‘Mắt chữ O miệng chữ A’ vì những dự án trăm, nghìn tỷ

Cơ quan chức năng có thể vào cuộc điều tra những con đường chưa khánh thành đã hỏng, nhưng với dự án giáo dục, đã ai bị xử lí bởi một cuốn sách bị lỗi, một dự án thất bại?

 - Cơ quan chức năng có thể vào cuộc điều tra ngay những cây cầu, con đường chưa khánh thành đã hỏng vì bị rút ruột, nhưng với dự án giáo dục, đã ai bị xử lí bởi một cuốn sách bị lỗi, một phương pháp dạy học sai lầm, thậm chí là dự án thất bại?

Từ khi đất nước chuyển mình theo cơ chế thị trường thì có lẽ lĩnh vực giáo dục cũng bắt đầu bị cuốn theo vòng xoáy của nó, mà rõ nhất là sức hấp dẫn mê hoặc từ những “dự án”. Cơn sốt dự án trong giáo dục có thể nói bắt đầu từ những năm 90 thế kỉ trước.

Những dự án nhiều tỷ

Lần thay sách thứ nhất 1981-1992 vừa xong thì tháng 10/1993 đã triển khai dự án vay ODA làm sách giáo khoa lần thứ hai.

Còn nhớ 15 năm trước, đại biểu Quốc hội Nguyễn Đức Dũng (Kon Tum) từng chất vấn Bộ trưởng GD-ĐT (sau đây gọi là Bộ) Nguyễn Minh Hiển (ngày 13/11/2003) về dự án này: "Việc chuyên gia trong các dự án giáo dục được trả 12.000 - 15.000 USD/tháng/người (tương đương 200 triệu đồng) trong khi lương tháng của một công chức bình thường chỉ khoảng 1 triệu đồng, bộ trưởng có biết?”. Và ông cảnh báo: “Bây giờ ngành giáo dục đi làm dự án là chủ yếu, quản lí dự án chứ không quản lí giáo dục, đúng không?" (Báo Tuổi Trẻ ngày 14/11/2003).

Cảnh báo của ĐB Dũng không phải là không có căn cứ. Dự án này đã tiêu tốn ngân sách hơn 2 tỷ USD. Một con số khủng lúc bấy giờ.[1] Bản thân người viết bài này cũng từng được tham dự vài ba cuộc hội thảo na ná nhau về chương trình SGK mới (gọi là chương trình 2000) với tư cách là giảng viên trường sư phạm.

Lần thay sách thứ 2 vừa xong thì Bộ lại triển khai thực hiện Đề án Đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông mới.

Đề án thay sách lần này khiến dư luận “mắt chữ O miệng chữ A” khi được Bộ công bố để xin ý kiến dư luận vào đầu tháng 6/2011, có kinh phí ước tính 70 ngàn tỷ đồng (bao gồm cả xây dựng cơ sở vật chất trường học). Sau đó trước sự phản ứng gay gắt của dư luận, Bộ rút lại đề án này.

Ba năm sau, Bộ lại trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề án chương trình - sách giáo khoa sau khi đã bóc tách phần cơ sở vật chất với kinh phí khái toán 34.275 tỷ.

Ngày 11/6/2014, tại phiên trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận trần tình về con số 34 nghìn tỷ nói trên: “Con số này là do một đồng chí lãnh đạo cấp vụ của bộ ngồi phía sau trao lên cho đồng chí Thứ trưởng trong 1 tờ giấy. Thưa Quốc hội, thưa các đồng chí lãnh đạo, Đảng, nhà nước thông cảm cho, anh em dự một cuộc họp quan trọng như vậy, trang nghiêm như vậy nên anh em bị khớp nên đã đọc con số đó, chứ con số đó bộ chưa có bàn bạc gì cả”.2]

Tháng 10/2014, Quốc hội thông qua Nghị quyết 88/2014/QH13 chấp thuận Đề án Đổi mới chương trình, sách giáo khoa, trong đó khái toán các công việc liên quan đến biên soạn chương trình, sách giáo khoa chỉ có 462 tỷ đồng. 

Một đề án liên quan đến sinh mệnh giáo dục quốc gia nhưng lãnh đạo Bộ GD-ĐT và các chuyên gia lại vận hành một cách sơ sài, cẩu thả. Các con số cứ nhảy múa liên tục khiến dư luận hoa mắt: 70 ngàn rồi 34 ngàn và cuối cùng là hơn 462 tỷ. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng lúc đó đã phải thốt lên: “Từ 34 nghìn tỷ xuống còn có mấy trăm tỷ tôi nghe tôi cũng sợ quá!”. Và ông đặt vấn đề: “Trách nhiệm của Bộ Giáo dục là làm chương trình, nhưng Bộ ban hành chương trình thế nào không thấy nói? Bộ làm thế nào thì không thấy nói? Tổ chức làm chương trình thế nào, hay là mấy vụ thiết kế ra rồi các đồng chí ký, gọi là chương trình?”.[3]

Năm 2008, Bộ triển khai đề án “Dạy học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020” sau khi đã được Chính phủ phê duyệt. Đề án có tổng kinh phí là 9.378 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước và một số nguồn khác. Sau gần 10 năm thực hiện, hàng nghìn tỷ đồng đã bỏ ra nhưng kết quả khiến dư luận xã hội bức xúc vì chất lượng dạy học môn Ngoại ngữ trong nhà trường vẫn “đội sổ” so với các môn khác trong kỳ thi THPT quốc gia.[4]

Tháng 1/2013, Bộ triển khai Dự án Mô hình trường học mới tại Việt Nam (VNEN) với tổng số vốn được phê duyệt là 87,6 triệu USD, nhưng sau một thời gian thí điểm nhiều trường đã phải kêu cứu, nhiều địa phương ngừng thí điểm, nói không với VNEN.

Thất bại của VNEN đã được dự báo ngay từ khi vừa mới triển khai bởi đây vốn là dự án chỉ áp dụng cho vùng khó ở nước Colombia xa lắc xa lư bên Nam Mỹ. VNEN là một sự coppy máy móc của xứ người nhằm thỏa mãn cơn khát dự án?

Mới đây nhất, ngày 22/5/2018, Bộ GD-ĐT chính thức thu hồi đề án “Đổi mới thi THPT quốc gia và tuyển sinh ĐH-CĐ sư phạm, trung cấp sư phạm hệ chính quy giai đoạn 2018-2020” với khái toán tổng kinh phí lên đến 749 tỷ đồng. Mang danh là “Đổi mới” nhưng nội dung đề án về cơ bản không thay đổi so với phương án thi THPT quốc gia đã thực hiện năm 2017 và phương thức thi THPT quốc gia năm 2018 đã công bố.

Điểm qua một số dự án khủng như vậy để thấy một thực tế ở tầng vĩ mô của ngành giáo dục. Ngẫm lại lời cảnh báo của vị đại biểu Quốc hội 15 năm trước mà xót xa: “ngành giáo dục đi làm dự án là chủ yếu, quản lí dự án chứ không quản lí giáo dục”.

Lí do “đặc thù”

Vấn đề đặt ra là vì sao ngành giáo dục làm dự án hàng ngàn tỷ một cách giản đơn như vậy? Vì sao những dự án gây nhiều tranh cãi vẫn được thông qua? Trong muôn vàn lí do, có cái lí do đặc thù của ngành.

Dự án giáo dục không vận hành ồn ào trên công trường mà diễn ra thầm lặng trong phòng máy lạnh, trên bàn phím. Sản phẩm của nó cũng không lồ lộ như cây cầu, con đường hay tòa cao ốc để xã hội có thể giám sát trực tiếp. Nó là những tập SGK, là tài liệu hướng dẫn, là băng đĩa dạy mẫu,… Cơ quan chức năng có thể vào cuộc điều tra ngay những cây cầu, con đường chưa khánh thành đã hỏng vì bị rút ruột, nhưng với dự án giáo dục, đã ai bị xử lí bởi một cuốn sách bị lỗi, một phương pháp dạy học sai lầm, thậm chí là dự án thất bại?

Đối tượng thụ hưởng dự án giáo dục cũng khác. Họ không có quyền từ chối nếu sản phẩm bị lỗi. Có trường học nào dám không thực hiện dự án cho dù chỉ là thí điểm? Có gia đình nào dám không mua sách giáo khoa cho con đi học khi ngày khai giảng đã cận kề?

Bởi thể, chẳng có gì là khó hiểu khi học sinh ta bao nhiêu năm qua được ví như “chuột bạch” cho các cải cách, dự án của Bộ.

Đất nước nói chung và giáo dục nói riêng cần nhiều dự án để phát triển, nhưng không thể chấp nhận việc núp bóng, đội lốt dự án để cá nhân hay nhóm lợi ích trục lợi, xa rời trách nhiệm quản lí chuyên môn, đẩy giáo dục vào vòng luẩn quẩn.

Nguyễn Duy Xuân

Chứng kiến cháu đi học, tôi ngạc nhiên không ngừng

Chứng kiến cháu đi học, tôi ngạc nhiên không ngừng

Càng tìm hiểu cái sự học hành ở Đức tôi càng thấy nhiều điều ngạc nhiên đáng nể.

Giáo dục 'chạy' và 'phi lý Hà Giang'

Giáo dục 'chạy' và 'phi lý Hà Giang'

Thật đáng lo ngại khi căn bệnh này di căn đến một bộ phận học trò quen được bao cấp từ thứ văn hoá “chạy” mà người lớn, bậc cha mẹ ban tặng.  

Hoá giải mặt trái của thứ giáo dục “cá ăn kiến, kiến ăn cá”

Hoá giải mặt trái của thứ giáo dục “cá ăn kiến, kiến ăn cá”

Để không còn những biểu hiện của thứ giáo dục quỳ gối, giáo dục bạo hành, ăn miếng trả miếng, cá ăn kiến, kiến ăn cá, thì chỉ với người thầy thôi, là chưa đủ và không công bằng.

Giáo viên nhà to xe đẹp có trông chờ vào lương?

Giáo viên nhà to xe đẹp có trông chờ vào lương?

Tăng lương giáo viên và miễn học phí THCS: Sao lại không thực hiện chính sách có nội dung hợp lòng dân và đáp ứng đúng nhu cầu khách quan như thế?    

Các nước Á - Âu không đâu làm sách giáo khoa như ta

Các nước Á - Âu không đâu làm sách giáo khoa như ta

Bàn về câu chuyện độc quyền SGK ở Việt Nam hiện nay, GS.TS Phạm Tất Dong, Phó Chủ tịch Hội khuyến học Việt Nam cho biết, ông từng đi các nước Á - Âu nhưng không đâu làm sách giáo khoa như ta.

Việt Nam in sách giáo khoa quá phung phí

Việt Nam in sách giáo khoa quá phung phí

Làm sách giáo khoa là rất lãi nhưng lại để thiếu, cách in ấn xuất bản quá phung phí,  Bộ trưởng cần thấy hết các lỗ hổng này.

------

[1]. Những quy luật bất thường qua 3 lần thay sách giáo khoa, Giaoduc.net, 09/06/18.

[2]. Thông cảm với “lỗi kỹ thuật" 34.000 tỷ đồng của Bộ GD?, Báo Đất Việt, 12/06/2014.

[3]. "Từ 34 nghìn tỷ mà giờ còn hơn 400 tỷ thì tôi cũng sợ", Giaoduc.net, 28/09/14. [4]. Những đề án, dự án hàng nghìn tỷ đồng đổi mới giáo dục và đào tạo trước nguy cơ thất bại, Báo Nhân dân, 17/08/2016.

 

tin nổi bật

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.

Khẩu trang và miễn dịch cộng đồng

Gần đây, tôi đến một cơ quan nhà nước nhưng không được cho vào. Những người bảo vệ - trong khi không hề đeo khẩu trang - dứt khoát không cho tôi đi qua cổng vì không có khẩu trang.

Viết giữa hai dòng chữ trên báo và trên Facebook

Gần đây, trên Facebook tôi viết một status ngắn phê phán một bức ảnh chụp tấm áp phích cổ động SEA Games 31. Tấm áp phích đó có tận 5 lỗi ngữ pháp rất ngớ ngẩn, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, ví dụ, “Đại hội thể thao Đông Lam Á”, “Welcom”.

Thực nghiệm bắn nỏ thần: Tìm về truyền thuyết để minh chứng lịch sử oai hùng

Đánh giá kết quả thực nghiệm bắn nỏ Liên Châu tại khu di tích Cổ Loa, các nhà khoa học, tướng lĩnh quân đội cơ bản cho rằng đây là công trình nghiên cứu có hiệu quả, nỏ bắn được nhiều mũi tên, có tầm xa và độ sát thương…

Bệnh viện mà lại thiếu thuốc, điểm nghẽn ở đâu cần xóa ngay

Đúng như những gì đã dự đoán mấy tháng trước, chuỗi cung ứng thuốc chữa bệnh đã thực sự bị đứt gãy, nhiều bệnh viện lâm vào tình trạng thiếu thuốc và vật tư y tế.

Món nợ mang tên độc quyền vàng

Câu chuyện tranh cãi về quản lý thị trường vàng dường như đã có tín hiệu để đi đến hồi kết.

Chuyện thu thuế, thị trường đất đai từ trả lời của Bộ trưởng Hồ Đức Phớc

Tại phiên chất vấn của Quốc hội hôm qua, có một số quan điểm rất đáng lưu tâm về sự phát triển của thị trường bất động sản, về thị trường đất đai.

Đổi mới ngành ngoại thương, hội nhập kinh tế từ bên trong

Anh Ba Châu vào gặp anh em chúng tôi và đề nghị xây dựng đề cương về cải cách hệ thống ngân hàng. Sau đề tài về ngân hàng, chúng tôi tập trung nghiên cứu về việc đổi mới ngành ngoại thương và hội nhập kinh tế từ bên trong (kinh tế vùng).

Tân Thủ tướng Australia bước lên đỉnh cao nhờ nghị lực phi thường

Với câu chuyện cá nhân đầy xúc động và nghị lực phi thường, ông Anthony Albanese dẫn dắt Công đảng Australia vượt qua thách thức của phe đối lập và trở thành Thủ tướng mới của xứ sở chuột túi.

Thành phố của Đức và cách dạy những bài học lịch sử

Cách dạy và học lịch sử. Các câu hỏi lịch sử. Ôn cố tri tân, không chỉ để rút kinh nghiệm mà còn để nhìn về tương lai, dự báo và chuẩn bị, và còn ngăn chặn và răn đe: lịch sử sẽ phán xét.

Những rào cản đất đai

Đất đai là nguồn lực rất lớn nhưng lại đang bị trói bởi nhiều quy định, làm cho nguồn lực này chưa thể thị trường hóa, trở thành nguồn lực cho nền kinh tế.

Đồng bằng sông Cửu Long: Quy hoạch phải vượt lên trên lợi ích cục bộ địa phương

Hội nghị cán bộ toàn quốc diễn ra mới đây nhằm triển khai phương hướng phát triển kinh tế - xã hội đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Học thuyết Monroe của Australia giữa thỏa thuận an ninh Trung Quốc - Solomon

Sự đổ dồn chú ý về hiệp ước an ninh gần đây giữa Trung Quốc và quần đảo Solomon làm sáng tỏ khái niệm về phạm vi ảnh hưởng trong khu vực của Australia. Tại sao Australia lại cảm thấy lo lắng?

Chống tham nhũng: Nhớ vụ án hối lộ 1 ngày nghỉ mát, 2 con gà

Cuối những năm 1970, một vụ án được coi là chưa từng có xảy ra tại Ủy ban Kế hoạch nhà nước…

Hiệp ước Trung Quốc - Solomon gây sóng gió ở Thái Bình Dương

Solomon chắc hẳn đã vô cùng bận rộn khi phải tiếp đón các quan chức cấp cao từ Australia, Mỹ và Nhật Bản liên tiếp tới thăm.