Hải quân Mỹ và công ty Shield AI vừa công bố tổng cam kết đầu tư 400 triệu USD cho dự án X-BAT, máy bay chiến đấu không người lái sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), có khả năng cất hạ cánh thẳng đứng (VTOL: Vertical Take-Off and Landing) và hoạt động không cần đường băng truyền thống. 

Khoản tài trợ mới 150 triệu USD từ Hải quân thông qua chương trình Defense Exportability Features được Shield AI đối ứng bằng số tiền tương đương, cộng với khoản 50 triệu USD trước đó từ sáng kiến RIMES và Đơn vị Đổi mới Quốc phòng cùng phần vốn riêng của công ty. 

Thông báo ngày 8/10/2026 đánh dấu bước đẩy mạnh phát triển hướng tới thử nghiệm bay trong năm nay.

X-BAT được thiết kế như một máy bay chiến đấu đa nhiệm tàng hình, kích thước nhỏ gọn hơn tiêm kích truyền thống với sải cánh khoảng 11,9 mét và thân dài khoảng 7,9 mét. 

Mục tiêu thiết kế bao gồm tầm hoạt động khoảng 3.700 km, trần bay trên 15.240 mét và khả năng chịu tải cơ động vượt 4G.

X BAT Mỹ 3.jpg
X-BAT của Shield AI là mẫu tiêm kích phản lực cất/hạ cánh thẳng đứng do trí tuệ nhân tạo (AI) điều khiển. (Ảnh: Daniel Woolfolk/ Breaking Defense)

Ba chiếc X-BAT có thể chiếm diện tích boong tàu tương đương một tiêm kích có người lái, giúp tăng mật độ máy bay chiến đấu trên các tàu phù hợp. 

Khả năng cất hạ cánh thẳng đứng (VTOL - Vertical Take-Off and Landing) cho phép triển khai từ tàu chiến, đảo xa hoặc vị trí tiền tiêu thiếu hạ tầng hàng không, giảm phụ thuộc vào căn cứ cố định dễ bị tấn công bởi tên lửa tầm xa.

Hệ thống động lực sử dụng động cơ phản lực GE Aerospace F110-GE-129E kết hợp vòi phun có khả năng đổi hướng lực đẩy. 

Cấu hình này hỗ trợ chế độ bay thẳng đứng mà vẫn duy trì hiệu suất hành trình của động cơ cấp tiêm kích. 

Đây là thách thức kỹ thuật lớn vì phải cân bằng giữa lực đẩy đủ mạnh để cất cánh thẳng đứng với tải trọng chiến đấu và hiệu quả nhiên liệu trên quãng đường dài. 

X BAT Mỹ 1.jpg
Ảnh: Shield AI picture

Phần mềm tự chủ Hivemind do Shield AI phát triển đóng vai trò “phi công AI”, đảm nhiệm điều hướng, ra quyết định chiến thuật và phối hợp giữa nhiều máy bay trong đội hình. 

Hệ thống được thiết kế để hoạt động trong môi trường bị nhiễu GPS hoặc gián đoạn liên lạc, giảm sự phụ thuộc vào điều khiển liên tục từ con người.

X-BAT mang vũ khí không đối không và không đối đất trong khoang bên trong để duy trì tàng hình, đồng thời có thể trang bị giá treo ngoài cho đạn tấn công lớn hơn. 

Cảm biến hỗ trợ không chiến, tấn công mặt đất và mặt biển, thu thập tình báo cũng như tác chiến điện tử. 

Khoảng 500 kỹ sư của Shield AI và các nhà cung cấp đã hoàn thành thử khởi động động cơ, tích hợp vòi phun đổi hướng lực đẩy và thử nghiệm khí động học trong hầm gió. 

Địa điểm thử nghiệm bay được xác định tại sân bay Newton City-County ở Kansas, trong khi sản xuất dự kiến gần Seattle, Washington.

X BAT Mỹ 2.jpg
Hình ảnh mô phỏng các máy bay X-BAT nằm trên khung phóng/thu hồi thẳng đứng (LRVTF) ở trạng thái nâng lên và hạ xuống trên tàu căn cứ viễn chinh di động lớp ESB. (Nguồn ảnh: Shield AI)

Theo lộ trình, các chuyến bay thử đầu tiên diễn ra cuối năm 2026, tiếp theo là kiểm tra khả năng bay thẳng đứng, vận hành tự chủ và tích hợp hệ thống nhiệm vụ. 

Mục tiêu đạt năng lực thực hiện nhiệm vụ vào năm 2028 và bắt đầu sản xuất năm 2029, tùy thuộc kết quả thử nghiệm. 

Việc tích hợp yêu cầu xuất khẩu ngay từ giai đoạn thiết kế mở ra khả năng cung cấp cho đồng minh, song vẫn phải tuân thủ quy định bảo vệ công nghệ của Mỹ. 

X-BAT phản ánh hướng phát triển máy bay chiến đấu tự chủ phân tán, phù hợp với môi trường tác chiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nơi khoảng cách lớn và hạ tầng căn cứ dễ bị đe dọa. 

Dù vẫn ở giai đoạn phát triển và các thông số còn là mục tiêu cần kiểm chứng, dự án 400 triệu USD cho thấy Mỹ đang ưu tiên giải pháp không người lái có thể hoạt động ngoài ràng buộc đường băng truyền thống.

(Theo navalnews.com, breakingdefense.com, theaviationist.com, defenseone.com, shield.ai, prnewswire.com)