Theo đài CNN, việc sử dụng bom GBU-43/B, hay còn gọi là MOAB, loại bom phi hạt nhân lớn nhất trong kho vũ khí của Mỹ, trong cuộc xung đột với Iran sẽ đánh dấu một bước leo thang đáng kể. Tuy nhiên, các nguồn tin am hiểu về các cuộc thảo luận nội bộ của quân đội Mỹ nói vẫn còn nhiều hoài nghi về hiệu quả thực tế của loại vũ khí này trong việc đạt được những mục tiêu chiến lược do Tổng thống Trump đề ra cũng như khả năng xoay chuyển cục diện xung đột.

me cua cac loai bom MOAB Bo Quoc phong My.jpg
Một quả bom MOAB tại căn cứ không quân Eglin, bang Florida, Mỹ. Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ

Ông Trump đang chịu áp lực phải chấm dứt cuộc đối đầu vốn không được lòng công chúng giữa Mỹ và Iran. Đảng Cộng hòa của ông đang lo ngại về những phản ứng tiêu cực từ cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới, trong bối cảnh sau hơn 6 tháng Washington tiến hành các đợt ném bom quốc gia Hồi giáo, vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy hai bên tiến gần đến một giải pháp thông qua đàm phán.

Trong khi quân đội Mỹ vẫn tiếp tục cung cấp cho ông Trump các phương án tập kích những mục tiêu còn lại của Iran, một số quan chức đặt câu hỏi liệu Nhà Trắng có chiến lược tổng thể nào kết hợp chúng để thực sự chấm dứt xung đột hay không, điều chỉ tổng thống mới có thẩm quyền quyết định.

Suốt nhiều tháng qua, ông Trump cùng các cố vấn đã thảo luận về những phương án có thể tạo ra một cái kết “dứt điểm” cho giao tranh, ít nhất là xét trên phương diện truyền thông. Mặc dù một số nhân vật trong chính quyền cho rằng Mỹ về cơ bản đã thắng, nhưng ông Trump lại tỏ ra thận trọng hơn trong các phát biểu gần đây. Ông Trump không tuyên bố chiến thắng, mà chỉ nói Mỹ vẫn còn "những công việc chưa hoàn tất" tại Iran.

Trong vài tuần qua, các cố vấn tại Nhà Trắng đã tổ chức nhiều cuộc họp bàn về các phương án khác nhau liên quan đến Iran. Mặc dù Tổng thống Trump tuyên bố công khai rằng ông sẽ không thực hiện các hành động mới trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ, nhưng một số cố vấn thừa nhận không rõ liệu tuyên bố đó là quyết định cuối cùng hay có thể thay đổi trước ngày bỏ phiếu 3/11.

Một nguồn tin hé lộ lãnh đạo Nhà Trắng đã chỉ đạo quân đội xây dựng các phương án tấn công bổ sung, nhắm vào các mục tiêu của Iran như “nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng” và khả năng sử dụng bom MOAB. Nguồn tin này cho biết thêm các kế hoạch được đề cập đến việc thực hiện tấn công “trước khi Mỹ rút quân khỏi khu vực trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM)”, ám chỉ Washington có thể tiến hành các đợt tập kích bổ sung, tuyên bố chiến thắng, rồi nhanh chóng rút toàn bộ lực lượng về nước.

Sức mạnh của bom MOAB 

Được phát triển trong Chiến tranh Iraq, bom MOAB là loại vũ khí nổ trên không, tức là phát nổ trước khi chạm đất, tạo ra một vụ nổ quy mô lớn lan tỏa về mọi hướng. Về thông số kỹ thuật, bom MOAB dài 9,17m, đường kính khoảng 103cm và nặng gần 10 tấn, trong đó chứa 8,4 tấn thuốc nổ H6 có sức công phá mạnh hơn thuốc nổ TNT khoảng 1,5 lần.

Theo các tài liệu công khai, bán kính ảnh hưởng mạnh của bom MOAB khoảng 140 - 150m, trong khi các tác động nhẹ hơn có thể lan xa hơn, tới khoảng 1,5km. Tuy nhiên, uy lực của sóng xung kích được tạo ra trong không khí có thể đủ để san bằng tới 9 khu nhà trong thành phố. Giá của mỗi quả bom loại này ước tín khoảng 16 triệu USD.

Trong giai đoạn thử nghiệm cuối cùng vào năm 2003, các quan chức quân đội Mỹ nói MOAB được thiết kế chủ yếu như một vũ khí phục vụ các "chiến dịch tâm lý". Khi đó, giới chức quân sự hy vọng một vụ nổ với sức công phá khủng khiếp như vậy sẽ gây hoảng loạn cho quân đội Iraq, từ đó gây áp lực buộc họ phải đầu hàng hoặc thậm chí không dám giao chiến.

Ban đầu, MOAB dự kiến được dùng để nhắm vào các đội hình quân đội và khí tài quy mô lớn hoặc các công sự kiên cố trên mặt đất. Sau đó, phạm vi mục tiêu đã được mở rộng, bao gồm cả những mục tiêu nằm sâu dưới những bề mặt mềm hơn, chẳng hạn như hang động hoặc đường hầm.

Ông Trump là Tổng thống Mỹ đầu tiên triển khai MOAB. Trong nhiệm kỳ lãnh đạo Nhà Trắng đầu tiên, ông Trump đã cho phép quân đội sử dụng loại bom phi hạt nhân mạnh nhất này nhắm vào các vị trí của tổ chức khủng bố ISIS tại Afghanistan năm 2017.

Khoảnh khắc "mẹ của các loại bom" đánh trúng một đường hầm của ISIS ở Afghanistan năm 2017. Video: Bộ Quốc  phòng Mỹ 

Theo các quan chức Afghanistan, cuộc tấn công đó nhắm vào một mạng lưới đường hầm kiên cố dưới lòng đất, nơi ISIS từng sử dụng làm căn cứ để tiến hành các vụ tập kích vào lực lượng chính phủ, khiến 36 tay súng khủng bố thiệt mạng. Các quan chức Afghanistan và Mỹ vào thời điểm đó cho hay vụ nổ đã phá hủy 3 đường hầm ngầm cùng vũ khí và đạn dược, nhưng không có thường dân nào bị thương.

Vụ ném bom cũng đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong quan điểm của ông Trump, người từng ủng hộ chính sách đối ngoại theo đường lối biệt lập, ưu tiên “Nước Mỹ trên hết” trong chiến dịch tranh cử đầu tiên của mình.

Sau cuộc tấn công năm 2017, các quan chức quân sự Mỹ đã phải đối mặt với những câu hỏi về việc liệu "mẹ của các loại bom" có thực sự cần thiết cho mục tiêu đó hay không và họ cũng có thể sẽ phải đối mặt với những câu hỏi tương tự nếu loại vũ khí này được triển khai chống Iran.

Những nghi ngại về “mẹ của các loại bom”

Theo một nguồn tin Mỹ, các kế hoạch quân sự nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran, bao gồm cả Núi Pickaxe đã nêu rõ việc dùng “mẹ của các loại bom”.

Một quan chức Mỹ giải thích khi lập kế hoạch quân sự, quân đội thường xây dựng một loạt các phương án trình các nhà hoạch định chính sách, từ cấp độ thấp đến cấp độ cao. Đối với các mục tiêu ở cấp độ cao, chẳng hạn như những mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất, cần sử dụng các loại bom có ​​sức công phá lớn hơn, MOAB chính là loại bom mạnh nhất được đề xuất.

Tuy nhiên, vẫn có những hoài nghi về việc liệu MOAB có phải là loại vũ khí hiệu quả để nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran hay không. Theo các nguồn tin, dù loại bom dẫn đường bằng GPS này có thể phá hủy một khu vực rộng tương đương 9 dãy nhà, nó lại thiếu khả năng xuyên sâu vào lòng đất để phá hủy các cơ sở hạt nhân nghi vấn tại Núi Pickaxe, nơi được cho là được gia cố bằng các lớp đá granite cũng như các cơ sở hạt nhân khác của Iran.

Một nguồn tin thứ ba nhấn mạnh: “MOAB giống như một loại vũ khí phục vụ cho các chiến dịch truyền thông quy mô lớn, rất hiệu quả trong việc dọn sạch một khu vực rộng lớn nhưng không có tác dụng gì khác. Chắc chắn loại bom này không được thiết kế như một loại đầu đạn chuyên dùng để xuyên sâu vào lòng đất”.

Các nguồn tin lưu ý nếu được sử dụng, bom MOAB sẽ gây ra những hậu quả tàn khốc tại khu vực bị tác động, nhưng nhiều khả năng chỉ ở cấp độ bề mặt. Ngoài ra, bán kính công phá cực lớn của loại bom này gần như chắc chắn sẽ dấy lên lo ngại về nguy cơ thương vong đối với thường dân, đặc biệt nếu bom được dùng để nhắm vào các cơ sở hạ tầng gần những khu vực đông dân cư hoặc ở vị trí rất gần các địa điểm phi quân sự của Iran.