Mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ thiết yếu cho người dân toàn quốc

Nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ bưu chính và thông tin của người dân

Một trong những mục tiêu của dự án truyền thông và giảm nghèo về thông tin là tăng cường thông tin, tuyên truyền phục vụ nhiệm vụ chính trị, thông tin thiết yếu cho xã hội, nhất là cung cấp thông tin về cơ sở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, thông tin cho người dân sinh sống trên địa bàn các xã có tỷ lệ hộ nghèo cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bao gồm thông tin về kiến thức, kỹ năng, mô hình, kinh nghiệm lao động, sản xuất, kinh doanh.

Dự án cũng đặt ra yêu cầu phải tăng cường tiếp cận thông tin thiết yếu cho cộng đồng dân cư, đảm bảo 100% xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã đảo, huyện đảo có điểm cung cấp thông tin công cộng phục vụ người dân sử dụng dịch vụ thông tin thiết yếu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở những địa bàn này.

Trên thực tế, trong thời gian qua, mạng bưu chính, đặc biệt là mạng bưu chính công cộng đã có những đóng góp quan trọng đối với việc giảm nghèo thông tin và thúc đẩy giảm nghèo bền vững cho người dân, nhất là các cộng đồng dân cư sinh sống ở những khu vực vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo. Bưu chính ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng nền hành chính phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và quá trình chuyển đổi số quốc gia, bưu chính đã từng bước vượt ra khỏi vai trò của một dịch vụ chuyển phát truyền thống để trở thành một hạ tầng hỗ trợ lưu thông hàng hóa, kết nối giao dịch và phục vụ phát triển kinh tế số. Các doanh nghiệp bưu chính đã từng bước mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng hàng hóa, cung cấp nhiều dịch vụ giá trị gia tăng và tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động.

Lĩnh vực bưu chính cũng đã góp phần tích cực vào quá trình cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm thông tin phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành thông suốt của các cơ quan Đảng và Nhà nước từ trung ương đến địa phương.

Tiếp tục đóng góp tích cực vào việc thu hẹp khoảng cách số

Dẫu vậy, bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc triển khai thi hành Luật Bưu chính năm 2010 vẫn có một số bất cập, hạn chế. Cụ thể như, Luật Bưu chính hiện hành chưa có cơ chế tài chính phù hợp để thực hiện cơ chế đặt hàng hoặc đấu thầu thực hiện cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập.

Việc chưa tách bạch chi phí giữa hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích với các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bưu chính dẫn đến khó khăn trong việc xác định chi phí, bố trí nguồn lực và bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập tại các khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Điều này ảnh hưởng đến tính bền vững của việc duy trì mạng bưu chính công cộng và bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập trên phạm vi toàn quốc.

Ngoài ra, trong bối cảnh sắp xếp lại địa giới hành chính, tổ chức chính quyền địa phương theo 2 cấp, vai trò của mạng bưu chính công cộng trong việc kết nối giữa cơ quan nhà nước với người dân, cụ thể là hỗ trợ cung cấp dịch vụ công trực tiếp và trực tuyến ngày càng trở nên quan trọng, tuy nhiên chưa được quy định trong Luật Bưu chính hiện hành.

Vì thế, các quy định về dịch vụ bưu chính công ích và mạng bưu chính công cộng cần được rà soát, hoàn thiện để phù hợp với nhu cầu sử dụng dịch vụ bưu chính của người dân, yêu cầu cung ứng dịch vụ công và xu hướng phát triển của lĩnh vực bưu chính trong giai đoạn mới.

Thực tế triển khai hoạt động bưu chính thời gian qua cũng đã cho thấy, việc duy trì và cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập tại khu vực vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo vẫn gặp nhiều khó khăn. Đây là các khu vực có địa bàn rộng, dân cư phân tán, chi phí tổ chức mạng lưới và cung ứng dịch vụ cao trong khi sản lượng bưu gửi thấp, khả năng bù đắp chi phí hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến tính bền vững của việc duy trì mạng lưới và bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính cho người dân trên phạm vi toàn quốc.

Để đảm bảo cụ thể hóa đầy đủ các chính sách, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về bưu chính và phản ánh đúng thực tiễn phát triển của lĩnh vực, Chính phủ đã xây dựng dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi). Những sửa đổi, bổ sung của dự luật này, nhất là các quy định về bưu chính công ích, phát triển bưu chính thành hạ tầng thiết yếu quốc gia được nhận định sẽ tạo nền tảng quan trọng để bưu chính tiếp tục đóng góp vào việc giảm nghèo thông tin và thu hẹp khoảng cách số.

Đáng chú ý, theo dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), các hoạt động bưu chính công ích gồm bưu chính phổ cập, phát hành báo chí qua mạng công cộng được Nhà nước bảo đảm cung cấp ổn định, liên tục nhằm phục vụ lợi ích công cộng và quyền tiếp cận thông tin của mọi cá nhân. Chính sách này giúp bảo đảm bình đẳng vùng miền, không phân biệt đối xử, trực tiếp góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận hạ tầng số và các dịch vụ thiết yếu giữa nông thôn, miền núi với đô thị, giúp "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Một điểm mới nổi bật là dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) điều chỉnh phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập, bao gồm cả dịch vụ thư và dịch vụ gói, kiện hàng hóa trong giới hạn khối lượng, tiêu chuẩn chất lượng và giá cước dịch vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định, tạo điều kiện để người dân, hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo, tiếp cận dịch vụ bưu chính và tham gia hoạt động thương mại điện tử. Qua đó, mở rộng khả năng lưu thông hàng hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế số, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế gắn với chuyển đổi số, phát triển bao trùm và bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tham gia, thụ hưởng thành quả của quá trình phát triển.

Song song đó, dự thảo Luật cũng đề xuất bổ sung quy định về điểm phục vụ đa năng trên mạng bưu chính công cộng, được tổ chức để phục vụ nhu cầu tiếp cận dịch vụ bưu chính, dịch vụ công và dịch vụ số của người dân và tổ chức. Ngoài ra, điểm phục vụ đa năng có thể thực hiện thêm một số chức năng như tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính; hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến theo quy định của pháp luật; hỗ trợ người dân tiếp cận thương mại điện tử. Việc khuyến khích tích hợp các dịch vụ số và dịch vụ công trực tuyến trên mạng bưu chính công cộng sẽ tạo điều kiện cho người dân miền núi, biên giới, hải đảo dễ dàng tiếp cận công nghệ hiện đại.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026. Với nhiều sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực tiễn, Luật được kỳ vọng sẽ đảm bảo tính bền vững của việc cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập tới toàn dân, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo quyền tiếp cận thông tin, dịch vụ thiết yếu của người dân trên mọi miền đất nước.

Truyền thông các chính sách về bưu chính sẽ tác động lớn đến cộng đồngViệc Bộ KH&CN chủ động truyền thông chính sách nổi bật của Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ giúp người dân, doanh nghiệp hiểu đúng và rõ về các chính sách lĩnh vực bưu chính được đề xuất, tạo kênh tương tác giữa cơ quan soạn thảo và cộng đồng.