Một năm Biden cầm quyền: Hồi sinh lớp trung lưu, chia rẽ trong lòng nước Mỹ

Hoàng Việt Giảng viên Hoàng Việt (Đại học Luật TP.HCM), thành viên Ban nghiên cứu luật Biển và hải đảo, Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Ngày 20/1/2021, ông Joe Biden nhậm chức Tổng thống Mỹ trong tình thế khá ngặt nghèo. Sự cáo buộc gian lận từ Trump và những người ủng hộ với kết quả bầu cử chưa chấm dứt, nước Mỹ chia rẽ.

Những di sản của “nước Mỹ trên hết” trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump trước đó cũng để lại những khó khăn. Đánh giá 1 năm cầm quyền vừa qua của Joe Biden, có những thành tựu và thách thức về các vấn đề trong nước cũng như chính sách đối ngoại.

Củng cố cơ sở cầm quyền

Làm thế nào để đáp ứng hiệu quả nhu cầu về kinh tế và an ninh của người dân Mỹ, đặc biệt là giai cấp công nhân và tầng lớp lao động, cũng như củng cố cơ sở cầm quyền, đó là mối quan tâm chính của chính quyền Biden.

{keywords}
Quảng trường Herald ở New York. Ảnh: Nytimes

Nhà Trắng khi đó coi việc “hồi sinh” tầng lớp trung lưu là mục tiêu chủ yếu trong chính sách cầm quyền, cố gắng thay đổi từ căn bản tình hình “chủ nghĩa tân tự do” và “kinh tế nhỏ giọt” (khái niệm phát triển thông qua tăng lượng của cải vật chất và mang lại lợi ích cho người nghèo) thịnh hành từ những năm 1980 trở lại đây, đẩy mạnh “đổi mới trong nước”, tạo ra chu kỳ phát triển mới.

Chính quyền Biden nhấn mạnh “đối nội chính là đối ngoại và đối ngoại cũng đối nội”, đề xuất thúc đẩy chính sách đối ngoại phục vụ cho tầng lớp trung lưu, cho rằng chính sách này không còn được định hướng bởi lợi ích của các doanh nghiệp lớn và công ty xuyên quốc gia của Mỹ.

Việc Mỹ kết thúc hoàn toàn cuộc chiến ở Afghanistan cũng là để tránh các hoạt động quân sự ở nước ngoài làm tổn hại thêm lợi ích của tầng lớp trung lưu trong nước.

Những hệ lụy

Tuy nhiên, các chính sách của Biden đã dẫn đến những hệ lụy: Khi ông nhậm chức, tỷ lệ ủng hộ là 57%, nhưng hiện tại chỉ còn 42%, nghĩa là đã giảm 15% - mức giảm lớn nhất sau 9 tháng nhậm chức kể từ thời Eisenhower làm Tổng thống.

Về mặt đảng phái, tỷ lệ ủng hộ của thành viên đảng Dân chủ dành cho Biden giảm từ 98% xuống 92%; đảng Cộng hòa giảm từ mức thấp 11% xuống còn 4%; cử tri độc lập giảm từ 61% xuống 34%. Trong số những cử tri đảng Cộng hòa và độc lập, tỷ lệ ủng hộ Biden đã giảm khoảng một nửa.

Điều đáng quan tâm là trong 3 quý đầu tiên ở nhiệm kỳ đầu của Tổng thống đảng Dân chủ, tỷ lệ ủng hộ thường có xu hướng giảm mạnh như Barack Obama (-10,1%), Bill Clinton (-6,8%), Jimmy Carter (-8,9 %). Trong khi cùng thời kỳ đó, tỷ lệ ủng hộ của các tổng thống đảng Cộng hòa lại có xu hướng tăng lên như George W. Bush (13,1%) và George H.W. Bush (12%).

Khi so sánh tỷ lệ ủng hộ của 4 Tổng thống gần đây, Biden, Trump, Obama và Bush con, tỷ lệ ủng hộ Biden khi ông mới lên nắm quyền chỉ cao hơn Trump (45%), gần bằng Bush con, nhưng thấp hơn nhiều so với Obama (68%). Hơn nữa, tuy tỷ lệ ủng hộ Biden cao hơn Trump một chút, nhưng lại không ổn định bằng. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump dao động trong khoảng 40%, không giảm mạnh như Biden.

Những mâu thuẫn trong nội bộ đảng Dân chủ ngày càng tăng lên, chương trình nghị sự lập pháp của Biden đã bị cản trở nhiều. Từ khi Biden lên nắm quyền đến nay, phe cấp tiến trong đảng Dân chủ luôn mong muốn Quốc hội thông qua dự luật ngân sách trị giá 3,5 nghìn tỷ USD, nhằm tăng mạnh quỹ an sinh xã hội, tăng đầu tư để ứng phó với biến đổi khí hậu và tăng thuế suất đối với người giàu có và tập đoàn xuyên quốc gia.

Tuy nhiên, kế hoạch này đã bị phe ôn hòa của đảng Dân chủ phản đối quyết liệt. Để giành được sự ủng hộ của phe này, chính quyền Biden đã đưa ra kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng trị giá 1,2 nghìn tỷ USD, nhưng lại bị phe cấp tiến trong đảng Dân chủ phản đối, bị trì hoãn đến ngày 5/11/2021 mới được thông qua.

{keywords}
Đảng Dân chủ đối mặt với mâu thuẫn nội bộ giữa phe cấp tiến và phe ôn hòa. Ảnh: AP

Có thể thấy, vấn đề lớn nhất mà đảng Dân chủ phải đối mặt không chỉ là sự cản trở của đảng Cộng hòa, mà còn là mâu thuẫn nội bộ đảng Dân chủ giữa phe cấp tiến và phe ôn hòa. Trong lịch sử Mỹ, nội bộ Quốc hội ít xảy ra bất đồng nghiêm trọng trong nội bộ đảng.

Ngay cả dưới thời Trump, mặc dù nhiều nghị sĩ đảng Cộng hòa thường công khai chỉ trích ông, nhưng trong các vấn đề lập pháp quan trọng, đa số nghị sĩ vẫn đứng về phía ông.

Đứt gãy chuỗi cung ứng, khủng hoảng nhập cư

Gần đây, Mỹ thiếu nguồn vật tư và tình trạng lạm phát nghiêm trọng. Chuỗi cung ứng nội địa xuất hiện tình trạng tắc nghẽn hiếm có, lượng hàng hóa vận chuyển của các cảng chính đã tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2020, tàu chở hàng bị ùn ứ khi vào cảng.

Do ảnh hưởng dịch Covid-19 nên cảng biển thiếu nhân viên làm, nhiều container bị mắc kẹt tại cảng, làm đứt gãy một phần chuỗi cung ứng. Trong thời kỳ dịch lan rộng, Mỹ đã công bố các kế hoạch cứu trợ và kích thích nền kinh tế để ngăn chặn suy thoái kinh tế, làm gia tăng sức ép lạm phát.

Theo số liệu của Cục Thống kê, từ tháng 10/2020-10/2021, mức tăng trung bình giá tất cả hàng hóa của Mỹ là 5%, trong đó mức tăng giá lớn nhất là năng lượng - khoảng 25%; thực phẩm tăng gần 5% và các mặt hàng khác khoảng 4%.

Mỹ có mức tiêu thụ năng lượng rất cao, giá năng lượng (đặc biệt là dầu) tăng lên chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người dân, mà họ thường quy kết những khó khăn là do Tổng thống đương nhiệm.

{keywords}
Mỹ đối mặt với sức ép lạm phát. Ảnh: AP

Cuộc khủng hoảng dân nhập cư vẫn chưa được giải quyết. Nhà Trắng không có đối sách ứng phó. Dưới thời Trump, đảng Dân chủ luôn chỉ trích chính sách nhập cư của ông. Sau khi lên nắm quyền, Biden ngay lập tức thực hiện một số biện pháp điều chỉnh.

Tuy nhiên, đến nay, Nhà Trắng vẫn chưa đưa ra bộ luật quan trọng nào nên đã khiến cuộc khủng hoảng nhập cư tiếp tục leo thang. Từ tháng 2/2021 đến nay, khu vực biên giới với Mexico tập trung nhiều người nhập cư bất hợp pháp, tháng 7 lên tới hơn 210 nghìn người.

Cuộc khủng hoảng dân nhập cư đã dẫn đến sự phản đối quyết liệt chính sách nhập cư của Biden ở các bang biên giới như New Mexico và Texas, họ tự phát thành lập tổ chức dân quân để phòng thủ biên giới.

Cuộc sát hạch giữa nhiệm kỳ

Đảng Dân chủ thất bại trong cuộc bầu cử Thống đốc bang Virginia và triển vọng cho cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ cũng đáng lo ngại. Năm 2022, chính quyền Biden sẽ phải đối mặt với “kỳ sát hạch bầu cử giữa nhiệm kỳ”.

Do đó, cuộc bầu cử Thống đốc bang Virginia vào tháng 11/2021 được nhiều người coi là báo hiệu quan trọng cho cuộc bầu cử năm 2022. Trong những tuần trước cuộc bầu cử này, kết quả thăm dò dư luận cho thấy ứng cử viên McAuliffe của đảng Dân chủ sẽ thắng.

Tuy nhiên, ứng cử viên Youngkin của đảng Cộng hòa, người được Trump ủng hộ, đã thắng cử với tỷ lệ sít sao. Nhiều người nhận định đảng Dân chủ sẽ thất bại trong cuộc bầu cử năm 2022. Trước kia, đảng của tổng thống thường mất ghế trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng số ghế cụ thể bị mất và liệu đảng đó có mất vị thế đa số ở Quốc hội hay không lại khác nhau.

Hiện tại, chênh lệch số ghế giữa 2 đảng trong Quốc hội rất nhỏ, có nghĩa là cuộc cạnh tranh sẽ trở nên gay gắt hơn. Theo thống kê từ Quốc hội khóa 35 đến khóa 117 hiện nay, chênh lệch số ghế giữa 2 đảng ở Hạ viện cao nhất vào những năm 1930, khóa 75 lên tới 246 ghế. Hiện tại, mức chênh lệch giữa chỉ là 10 ghế, số ghế của 2 đảng tại Thượng viện hiện nay là 50:50, hoàn toàn ngang bằng nhau, đảng Dân chủ dựa vào lá phiếu của Phó Tổng thống để trở thành đảng chiếm đa số.

Dựa vào các tình hình trên, các chuyên gia đã đưa ra một số nhận định:

Thứ nhất, Biden lên nắm quyền ở tuổi 78, đây là một điển hình của hiện tượng “tre già nối tiếp măng non” và là biểu hiện quan trọng của “sự suy thoái chính trị dân chủ” của Mỹ. 

Thứ hai, triển vọng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ năm nay đáng lo ngại vì các yếu tố sức ép lạm phát lớn cũng như kết quả bầu thống đốc bang Virginia đều không mang lại dấu hiệu tốt.

Thứ ba, đảng Dân chủ ngày càng trở nên chia rẽ, mâu thuẫn giữa các phe phái trong đảng ngày càng gay gắt, khó có thể chống lại đảng Cộng hòa khi tranh cử tổng thống trong tương lai. 

Thứ tư, dịch Covid-19 tiếp tục tồi tệ hơn ở Mỹ và tác động của nó đối với nền chính trị sẽ không những kéo dài cho đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022, mà còn ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

* Kỳ tới - Đối ngoại: Giành lại quyền lãnh đạo của nước Mỹ

Hoàng Việt

Mỹ và kế hoạch xoay trục từ Trung Đông sang châu Á: Tiến lui đều khó

Mỹ và kế hoạch xoay trục từ Trung Đông sang châu Á: Tiến lui đều khó

Ông Biden lật ngược các chính sách của ông Trump và theo đuổi cách tiếp cận Obama 2.0: Tái củng cố quyền lực cho Iran, ngừng ủng hộ Israel và các quốc gia liên minh đứng đầu là Ảrập Xê-út. 

tin nổi bật

Chiến sự Ukraine: Mỹ thay đổi cách tiếp cận, ‘ra giá’ với Nga

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho biết Ukraine có thể đề xuất gỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Nga để đổi lấy việc Nga chấm dứt các hoạt động quân sự ở nước này.

Điều chỉnh cơ chế và công cụ chính sách để giảm mâu thuẫn đất đai

Để giảm mâu thuẫn đất đai thì không chỉ trông đợi vào việc chỉnh sửa các điều khoản pháp lý. Rộng hơn, chúng ta cần điều chỉnh cả cơ chế và cách thức hành động thực thi chính sách.

Đoạn bài bị gạch và vị lão tướng khiêm nhường

Trung tướng Đặng Quân Thụy, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội là vị tướng trí dũng song toàn. Ông cũng là cán bộ lão thành cách mạng gương mẫu bởi lối sống giản dị, đức độ, khiêm tốn.

Nga - Ukraine trước Ngày chiến thắng phát xít

Nga tiếp tục tập hợp lại quân đội đã rút khỏi các khu vực phía bắc Ukraine. Kiev hiểu rõ kế hoạch của Moscow và đang chuẩn bị đáp trả.

Người lãnh đạo tránh tiếp khách dịp sinh nhật

Trong một chuyến về miền Trung, tôi có may mắn đi cùng với cánh nhà báo có nhiều năm theo dõi mảng chính trị xã hội. Lần đó, nhà báo Thu Hồng kể cho chúng tôi nghe khá nhiều về những đức tính rất đặc biệt và đáng kính nể của Tổng bí thư.

Cuộc chiến thông tin Nga - Ukraine

Kể từ khi chiến sự bùng nổ tại Ukraine, dư luận thế giới nhanh chóng cảm nhận được sự hỗn loạn trên mặt trận thông tin.

Ngăn chặn ly hôn giả, bỏ quốc tịch đã nhập, né Quy định bảo vệ nội bộ

Quy định số 58-QĐ/TW được Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 8/2. Đây là văn bản thay thế Quy định số 126-QĐ/TW ngày 28/2/2018 của Bộ Chính trị "Một số vấn đề bảo vệ chính trị nội bộ Đảng".

Nhà nước còn phải cố nhiều để chiếc bánh dịch vụ công trực tuyến dễ ăn hơn

Để cái bánh dịch vụ công trực tuyến dễ ăn hơn, cần xem lại những DVC đã được mời chào có thực sự sử dụng được không, làm sao để người dân sử dụng được dễ dàng.

Chiếc bánh dịch vụ công trực tuyến gọi là đã có, nhưng ăn không dễ

Dịch vụ công trực tuyến đã được chuẩn bị ngon lành, mời người dân sử dụng, giống như bánh đã có, nhưng câu trả lời từ thực tiễn lại cho kết quả không như vậy.

Chậm trễ Long Thành: Nhớ chuyện thần tốc xây dựng sân bay Vân Đồn

Quốc hội thông qua nghị quyết xây dựng sân bay quốc tế Long Thành từ tháng 6/2015. Gần 7 năm trôi qua, 2 công đoạn sẽ xử lý đồng thời là đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB) và xây dựng đều chậm trễ so với kế hoạch.

Ai đổ máu giữ biển đảo đều được Tổ quốc tri ân: Chúng ta là con đất Việt

Sự kiện Thủ tướng Phạm Minh Chính ngày 12/3 xuất hiện tại Khu cụm tượng đài tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh tại Gạc Ma mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc.

Cục diện quan hệ Nga - Trung - Mỹ giữa chiến sự ác liệt tại Ukraine

Cuộc chiến Nga - Ukraine được xem là xung đột địa chính trị nghiêm trọng nhất kể từ Thế chiến thứ 2. Nó có tác động mạnh, tạo nên bước chuyển mới trong cục diện quan hệ giữa 3 cường quốc Nga - Trung - Mỹ.

Chiến sự tại Ukraine, đòn trừng phạt và hệ lụy kinh tế

Nga đang bao vây tứ phía Ukraine, Mỹ và phương Tây thì cô lập, bao vây tứ phía Nga bằng một loạt lệnh trừng phạt. Kinh tế Nga và kinh tế thế giới chao đảo thế nào?

Chiến sự Nga - Ukraine: Cuộc đấu tình báo

Tổng thống Putin đã ra lệnh cho các lực lượng hạt nhân trong tình trạng báo động. Câu hỏi đặt ra là ông quyết định đi tới đâu trong cuộc đối đầu với phương Tây. Và tình báo phương Tây tìm kiếm một cách tuyệt vọng câu trả lời.

Chiến sự tại Ukraine: Nghĩ về triết lý ngoại giao

Trước nguy cơ bị can thiệp và biến thành nơi cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn, nước nhỏ với vị trí địa chính trị trọng yếu cần linh hoạt, mềm dẻo và thực dụng trong chính sách đối ngoại.