'Nắng tỏa không đều', đầu tàu TP.HCM cần cơ chế để phát triển

Mô tả tình hình kinh tế thế giới 2019, World Bank nói một cách hình ảnh: "Mây đen phủ bóng toàn cầu nhưng mặt trời tỏa nắng ở Việt Nam".

Tăng trưởng kinh tế đạt 6,8%, nợ công giảm 8 điểm % GDP so với năm 2016, 4 năm liên tiếp thương mại có thặng dư... là những cơ sở của nhận xét trên.

Cách biệt

Đó là nói về tổng thể, đi vào tình tiết thì thấy "mặt trời tỏa nắng nhưng không đồng đều", bức tranh tăng trưởng kinh tế các tỉnh thành có chỗ sáng chỗ tối cách biệt, mà TP.HCM là ví dụ.

{keywords}
TP.HCM nhìn từ trên cao. Ảnh: Thanh Tùng

Năm 2016 có 13/63 tỉnh thành có nguồn thu điều tiết về Trung ương, Bộ Tài chính dự toán con số để bổ sung cho nhiều tỉnh bị thâm hụt ngân sách là khoảng 211.221 tỉ đồng. Sang năm 2019, số tỉnh thành có ngân sách điều tiết về trung ương tăng 3 đơn vị (16/63), có những tỉnh thành tỉ lệ điều tiết chỉ một con số.

Trong 47 tỉnh có ngân sách điều tiết được giữ lại 100%, nhiều tỉnh hàng năm phải xin cứu viện, 2 tỉnh giáp ranh là Thanh Hóa và Nghệ An chiếm tỉ trọng lớn nhất, 14.302 và 9.583 tỉ. Năm 2016 Thanh Hóa cũng là tỉnh đứng đầu về xin ngân sách, 6.500 tỉ thì năm 2018 con số tăng hơn gấp đôi như trên. 

Nhìn sơ đồ "10 tỉnh thành có tỉ lệ ngân sách được giữ lại" của năm 2019 thấy bất hợp lý: Trong khi các thành phố trực thuộc Trung ương có tỉ lệ điều tiết ngân sách thấp nhất cũng là 35% như của Hà Nội, Đà Nẵng 68 %, Hải Phòng 78%... thì siêu đô thị TP.HCM có dân số thực tế trên 13 triệu: "Thu ngân sách của năm 2019 bằng 55 tỉnh (từ dưới lên) cộng lại, song tỷ lệ ngân sách điều tiết được lưu giữ giảm dần đều qua các năm, đến nay chỉ còn 18%".

Bình quân tỷ lệ ngân sách giữ lại của các thành phố trên 10 triệu dân của thế giới là 46,43%: Tokyo 14 triệu dân có tỷ lệ ngân sách giữ lại gần 37%; Thượng Hải 26 triệu dân 37%; Seoul 11 triệu dân 56%; Mexico City 22 triệu dân 73%... (7) cho thấy dù cấp độ so sánh ở trong nước hay tầm thế giới thì TP.HCM vẫn giữ kỷ lục mức độ chịu thiệt về tỉ lệ NSĐT được giữ lại.

Theo chuyên gia Vũ Đình Ánh, cơ cấu điều tiết ngân sách bất hợp lý đẩy gánh nặng thu ngân sách dồn lên vai TP.HCM và số ít tỉnh thành, không khuyến khích tính tự lực nhiều tỉnh để tiến tới giảm phụ thuộc. Theo thiển ý việc làm giảm gia tốc tăng trưởng, lãng phí cơ hội phát triển của TP.HCM do thiếu ngân sách, thiếu cơ chế... thậm chí nguy cấp hơn.

Phát biểu kết luận hội nghị cán bộ Thành ủy mới đây, ông Nguyễn Thiện Nhân, Bí thư TP.HCM cho biết 5 năm qua TP đã khẳng định được vai trò trung tâm, đóng góp nhiều nhất cho kinh tế cả nước: dân số chiếm 9,3%, lao động chiếm 8%, diện tích đất chỉ chiếm 0,6% nhưng từ năm 2011 đến nay, TP đóng góp hơn 22% kinh tế cả nước, đóng góp 27,5% vào tổng ngân sách quốc gia.

Ông trăn trở: Nếu tỉ lệ ngân sách để lại cho TP 5 năm tới là 24%, giai đoạn 2026 - 2030 là 28% thì, phần ngân sách TP nộp về trung ương sẽ tăng thêm 345.000 tỉ đồng", "một đồng ngân sách để lại TP sẽ tạo ra sản phẩm gấp 3 lần"..., con số trong mơ đối với bất kỳ một dự án đầu tư. Nếu "kiêng khem" với TP.HCM để số tiền này rót vào các tỉnh, vào các dự án đầu tư... nhiều khả năng hiệu quả thấp hơn hẳn, thậm chí có nguy cơ mất trắng, kinh tế thời dịch Covid-19, càng đáng cảnh báo. 

Phát triển mới cho đầu tàu 

Làm "anh cả" nên TP.HCM không thoái thác trách nhiệm "cáng đáng việc nhà", song cũng cần tính đến các yếu tố quản trị hiện đại của kinh tế thị trường, "đứa bồng em thì khỏi xay lúa", "cho cần câu không cho con cá", phải đặt mục tiêu "giới hạn tuổi vị thành niên" cho các tỉnh có truyền thống xin viện trợ, hết giới hạn thì phải tự thân vận động...

{keywords}
Người dân tránh nắng dưới chân cầu Thủ Thiêm, quận Bình Thạnh, TP.HCM. Ảnh: Thanh Tùng

Singapore có diện tích khoảng 700 km2 dân số khoảng 5,7 triệu, 100% tỷ lệ đô thị hóa, GDP khoảng 363 tỉ usd. Diện tích TP. HCM gần 2.100 km2, dân số thực tế trên 13 triệu người, GDP 57 tỉ usd (1,3 triệu tỉ đồng), tỉ lệ đô thị hóa: "phấn đấu đến năm 2030 đạt 70-75%"... là những con số đáng suy ngẫm. Nhiều lần ngồi quán cà phê ở Singapore nhìn khách du lịch và giới trẻ tỏa ra từ các khu mua sắm với những túi hàng hiệu tay xách nách mang, tôi tự hỏi Singapore hơn TP. HCM ở điểm nào? Rồi tự trả lời: cơ chế, ngân sách, tầm nhìn, dân trí...

Với truyền thống năng động, môi trường thương mại tự do và nhiều lợi thế khác, tiềm năng phát triển của thành phố còn rất lớn. Giả thiết một công ty có lợi thế và dư địa phát triển tương đương của TP. HCM, nếu IPO cổ phần ra công chúng thì tổng vốn hóa tăng gấp nhiều lần quy mô hiện nay là việc trong tầm tay. Cho thấy thiếu vốn, thiếu cơ chế điều hành thông thoáng... đã và đang kìm hãm tiềm năng phát triển của TP.HCM nhường nào.

Giải phóng nguồn năng lượng  

Vợ chồng người quen ở Nhật là tiến sĩ giảng viên đại học, năm 2013 họ ra riêng xây nhà, 80% tiền vay của ngân hàng có thời hiệu 30 năm. Hành trình trả nợ chưa được 1/3 chặng đường nhưng trước mùa dịch vẫn đi du lịch, xem hòa nhạc, shopping cà thẻ ào ào.

Không ít tín đồ hàng hiệu gặp ở Singapore nói trên mua hàng từ tiền vay, cấn trừ vào lương khi đáo hạn như phong cách tiêu dùng của công dân của nền kinh tế mở, trong khi một bộ phần người VN đang chôn vàng ở gầm giường, theo ước tính số vàng tiềm ẩn trong dân là khoảng 500 tấn. Ở TP.HCM không ít người dân có căn nhà mặt tiền trị giá vài triệu đô nhưng không gian sống vẫn eo hẹp, tiêu xài theo cách phòng thủ...

Ai cũng "sinh ra hai bàn tay trắng, khi chết thì ra đi trắng hai bàn tay", ngoài cái văn hóa tiểu nông còn sót lại thì điều gì khiến người dân có tâm lý phòng thủ? Nhà làm chính sách giải bài toán này để giải phóng nguồn năng lượng thì quy mô tăng trưởng nền kinh tế sẽ có bước nhảy vọt. Chất lượng môi trường sống, chính sách kinh tế bền vững, lòng tin của người dân vào thể chế, cơ chế kích cầu phù hợp... phải chăng là những đặc điểm còn thiếu trong điều hành chính sách hiện nay?

Trúc Nguyễn

Lưới trời lồng lộng và cái giá cho cán bộ không biết giữ mình

Lưới trời lồng lộng và cái giá cho cán bộ không biết giữ mình

Cuộc chiến chống tham nhũng được Tổng bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng phát động và trực tiếp chỉ đạo mấy năm nay với biết bao kỳ vọng của dân không cho phép ai thoát tội. 

tin nổi bật

Về nơi ‘nằm sấp thấy cá, nằm ngửa thấy ong’

Tương Dương - Nghệ An cùng với Hương Khê - Hà Tĩnh và Đông Hà - Quảng Trị là ba điểm nắng nóng nhất miền Trung. Nhưng ít ai biết rằng, ở ngay cạnh “rốn nóng” Tương Dương lại là một điểm đến lý thú bậc nhất ở miền tây Nghệ An.

Người tài không bỏ việc, chỉ rời bỏ sếp kém

Không ít người tài được đưa đi đào tạo, sau khi tốt nghiệp được bố trí công việc thì xin nghỉ hoặc chuyển ra ngoài cơ quan nhà nước. Họ không rời bỏ công việc mà chỉ rời bỏ người quản lý yếu kém.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Trung Quốc thay đổi chính sách đối ngoại, hướng mạnh tới châu Phi

Trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và châu Âu có nhiều bước lùi trong thời gian qua, Trung Quốc đang hướng sự chú ý tới châu Phi, nơi họ đang có quan hệ thương mại thân thiết với nhiều quốc gia.

Khủng hoảng tại Sri Lanka tạo thời cơ cho Ấn Độ ‘thế chân’ Trung Quốc

Nhờ vị trí địa lý chiến lược, Sri Lanka từ lâu đã thu hút được sự chú ý của các nước lớn trong khu vực. Việc chính phủ nước này rơi vào khủng hoảng là thời cơ không thể tốt hơn để Ấn Độ cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc tại đây.

Đang thiếu thốn, sao cứ máy móc thuốc nào cũng phải đấu thầu

Cần thay đổi tư duy về mua sắm công trong ngành y, nhanh chóng khắc phục bất cập trong các qui định, qui trình đấu thầu mua sắm thuốc và vật tư y tế.

Đất khó Hóc Chọ và những người giỏi trường đời

Quê tôi ở “vùng hai đầu” - vùng nghèo, vùng khó nhất của huyện Đô Lương. Xóm tôi ở lại là xóm nghèo nhất của xã, xóm của những “hóc”, “chọ” cha ông để lại với những cái tên: Chọ Hao, Chọ Rò, Chọ Mại, Chọ Dong…

Hiến kế phân luồng trên cầu Long Biên cho xe máy, xe đạp và đổi tăng làn giờ cao điểm

Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng để kết nối quận Hoàn Kiếm, quận Ba Đình với quận Long Biên của Hà Nội. Cây cầu được xây dựng từ 1898 tới 1902 bởi công ty Daydé & Pillé, và được sử dụng vào năm 1903 với tên ban đầu là cầu Paul Doumer.

Ông Abe với mong muốn một 'Nhật Bản hùng cường trở lại'

Năm 2012, trong nỗ lực vận động bầu cử, ông Abe Shinzo đã đưa ra một số chính sách cải thiện kinh tế xã hội: Nới lỏng tiền tệ, kích thích tài khóa để làm mạnh hệ thống tài chính, cải cách cơ cấu xã hội bằng khuyến khích đầu tư tư nhân.

Abe Shinzo: Người đi giữa những 'tương phản' của xã hội Nhật Bản

Cả nước Nhật đã bị hai phát súng làm cho vừa bàng hoàng vừa tỉnh thức. Sẽ không còn là Nhật Bản của những ngày chưa có việc một cựu Thủ tướng với nhiệm kì dài nhất lịch sử bị ám sát.

Đường hầm ô tô thoát nước: Hà Nội, TP.HCM hết cảnh phố thành sông

Nhóm tác giả từ châu Âu và Mỹ đề xuất đào đường hầm cho ô tô chạy, đồng thời nửa dưới đường hầm vẫn thoát nước khi mưa nhỏ, khi mưa to thì cấm xe, cho nước thoát qua.

Các quốc đảo Thái Bình Dương trong ‘vòng ngắm’ của Trung Quốc

Chuyến thăm kéo dài 10 ngày của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới các quần đảo Thái Bình Dương giàu tài nguyên đã đưa nơi từng bị coi là "vùng nước khuất ngoại giao" trở thành tâm điểm chú ý trên bản đồ địa chính trị thế giới.

Tác động của khủng hoảng kép đến kinh tế Việt Nam

Những hệ lụy của khủng hoảng kép trên thế giới đã nêu trong bài trước sẽ có thể ảnh hưởng xấu đến phục hồi kinh tế đến nước ta như thế nào?

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.

Khẩu trang và miễn dịch cộng đồng

Gần đây, tôi đến một cơ quan nhà nước nhưng không được cho vào. Những người bảo vệ - trong khi không hề đeo khẩu trang - dứt khoát không cho tôi đi qua cổng vì không có khẩu trang.