Dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng 14 xác định phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại là đột phá chiến lược, vừa bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Ông Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM cho rằng các cơ chế, chính sách vượt trội mà Quốc hội đã thông qua tạo ra nền tảng quan trọng để TPHCM tạo đột phá. Chỉ khi phát huy được vai trò vùng động lực then chốt, TPHCM mới trở thành cực tăng trưởng quốc gia, trung tâm tài chính - thương mại - logistics của khu vực. Và khi đó, TPHCM sau sáp nhập hoàn toàn có sức lan tỏa không chỉ ra toàn quốc mà cả khu vực.
Cần mạnh dạn hơn nữa trong phân quyền, tài chính, nhân lực và liên kết vùng
Trong các nhiệm vụ trọng tâm, dự thảo văn kiện Đại hội 14 của Đảng có nhấn mạnh về "phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước, phát triển khu vực kinh tế tư nhân; xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa", "tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới hiện đại, phương thức sản xuất mới hiệu quả"...
Theo ông, hiện thực hóa các nhiệm vụ này như thế nào, đặc biệt với TPHCM - đầu tàu kinh tế của cả nước? Các cơ chế, chính sách vượt trội đối với TPHCM mà Quốc hội thông qua đã đủ để thành phố hiện thực hóa các mục tiêu Đảng đề ra?
Để hiện thực hóa các nhiệm vụ trọng tâm dự thảo văn kiện đưa ra, tôi cho rằng cần triển khai đồng bộ việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước, phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân và xác lập mô hình tăng trưởng mới.
Trong đó, việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đòi hỏi phải xóa bỏ rào cản, thủ tục hành chính gây cản trở doanh nghiệp; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, minh bạch hóa chính sách đất đai, đầu tư, tài chính.
Khu vực kinh tế nhà nước cần được tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước theo hướng tập trung vào lĩnh vực then chốt; áp dụng quản trị hiện đại, tách chức năng chủ sở hữu - quản lý nhà nước.
Cần phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân bằng việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong khi đó, mô hình tăng trưởng mới được xác lập theo hướng chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, phát triển công nghiệp chế biến - chế tạo, logistics, dịch vụ chất lượng cao.
Giai đoạn tới, đột phá về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là động lực tăng trưởng mới, trong đó bao gồm phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển lực lượng sản xuất mới (công nghiệp bán dẫn, AI, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo, tự động hóa, robot, sản xuất thông minh…).
Trong bức tranh chung đó, TPHCM là đầu tàu kinh tế, đóng góp khoảng 20-22% GDP cả nước nên có vai trò đặc biệt quan trọng. Thành phố có nhiều lợi thế về quy mô kinh tế, nguồn nhân lực, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hạ tầng logistics, cảng biển, sân bay lớn. Đan xen vào đó còn là những thách thức như hạ tầng quá tải, không gian phát triển hạn chế, cơ chế quản lý còn bị ràng buộc hay thiếu nguồn lực đầu tư công và nhân lực chất lượng cao.
Các cơ chế, chính sách vượt trội mà Quốc hội đã thông qua tạo ra nền tảng quan trọng để TPHCM tạo đột phá như được thí điểm FTZ với hàng loạt ưu đãi vượt trội về thuế, thủ tục đầu tư, sử dụng ngoại tệ, thu hút nhân lực chất lượng cao, được giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất TOD để tái đầu tư hạ tầng giao thông và đô thị, được tăng quyền tự chủ và phân cấp mạnh.
Nhìn chung, các nhiệm vụ trọng tâm trong dự thảo văn kiện có thể được hiện thực hóa nếu có đột phá thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và đẩy mạnh khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo. TPHCM có vai trò then chốt trong việc dẫn dắt các mục tiêu này. Các cơ chế đặc thù Quốc hội đã thông qua tạo nền tảng rất quan trọng, nhưng để TPHCM thực sự trở thành đầu tàu tầm khu vực, cần mạnh dạn hơn nữa trong phân quyền, tài chính, nhân lực và liên kết vùng.
TPHCM phải thực sự trở thành “nhạc trưởng” kiến tạo phát triển vùng
Dự thảo văn kiện có đề cập đến việc "đẩy mạnh liên kết vùng, nội vùng, mở rộng và tổ chức lại không gian phát triển phù hợp với hệ thống hành chính mới; đổi mới tư duy từ quản lý sang quản trị, kiến tạo phát triển vùng; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả phát triển phù hợp với tiềm năng, lợi thế và điều kiện cụ thể của từng địa phương, vùng và cả nước; tăng cường xây dựng và phát triển đồng bộ, chất lượng cao hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức, hạ tầng kinh tế - xã hội; phát huy vai trò của các vùng động lực quốc gia, cực tăng trưởng, các hành lang kinh tế, các đô thị lớn, các trung tâm kinh tế; hoàn thiện cơ chế, chính sách điều phối và quản lý phát triển vùng".
TPHCM cần vận dụng chủ trương này như thế nào để phát huy các lợi thế sau khi sáp nhập, hình thành một siêu đô thị như hiện nay, thưa ông?
TPHCM sau sáp nhập đang vận dụng chủ trương bằng cách tái cấu trúc không gian phát triển, đầu tư hạ tầng liên vùng, giao thông đa phương thức, đổi mới quản trị, phát huy cực tăng trưởng và hoàn thiện cơ chế điều phối. Đây là nền tảng để thành phố trở thành siêu đô thị châu Á, trung tâm kinh tế - tài chính - logistics của khu vực.
Tôi cho rằng việc mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập đặt TPHCM trước cả cơ hội rất lớn lẫn thách thức rất mới. Nếu vẫn tiếp cận theo tư duy quản lý hành chính truyền thống, thành phố khó có thể phát huy hết tiềm năng của một siêu đô thị. Vì vậy, việc vận dụng chủ trương của dự thảo văn kiện cần bắt đầu từ tái cấu trúc lại toàn bộ không gian phát triển theo logic kinh tế - vùng thay vì theo ranh giới hành chính cũ.
Trước hết, liên kết vùng và nội vùng phải trở thành trụ cột phát triển. Việc sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu giúp TPHCM hình thành một không gian kinh tế mới, nơi công nghiệp, cảng biển, logistics và dịch vụ tài chính được kết nối trong cùng một chỉnh thể. Thành phố có điều kiện khai thác mạnh hơn lợi thế của hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải, các khu công nghiệp công nghệ cao tại Bình Dương, đồng thời phát triển trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ tại khu vực lõi đô thị TPHCM. Đây là nền tảng để hình thành các hành lang kinh tế ven biển và công nghiệp có sức cạnh tranh khu vực.
Bên cạnh đó, TPHCM cần đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông đa phương thức. Thành phố cần đẩy nhanh đầu tư các tuyến đường bộ cao tốc, đường sắt liên vùng, hệ thống metro, cảng biển, sân bay; mở rộng tuyến metro nối TPHCM - Bình Dương và phát triển mạng lưới đường sắt đô thị liên tỉnh. Đồng thời, trường học, bệnh viện, khu đô thị mới cần được quy hoạch đồng bộ để đáp ứng dân số siêu đô thị.
Một điểm rất quan trọng khác đối với TPHCM là đổi mới tư duy quản trị. TPHCM không chỉ cần làm tốt vai trò điều hành hành chính mà phải thực sự trở thành “nhạc trưởng” kiến tạo phát triển vùng, xây dựng cơ chế điều phối liên tỉnh hiệu quả, tránh chồng chéo.
Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá phát triển cũng cần dựa trên tiềm năng của từng địa phương, chẳng hạn logistics và cảng biển ở Bà Rịa - Vũng Tàu, công nghiệp công nghệ cao ở Bình Dương, tài chính - dịch vụ ở TPHCM.
Song song với đó là yêu cầu tinh gọn bộ máy hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý. Việc giảm mạnh số đơn vị hành chính sau sáp nhập - từ 273 đơn vị hành chính xuống còn 102 - giúp TPHCM quản lý hiệu quả hơn, giảm tầng nấc trung gian và tăng tốc độ ra quyết định.
Phát huy được vai trò vùng động lực then chốt, TPHCM mới trở thành cực tăng trưởng quốc gia, trung tâm tài chính - thương mại - logistics của khu vực. Bình Dương phát triển công nghiệp công nghệ cao, Vũng Tàu phát triển cảng biển và du lịch, tạo thành tam giác động lực bổ trợ cho TPHCM. Từ đó, TPHCM kết nối Đông Nam Bộ với Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long...
Nếu làm được những điều này, TPHCM sau sáp nhập hoàn toàn có sức lan tỏa không chỉ ra toàn quốc mà cả khu vực.
Là nơi diễn ra Đại hội Đảng lần thứ 11, 12, 13, Trung tâm hội nghị quốc gia đến nay đã sẵn sàng cho ngày khai mạc Đại hội 14 của Đảng vào 19/1.
Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết khẳng định công tác tuyên giáo và dân vận phải thực sự “đi trước mở đường", “đi cùng thực hiện” và “đi sau tổng kết".
.svg){kind=icon}
