Giáo sư Vũ Hà Văn cho rằng việc dạy và học Toán hiện nay bộc lộ hai điểm nghẽn lớn là giáo trình chỉ phù hợp với thời điểm 30-50 năm trước, không cập nhật với nhu cầu công nghệ, còn phương pháp giảng dạy tương đối truyền thống, nặng lý thuyết.
Tại hội thảo ngày 13/4 về dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ do Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức, TS Võ Đức Cẩm Hải, Trưởng khoa Toán - Tin học, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TPHCM), đã phác họa bức tranh toàn diện về thực trạng dạy và học Toán trong toàn hệ thống, dựa trên khảo sát giảng viên.
Hiện quy mô đào tạo Toán tại Đại học Quốc gia TPHCM khá lớn, với khoảng 2.740 sinh viên theo học các ngành liên quan đến Toán, cùng 440 học viên cao học và khoảng 100 nghiên cứu sinh. Quy mô này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng đào tạo trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh.
Giảng viên chịu áp lực lớn, chuyên môn bị phân tán
Đội ngũ giảng viên Toán gồm 119 người, trong đó khoảng 70% có trình độ tiến sĩ và 25% có học hàm phó giáo sư, giáo sư. Tuy nhiên, cơ cấu nhân lực chưa cân đối, thiếu lực lượng kế cận trung hạn, gây khó khăn cho phát triển học thuật đỉnh cao.
Khảo sát 85/119 giảng viên (tỷ lệ phản hồi 71,4%) cho thấy nhiều vấn đề mang tính hệ thống. Đáng chú ý, nhiều giảng viên phải giảng dạy ở nhiều ngành khác nhau, không chỉ trong lĩnh vực Toán, dẫn đến phân tán chuyên môn và giảm độ chuyên sâu.
Có giảng viên cùng lúc dạy 4-8 ngành, trong khi chỉ khoảng 30% giảng viên dạy chuyên sâu một ngành. Họ cũng phải đảm nhiệm nhiều nhóm học phần như Giải tích, Xác suất - Thống kê, Đại số, Toán rời rạc, Tối ưu, Toán kinh tế, Phương pháp tính, Toán tài chính, Mô hình hóa Toán học... với số lượng từ 4-8 học phần.
Khối lượng giảng dạy lớn khiến giảng viên khó cân đối giữa giảng dạy và nghiên cứu, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo trong dài hạn.
Về phương pháp, đa số giảng viên vẫn ưu tiên cách dạy truyền thống, trong khi việc ứng dụng công nghệ và phương pháp hiện đại chưa phổ biến. Hai yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả giảng dạy là sĩ số lớp lớn và trình độ sinh viên không đồng đều. Ngoài ra còn có các hạn chế về tài liệu, công cụ hỗ trợ và áp lực thời lượng. Dù vậy, nội dung môn học được đánh giá vẫn có sự liên kết tốt với chương trình đào tạo, đảm bảo tính nền tảng và chiều sâu.
Sinh viên thiếu động lực, năng lực ở mức trung bình
Từ góc nhìn giảng viên, năng lực sinh viên hiện chỉ ở mức trung bình, với các yếu tố như kỹ năng tự học, động lực học tập, tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề đều chưa cao.
Đặc biệt, giảng viên đánh giá sinh viên ngành Toán thiếu động lực và kỹ năng tự học, đặc biệt gặp khó khăn trong việc hiểu lý thuyết. Những yếu tố này liên thông với nhau, tạo thành một “vòng lặp” khó tháo gỡ.
Khảo sát cho thấy giảng viên đề xuất nhiều hướng cải tiến, nổi bật là tăng tính ứng dụng của môn học, cập nhật chương trình theo xu hướng công nghệ và chuẩn quốc tế, nâng cao kỹ năng truyền đạt, giảm tải lý thuyết và tăng tích hợp công nghệ.
Với ngành không chuyên, cần thiết kế chương trình theo hướng “Toán học trong ngữ cảnh”, gắn với ứng dụng thực tế. Với đào tạo chuyên sâu, cần xây dựng nền tảng tư duy chứng minh ngay từ năm đầu, nhấn mạnh bản chất thay vì chỉ dạy kỹ thuật giải bài.
Các phương pháp như học theo dự án (PBL), trực quan hóa và tích hợp AI cũng được khuyến khích nhằm nâng cao hiệu quả học tập.
Đáng chú ý, nhiều giảng viên cho rằng cần hạn chế thi trắc nghiệm thuần túy do không phản ánh đúng năng lực tư duy. Thay vào đó nên tăng tỷ lệ tự luận (ít nhất 50%), kết hợp vấn đáp và đánh giá quá trình thông qua bài tập, thuyết trình, dự án.
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh, việc thiết kế lại đề thi và hình thức đánh giá để đo lường năng lực lập luận của sinh viên được xem là yêu cầu cấp thiết. Ngoài ra, các đề xuất về tổ chức lớp học gồm giảm sĩ số, phân nhóm sinh viên theo trình độ và có chính sách hỗ trợ để thu hút người học theo đuổi Toán cơ bản và chuyên sâu.
Sinh viên theo học ngành Toán sẽ có cơ hội nhận hỗ trợ tài chính hấp dẫn, bao gồm miễn toàn bộ học phí và học bổng lên đến 15 triệu đồng/tháng, nếu vượt qua vòng phỏng vấn trực tiếp với GS Ngô Bảo Châu.
Ông Hoàng Minh Sơn nhậm chức Bộ trưởng GD-ĐT giữa áp lực đổi mới, từ “học thật, thi thật” đến nguy cơ tụt lại trước làn sóng AI, đặt ra kỳ vọng về các quyết sách đủ mạnh để tạo chuyển biến thực chất và củng cố niềm tin xã hội.
.svg){kind=icon}
