Tên lửa Oreshnik của Nga gây chấn động giới quân sự với tốc độ Mach 10+, đầu đạn MIRV và tuyên bố ‘không thể đánh chặn’. Công nghệ thật sự phía sau là gì?
Trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine ngày càng leo thang về mặt công nghệ vũ khí, tên lửa Oreshnik bất ngờ xuất hiện như một “lá bài chiến lược” mà Moskva muốn gửi đến cả Kiev lẫn phương Tây.
Được Tổng thống Putin trực tiếp giới thiệu với những lời khẳng định mạnh mẽ về tốc độ siêu vượt âm và khả năng xuyên phá mọi hệ thống phòng thủ, tên lửa Oreshnik đã trở thành chủ đề thu hút sự chú ý toàn cầu.
Vậy thực chất công nghệ và thông số kỹ thuật của loại vũ khí này là gì và nó khác biệt như thế nào so với các tên lửa đạn đạo thông thường?
Oreshnik, nghĩa tiếng Nga là “cây phỉ”, là tên gọi chính thức mà Nga đặt cho một hệ thống tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM-Intermediate-Range Ballistic Missile) di động trên đường bộ.
Theo hầu hết các đánh giá từ phía Mỹ, châu Âu và các chuyên gia độc lập, vũ khí này được phát triển trên nền tảng của dự án RS-26 Rubezh, một tên lửa từng được thiết kế như biến thể tầm trung của dòng tên lửa liên lục địa, sau đó được cắt giảm tầng đẩy để phù hợp với vai trò khu vực.
Việc kế thừa công nghệ từ Rubezh giúp Oreshnik sở hữu thân tên lửa nhiên liệu rắn, khả năng triển khai nhanh và tính cơ động cao nhờ bệ phóng di động. Điểm nổi bật nhất về mặt công nghệ của tên lửa Oreshnik nằm ở vận tốc và cấu hình đầu đạn.
Các nguồn từ phía Ukraine ghi nhận tốc độ giai đoạn cuối đạt trên Mach 10, thậm chí có báo cáo lên tới khoảng 13.000 km/h, tương đương hơn 3,5km mỗi giây.
Nga khẳng định tốc độ này, kết hợp với quỹ đạo đạn đạo cao và giai đoạn tái nhập khí quyển dốc, khiến việc đánh chặn trở nên cực kỳ khó khăn với hầu hết hệ thống phòng không hiện có.
Tuy nhiên, giới chuyên gia phương Tây lưu ý rằng đây vẫn là tên lửa đạn đạo siêu vượt âm theo nghĩa truyền thống chứ không phải vũ khí lượn siêu vượt âm (hypersonic glide vehicle) như Avangard, do đó quỹ đạo của nó vẫn có thể dự đoán ở mức độ nhất định.
Về tải trọng, Oreshnik được trang bị hệ thống đầu đạn hồi quyển tấn công đa mục tiêu độc lập (MIRV-Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle), công nghệ trước đây chủ yếu dành cho tên lửa liên lục địa mang đầu đạn hạt nhân.
Mỗi quả tên lửa có thể mang sáu khối chiến đấu và mỗi khối này lại chứa các tiểu đạn hoặc đầu xuyên động năng.
Trong các vụ tấn công thực tế, hình ảnh cho thấy khoảng 36 điểm va chạm riêng biệt từ một quả tên lửa duy nhất. Đặc biệt, trong một số lần sử dụng, đầu đạn dường như không chứa thuốc nổ mà dựa vào năng lượng động học khổng lồ khi va chạm để gây phá hủy, tạo ra hiệu ứng “như thiên thạch” như cách Tổng thống Nga Putin mô tả.
Khả năng mang cả đầu đạn thông thường lẫn hạt nhân khiến tên lửa Oreshnik trở thành vũ khí lưỡng dụng, làm tăng giá trị răn đe chiến lược.
Tầm bắn của Oreshnik được các nguồn phương Tây ước tính trong khoảng 3.500 đến 5.500km, đủ để bao phủ gần như toàn bộ châu Âu nếu phóng từ lãnh thổ Nga hoặc Belarus.
Việc triển khai hệ thống này sang Belarus càng củng cố thông điệp của Moskva. Dù vậy, một số phân tích chỉ ra rằng tên lửa nhiên liệu rắn hai tầng như Oreshnik còn có tầm bắn tối thiểu nhất định, khiến việc sử dụng ở khoảng cách quá gần trở nên kém hiệu quả.
Từ góc độ khách quan, tên lửa Oreshnik thể hiện nỗ lực của Nga trong việc lấp đầy khoảng trống về tên lửa tầm trung sau khi Hiệp ước INF hết hiệu lực.
Việc sử dụng thực chiến từ cuối năm 2024 trở đi vừa là thử nghiệm chiến trường, vừa là công cụ truyền thông nhằm khẳng định ưu thế công nghệ.
Tuy nhiên, nhiều quan chức Mỹ và chuyên gia độc lập đánh giá số lượng thực tế còn hạn chế và hiệu quả chiến trường chưa thực sự thay đổi cục diện, dù giá trị tâm lý và chiến lược là không thể phủ nhận.
Công nghệ MIRV kết hợp tốc độ cao và khả năng mang đầu đạn động năng đã tạo nên một vũ khí có tính linh hoạt cao, buộc các quốc gia châu Âu phải tính toán lại hệ thống phòng thủ tên lửa của mình.
Oreshnik không phải là vũ khí thần kỳ bất khả chiến bại như một số tuyên bố, nhưng cũng không phải chỉ là chiêu trò tuyên truyền.
Nó là sản phẩm thực tế của sự kết hợp giữa công nghệ tên lửa đạn đạo đã chín muồi và tham vọng chiến lược của Nga trong giai đoạn hiện nay.
(Theo missilethreat.csis.org, researchgate.net, edition.cnn.com)
.svg){kind=icon}
