Hàng chục tỷ tiền hàng Tết của một công ty nguy cơ mất trắng 

Trao đổi với PV VietNamNet, đại diện một doanh nghiệp tại TPHCM cho biết, chị như “ngồi trên đống lửa” khi các container hàng nhập khẩu về đang bị kẹt tại cảng. Doanh nghiệp của chị đã nhập 3 container hạt óc chó chưa chế biến từ Mỹ với trị giá là 12,6 tỷ đồng. Doanh nghiệp đã đóng đủ thuế nhập khẩu với số tiền trên 360 triệu đồng.

Sáng ngày 27/1, hàng đã về tới cảng Cát Lái (TPHCM). Theo đúng lịch trình, hàng sẽ được thông quan vào ngày 29/1 để doanh nghiệp đưa về kho lạnh bảo quản, kiểm tra lại hàng.

Tuy nhiên, theo chủ doanh nghiệp, đơn vị hải quan tại cảng Cát Lái cho biết, các thủ tục liên quan đến mặt hàng thực phẩm nhập khẩu đang tạm dừng và chờ văn bản hướng dẫn từ cơ quan cấp trên, nên chưa cho phép thông quan.

“Họ bảo đợi mà tôi không biết đợi đến bao giờ”, đại diện doanh nghiệp lo lắng.

Trong khi đó, số hàng trên sẽ phải rời TPHCM trong ngày hôm nay (31/1) để kịp giao cho khách hàng tại Hà Nội theo đúng hợp đồng giữa các bên. Doanh nghiệp tại Hà Nội còn phải thực hiện công đoạn chế biến như tẩm ướp, sấy, nướng hạt óc chó, đóng thành quà Tết thành phẩm để kịp giao cho các bên.

Nếu 3 container hàng trên bị giữ tại cảng quá lâu, doanh nghiệp sẽ thiệt hại đủ đường. Thiệt hại thứ nhất là bồi thường hợp đồng cho khách hàng đặt mua từ Hà Nội. Thiệt hại thứ hai là về hàng hoá. Bởi, đối với mặt hàng thô không chất bảo quản, việc để ngoài trời quá lâu sẽ sinh ra mọt, dẫn đến hàng hoá bị hỏng.

"Nếu không sớm được thông quan, giá trị thiệt hại của doanh nghiệp lên đến cả chục tỷ đồng. Chưa kể, tôi còn 4 container hàng khác đang sắp về Việt Nam", chị lo ngại và cho biết, vướng mắc của doanh nghiệp phát sinh từ khi Nghị định số 46/2026/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, có hiệu lực từ ngày 26/1/2026 và thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

623802124_10163577128659496_5843902841605783867_n.jpg
Các xe hàng bị ùn tắc tại cửa khẩu. (Ảnh: FBNV)

Giải thích cụ thể hơn về vướng mắc trong văn bản pháp luật, chị Kim T., đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm tại TPHCM giải thích thêm, cách thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm (ATTP) hàng nhập khẩu trong Nghị định 46 mới thay đổi hoàn toàn so với Nghị định 15 cũ. Đây là điểm đang bị vướng.

Theo Nghị định 15 cũ, cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu là cơ quan được Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ) hoặc Bộ Công Thương giao hoặc chỉ định.

Còn theo Nghị định 46 mới, cơ quan kiểm tra nhà nước về ATTP đối với thực phẩm nhập khẩu là cơ quan quản lý nhà nước được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc UBND cấp tỉnh theo phân cấp giao nhiệm vụ.

Đơn cử, theo bà T., trước đây, tại TPHCM có 4 đơn vị được chỉ định là đầu mối kiểm tra nhà nước về ATTP hàng nhập khẩu.

Theo Nghị định 46, các đơn vị này được tiếp tục làm công tác kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu đến hết ngày 31/3/2026. Tuy nhiên, do không có văn bản hướng dẫn cụ thể sau khi Nghị định 46 có hiệu lực nên tất cả các đơn vị trên đều từ chối tiếp nhận hồ sơ liên quan của doanh nghiệp. Khi các đơn vị không ban hành chứng thư về ATTP đối với thực phẩm nhập khẩu thì cơ quan hải quan sẽ không thể cho thông quan hàng hoá.

"Trước đây, các đơn vị chuyên môn chịu trách nhiệm cấp chứng thư an toàn thực phẩm là: Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng II; Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Quatest 3); Vinacontrol ... Hiện nay, họ đều từ chối tiếp nhận hồ sơ của doanh nghiệp", anh V T., một người chuyên làm thủ tục hải quan mặt hàng thực phẩm ở TPHCM thông tin thêm.

Các văn bản thiếu sự chuyển tiếp

Với số lượng hàng thực phẩm nhập khẩu về rất lớn trong dịp cận Tết Nguyên đán để phục vụ sản xuất, kinh doanh, sự việc này đang dẫn tới ùn tắc hàng hoá nghiêm trọng tại các khu vực cửa khẩu.

Theo thống kê mới công bố của Cục Hải quan, trong ngày 30/1/2026, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe nông sản tươi sống (rau, củ, quả) và hàng bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra ATTP để thông quan hàng hoá.

Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai) có 251 xe chở mặt hàng sắn lát chuối chưa có kết quả kiểm tra ATTP.

Tại một số cửa khẩu khác, số lượng hàng hoá là thực phẩm bị ùn tắc tính đến thời điểm hiện tại như sau: Lao Bảo (Quảng Trị) 50 xe; Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe; Vĩnh Xương (An Giang) 200 ghe thuyền; Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe thuyền, Tịnh Biên (An Giang) 200 xe...

Liên quan tới vấn đề trên, vào ngày 30/1, Hiệp hội Sữa Việt Nam cũng đã có văn bản hoả tốc gửi Phó Thủ tướng Lê Thành Long.

Hiệp hội này cho biết, hiện nay, toàn bộ các lô hàng thực phẩm nhập khẩu, bao gồm cả thành phẩm và nguyên liệu dùng để sản xuất, đang kẹt tại cảng, không thể thông quan do việc kiểm tra nhà nước đã được chuyển về UBND các tỉnh, thành phố từ ngày 27/1/2026 theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP; nhưng UBND các tỉnh/thành lại chưa có bất kỳ một hướng dẫn nào, nên các cơ quan kiểm tra nhà nước không thể lấy mẫu kiểm tra và cấp giấy xác nhận đạt chất lượng nhập khẩu. Do đó, cơ quan hải quan không có cơ sở để cho thông quan.

"Vướng mắc lớn trên gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp", văn bản nêu.

Trước tình hình cấp bách của sự việc, ngày 31/1, Cục Hải quan đã có văn bản hoả tốc gửi Bộ Y tế; Bộ Công Thương; Bộ Nông nghiệp &Môi trường về việc kiểm tra an toàn thực phẩm.

Theo Cục Hải quan, tại các cửa khẩu đang diễn ra tình trạng các đơn vị thực hiện kiểm tra Nhà nước về ATTP theo quy định tại Nghị định 46 ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra ATTP cho các lô hàng thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật và động vật.

Lý do là mặc dù Nghị định 46 và văn bản có liên quan có quy định chuyển tiếp đối với: việc tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm, cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, tuy nhiên không có điều khoản chuyển tiếp đối với trình tự kiểm tra nhà nước về ATTP đối với thực phẩm nhập khẩu để làm cơ sở ban hành Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Do đó, Cục Hải quan đề nghị các Bộ (với vai trò là cơ quan quản lý an toàn thực phẩm theo lĩnh vực được giao) sớm hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp, tránh ách tắc hàng hoá, gây mất an toàn an ninh tại cửa khẩu.