Sau hơn một thập kỷ làm việc trong môi trường nghiên cứu hàng đầu tại Mỹ, sở hữu hàng chục công bố quốc tế và từng quản lý phòng thí nghiệm đạt chuẩn an toàn sinh học cấp độ 3 (BSL-3), PGS.TS Nguyễn Duy Liêm quyết định trở về Việt Nam công tác.
Tiến sĩ Mỹ về nước mang theo lý tưởng ngành Toán
Mới đây, Tiến sĩ Văn Phụng Trường Sơn trúng tuyển Chương trình thu hút các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác tại ĐH Quốc gia TPHCM (VNU350). Ông sẽ làm việc tại Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM), trong lĩnh vực Toán ứng dụng.
Đằng sau quyết định trở về của TS Sơn là một hành trình dài theo đuổi khoa học cơ bản.
Tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ), TS Sơn nghiên cứu toán ứng dụng, tập trung vào các lĩnh vực như phương trình vi phân đạo hàm riêng, xác suất và hệ động lực ngẫu nhiên. Dù quan tâm đến AI, ông chú trọng hơn vào những nền tảng toán học phía sau các hệ thống này, đặc biệt là các bài toán tối ưu hóa và tính toán tiết kiệm năng lượng.
Một trong những hướng nghiên cứu ông theo đuổi là "Physical Learning" (học tập vật lý), tìm hiểu khả năng tự thích nghi của các hệ vật lý như vật liệu hay mạng điện.
Với môi trường kỹ thuật như Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM), TS Sơn cho rằng đây là hướng đi rất tự nhiên bởi nó nằm ở giao điểm của toán học, vật lý, kỹ thuật và AI. Bên cạnh đó, ông tiếp tục đào sâu nghiên cứu về phương trình động học Langevin - một hướng nghiên cứu quan trọng trong quá trình ông hợp tác với các đồng nghiệp tại Đại học Pennsylvania.
Điều khiến TS Sơn hứng thú khi làm việc trong môi trường kỹ thuật là những bài toán cụ thể từ thực tiễn do các kỹ sư đặt ra. Theo ông, chính những vấn đề này giúp toán học không tách rời đời sống, thậm chí nhiều khi còn mở ra các hướng nghiên cứu hoàn toàn mới.
Khi được hỏi đâu là cơ hội lớn nhất đối với các nhà khoa học trẻ được đào tạo ở nước ngoài khi trở về Việt Nam, TS Sơn không nhắc đến cơ sở vật chất hay các chương trình đầu tư, mà nhấn mạnh vai trò của sinh viên.
Ông cho rằng sinh viên Việt Nam có tư duy sắc bén và tiềm năng khoa học lớn. Nếu được học tập trong môi trường phù hợp, nhiều em có thể phát triển rất xa. Theo TS Sơn, các em giống như những "viên ngọc thô" đang chờ được mài giũa.
Sinh viên như viên ngọc thô, được mài sẽ tỏa sáng
Theo TS Sơn, có hai vấn đề lớn mà Việt Nam cần giải quyết nếu muốn thu hút và giữ chân các nhà khoa học trẻ: Thu nhập và môi trường nghiên cứu.
Ông cho rằng ở tầng sâu nhất, người làm khoa học chỉ mong có thời gian và không gian để được nghiên cứu và trao đổi học thuật tự do cùng các đồng nghiệp giỏi.
Nhớ lại thời còn học cao học, TS Sơn kể rằng bạn bè của ông có thể dành cả buổi chiều để tranh luận về những bài toán mà người ngoài nhìn vào tưởng rất nhỏ. Chính những cuộc trao đổi như vậy đã nuôi dưỡng sự sáng tạo, rèn luyện khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.
Theo ông, thách thức của khoa học Việt Nam không chỉ nằm ở kinh phí hay trang thiết bị mà còn ở việc xây dựng một cộng đồng học thuật năng động, nơi các nhà nghiên cứu được tự do trao đổi ý tưởng và đặt ra những câu hỏi mới.
"Tôi luôn ấp ủ một giấc mơ rằng các hoạt động toán học tại TPHCM sẽ trở nên sôi động như bất kỳ trung tâm học thuật lớn nào trên thế giới", ông nói. Trong hình dung của ông, sinh viên tại TPHCM sẽ có cơ hội tham dự các seminar khoa học tiên phong gần như hằng tuần, được tiếp xúc thường xuyên với các ý tưởng mới nhất của thế giới.
Ông tin rằng Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng có rất nhiều nhà toán học tài năng. Tuy nhiên, để tạo ra một mạng lưới học thuật có chiều sâu, hoạt động thường xuyên và đủ sức hút thì cần những không gian học thuật đủ lớn, đủ uy tín và bền vững.
Giấc mơ ấy được ông cụ thể hóa bằng một hình ảnh rất rõ ràng: Một viện nghiên cứu toán học ứng dụng tầm cỡ quốc tế tại TPHCM, tương tự Viện Courant của Mỹ.
Theo ông Sơn, ở hầu hết các quốc gia có nền khoa học phát triển, những viện nghiên cứu như vậy luôn đóng vai trò hạt nhân, quy tụ nhân tài, kết nối quốc tế và nuôi dưỡng các thế hệ nhà nghiên cứu trẻ. Ông cũng kỳ vọng Đại học Quốc gia TPHCM có thể trở thành đơn vị tiên phong trên hành trình đó thông qua chương trình VNU350.
Trong đào tạo, ông Sơn tin rằng sinh viên cần được trang bị nền tảng lý thuyết thật vững vàng trước khi chạy theo các xu hướng công nghệ. Theo ông, công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng những kiến thức nền tảng về toán học, xác suất, giải tích, tối ưu hóa hay mô hình hóa sẽ là hành trang giúp người học thích nghi lâu dài.
Ông cũng mong muốn tận dụng mạng lưới cộng sự quốc tế của mình để đưa những bài toán thời sự của thế giới về Việt Nam, đồng thời mở rộng hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu mạnh trong khu vực. Nhưng khát vọng lớn nhất của TS Văn Phụng Trường Sơn là một ngày nào đó, Việt Nam có thể tự đặt ra những bài toán của riêng mình. Đó là những bài toán xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của đất nước, từ những vấn đề mà xã hội Việt Nam đang đối mặt và từ một nền tảng tư duy độc lập của chính người Việt.
"Tôi hy vọng VNU350 sẽ là một trong những bước khởi đầu để những khát vọng đó dần trở thành hiện thực", ông nói.
Theo TS Sơn, trở về Việt Nam không đơn thuần là lựa chọn nơi làm việc, mà là đặt tương lai khoa học của bản thân vào tương lai của đất nước. Đó cũng là niềm tin rằng sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể làm khoa học đỉnh cao ngay trên quê hương mình nếu được trao cơ hội và một môi trường đủ tốt để phát triển.
GS.TS.DS Thái Khắc Minh vừa được Nhà xuất bản quốc tế Springer Nature trao tặng Giải thưởng Biên tập viên xuất sắc năm 2026, ghi nhận những đóng góp nổi bật trong hoạt động biên tập và hỗ trợ công bố khoa học quốc tế.
Từ một cô bé chỉ còn 0,5/10 thị lực ở mắt trái, Đồng Thị Hải Yến đã viết nên hành trình phi thường khi trúng tuyển vào loạt đại học danh tiếng thế giới như Harvard, Stanford, Oxford, Columbia, Yale, Brown, Johns Hopkins.
.svg){kind=icon}
