Điểm thay đổi lớn nhất của dự thảo là thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Hiện công tác quản lý được phân công cho 3 Bộ: Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương theo từng nhóm thực phẩm và từng công đoạn trong chuỗi sản xuất, kinh doanh. Mô hình này từng được ví như "mâm cơm 3 bộ quản lý".

Theo dự thảo được trình Quốc hội, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Tài chính, Công an, Khoa học và Công nghệ, Văn hóa - Thể thao - Du lịch thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành theo phạm vi quản lý.

W-Đào hồng Lan.jpg
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình bày tờ trình

Với địa phương, UBND các cấp tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất 1 đầu mối tại mỗi cấp và quản lý hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố trên địa bàn.

Dự thảo luật đề xuất phân loại thực phẩm theo mức độ nguy cơ để áp dụng phương thức quản lý phù hợp. Phần lớn sản phẩm tiếp tục thực hiện tự công bố và chịu sự giám sát, hậu kiểm. Những nhóm thực phẩm có tính chất đặc thù, liên quan đến sức khỏe cộng đồng hoặc dành cho các đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người bệnh tiếp tục thuộc diện đăng ký bản công bố sản phẩm.

Đối với thực phẩm tươi sống như rau, củ, quả có thời gian bảo quản ngắn và khó tiêu chuẩn hóa, dự thảo định hướng miễn thủ tục công bố sản phẩm nhằm phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh của nhóm hàng này.

Dự thảo quy định kiểm soát các mức tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm sau thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ; quy định điều kiện đối với một số nhóm cơ sở sản xuất thực phẩm; áp dụng phương thức quản lý theo từng nhóm thực phẩm và tăng cường giám sát, hậu kiểm trong quá trình lưu thông.

Điểm đáng chú ý là an toàn thực phẩm được kiểm soát ngay từ khâu đầu vào, thay vì chờ đến khi sản phẩm ra thị trường mới phát hiện nguy cơ. Các quy định về nguyên liệu, thực phẩm sau thu hoạch, đánh bắt, khai thác, giết mổ và điều kiện sản xuất, kinh doanh sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Một nội dung đáng chú ý khác là quản lý an toàn thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử và nền tảng số.

Cụ thể, khi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử, cơ sở kinh doanh thực phẩm phải đăng tải thông tin, cung cấp giấy đăng ký bản công bố hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo đã được cơ quan thẩm quyền phê duyệt.

Ngoài trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử theo quy định của pháp luật về thương mại điện tử, chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian, chủ quản mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử có trách nhiệm xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý theo quy định để đăng tải cho từng sản phẩm thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử.

Một nội dung quan trọng khác được bổ sung là quy định các cơ sở chế biến, kinh doanh dịch vụ ăn uống (bao gồm cơ sở cung cấp suất ăn tập thể) phải lưu trữ hồ sơ, cam kết, thông báo cho chính quyền địa phương.

Một đầu mối nhưng vẫn nhiều bộ cùng quản lý chuyên ngành

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết dự thảo đã xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, nhưng theo cơ quan thẩm tra, vẫn giao nhiều bộ cùng thực hiện quản lý chuyên ngành.

nguyenthanhhai
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày thẩm tra

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát theo nguyên tắc 1 đầu mối phải đi đôi với trách nhiệm đến cùng; phân cấp phải gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình, tránh tái diễn tình trạng chồng chéo trong quản lý an toàn thực phẩm.

Về chế tài xử lý vi phạm, để tăng tính răn đe, Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung hình thức đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép có thời hạn, trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể thu hồi vĩnh viễn đối với tổ chức, cá nhân cố ý vi phạm, gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng; nghiên cứu giải pháp bắt buộc công khai tổ chức, cá nhân vi phạm trên hệ thống dữ liệu của cơ quan quản lý, nền tảng số của xã, phường để người dân tiếp cận thông tin và tăng cường giám sát của cộng đồng.