Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, dự thảo luật bổ sung nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân cung cấp thức ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh và bổ sung quy định về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến.

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo luật đã giao Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ của UBND các cấp. Theo đó, sẽ phân cấp, phân quyền tối đa cho các cấp trong điều kiện có thể thực hiện được.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên trình bày tờ trình. Ảnh: Media QH

Dự thảo cũng hướng tới nâng mức phạt tối đa, tăng các mức phạt bổ sung để bảo đảm tính răn đe trong vấn đề bảo đảm an toàn thực phẩm.

Với việc nâng cao hệ thống tổ chức quản lý Nhà nước theo một đầu mối từ Trung ương đến địa phương, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, Bộ Chính trị đã họp, có thông báo ý kiến thống nhất ở Trung ương, cơ quan quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm tập trung về Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế.

Các chức năng, nhiệm vụ sẽ được rà soát, đánh giá, chuyển từ các bộ, ngành có liên quan về quản lý theo một đầu mối.

Với cấp tỉnh, tất cả địa phương sẽ hình thành Chi cục An toàn thực phẩm. Riêng TPHCM đang thực hiện nghị quyết của Quốc hội thí điểm trong 3 năm là Sở An toàn thực phẩm; sau khi kết thúc thí điểm cũng trở về mô hình này.

Như vậy, 34 tỉnh, thành phố dự kiến hình thành một đầu mối thống nhất là Chi cục An toàn thực phẩm.

Ở cấp xã, thống nhất công tác tham mưu quản lý an toàn thực phẩm giao cho Phòng Văn hóa có cán bộ, chuyên viên tham mưu; còn tổ chức thực thi sẽ có tổ chức liên ngành kiêm nhiệm do lãnh đạo UBND cấp xã tổ chức thực hiện.

Đề xuất bổ sung thêm chế tài nghiêm khắc hơn

Trình bày thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Thường trực Ủy ban đề nghị rà soát, bổ sung quy định cho phép người tiêu dùng được quyền thông tin minh bạch và tiếp cận thông tin truy xuất nguồn gốc như một quyền độc lập.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày thẩm tra. Ảnh: Media QH

Chính phủ cần bổ sung chế tài xử lý trách nhiệm đối với chủ nền tảng số, sàn thương mại với các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về công tác hậu kiểm và chế tài xử lý vi phạm, bà Nguyễn Thanh Hải cho rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro của thực phẩm là một thay đổi lớn. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát quy định hậu kiểm, hồ sơ để tránh làm phát sinh hình thức tiền kiểm mới dưới danh nghĩa là hậu kiểm.

Về chế tài xử lý vi phạm, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung ngoài các quy định về xử phạt hành chính ở mức cao nhất là 1,5 tỷ đồng với cá nhân và 3 tỷ đồng với tổ chức cần chế tài nghiêm khắc hơn.

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra lưu ý cần bắt buộc công khai danh sách các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trên nền tảng dữ liệu số của địa phương, của bộ, ngành... để người dân kịp thời tiếp cận thông tin cũng như huy động sức mạnh giám sát của cộng đồng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại phiên họp. Ảnh: Media QH

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định nhân dân đều mong muốn đảm bảo an toàn thực phẩm, từ thuốc uống đến thực phẩm hằng ngày.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật tập trung, xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng điểm nghẽn lớn nhất là chưa làm rõ quản lý nhà nước và ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, giữa Trung ương và địa phương.

"Tinh thần là một đầu mối, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý, chịu trách nhiệm đến cùng. Phải chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ. Đây phải là xương sống của luật. Phải xác định rõ nhóm nào nhà nước tiền kiểm, nhóm nào doanh nghiệp chịu trách nhiệm và nhóm nào hậu kiểm...", Chủ tịch Quốc hội gợi mở.

Cho rằng mỗi chính sách can thiệp trực tiếp vào sản phẩm và sức khoẻ người dân phải dựa trên bằng chứng khoa học, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ tiêu chí phân loại nguy cơ.

Ông phân tích các sản phẩm như: sữa bột trẻ em, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm cho người tiêu dùng, thực phẩm cho người bị tiểu đường... nên thuộc nhóm nguy cơ cao nhất, trong khi gạo đóng túi thông thường thuộc nhóm hậu kiểm.

Dẫn chứng nhiều vụ ngộ độc từ rau củ, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo Chủ tịch Quốc hội nên truy xuất ngay từ gốc thay vì kiểm tra khi đã bán ra thị trường.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật phải trả lời 3 câu hỏi: Thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không? Doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không? Khi xảy ra sự cố có truy được nguồn, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh hay không?