Thời điểm tốt để thúc đẩy nhận thức xã hội

Tại công điện 38 ngày 5/5 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Thủ tướng Chính phủ nhận xét: Việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực, địa phương, tác động, ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, tổ chức có liên quan...

Trước thực trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có bản quyền các chương trình phần mềm máy tính còn khá phổ biến tại Việt Nam, ông Nguyễn Thế Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Câu lạc bộ phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam - VFOSSA, Tổng giám đốc Công ty cổ phần phát triển nguồn mở Việt Nam – VINADES cho rằng: Đúng là công tác truyền thông, nâng cao nhận thức người dùng về sử dụng phần mềm có bản quyền tại Việt Nam vẫn còn hạn chế, tuy nhiên vấn đề không chỉ nằm ở truyền thông.

Ông Nguyễn Thế Hùng phân tích, trong nhiều năm, một bộ phận người dùng cá nhân, doanh nghiệp nhỏ, thậm chí cả một số cơ quan, tổ chức vẫn có thói quen sử dụng phần mềm không có bản quyền như một điều bình thường. Nhiều người không ý thức đầy đủ rằng phần mềm cũng là một sản phẩm sáng tạo, có chi phí nghiên cứu, phát triển, duy trì và hỗ trợ kỹ thuật. Khi sử dụng phần mềm không có bản quyền, về bản chất là đang sử dụng trái phép tài sản trí tuệ của người khác.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận thực tế rằng nhận thức pháp lý của người dùng chưa cao, khả năng chi trả còn hạn chế, và thông tin về các giải pháp thay thế hợp pháp chưa được phổ biến đầy đủ. Nhiều doanh nghiệp nhỏ biết rằng dùng phần mềm vi phạm bản quyền là không đúng, nhưng họ không biết bắt đầu chuyển đổi từ đâu, dùng giải pháp nào thay thế, chi phí ra sao, có ảnh hưởng đến công việc hay không.

W-phan mem nguon mo 1.jpg
Truyền thông về bản quyền phần mềm không nên chỉ dừng ở thông điệp “không được dùng phần mềm lậu”, mà cần đi kèm những hướng dẫn cụ thể.

Việt Nam đã có một khoảng thời gian dài để chuẩn bị cho việc sử dụng phần mềm có bản quyền, có giai đoạn khoảng chục năm chúng ta kêu gọi thúc đẩy sử dụng phần mềm nguồn mở, đặc biệt là trong các cơ quan nhà nước. Nhưng tất cả mới chủ yếu dừng ở kêu gọi, chưa có những hoạt động hỗ trợ thúc đẩy và phát triển thị trường, do đó chưa tạo thành phong trào mạnh mẽ như ở nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Vì vậy, truyền thông về bản quyền phần mềm không nên chỉ dừng ở thông điệp “không được dùng phần mềm lậu”, mà cần đi kèm hướng dẫn cụ thể: Dùng phần mềm nào là hợp pháp, phần mềm nào miễn phí, phần mềm nào mã nguồn mở, lợi ích của chúng là gì; sử dụng phần mềm lậu ngoài rủi ro pháp lý còn rủi ro gì khác, doanh nghiệp nhỏ có thể chuyển đổi từng bước ra sao, và làm thế nào để vừa tuân thủ pháp luật, vừa không làm gián đoạn hoạt động.

“Là người làm trong lĩnh vực phần mềm nguồn mở và hiện cũng tham gia Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam, tôi cho rằng đây là thời điểm rất tốt để thúc đẩy nhận thức xã hội về sử dụng phần mềm hợp pháp, trong đó phần mềm nguồn mở cần được xem là một trong những giải pháp quan trọng", ông Nguyễn Thế Hùng nói.

Giúp cộng đồng hiểu lợi ích của việc dùng phần mềm hợp pháp

Chia sẻ với phóng viên VietNamNet về câu chuyện truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về sở hữu trí tuệ, ông Ricardo Arce, Chủ nhiệm bộ môn Thiết kế (Truyền thông số) tại Đại học RMIT Việt Nam đã chỉ rõ: “Việc nâng cao hiểu biết và tôn trọng sở hữu trí tuệ nói chung sẽ củng cố ngành công nghiệp sáng tạo của Việt Nam về lâu dài trên phạm vi toàn cầu”, đồng thời đề xuất đưa nội dung về quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền phần mềm vào chương trình giáo dục phổ thông cùng với các chủ đề khác về kỹ năng số.

Trong khi đó, theo ông Nguyễn Thế Hùng, để làm tốt công tác tuyên truyền, giảm nghèo thông tin cho đông đảo người dân trên cả nước về bảo vệ sở hữu trí tuệ, bao gồm tôn trọng bản quyền phần mềm, có 3 việc Việt Nam nên chú trọng.

Đó là, cần truyền thông theo diễn biến thực tế. Trước đây khi tuyên truyền về phần mềm nguồn mở, VFOSSA hay truyền thông về bản quyền phần mềm, giấy phép sử dụng, phần mềm thương mại, phần mềm miễn phí hay lợi ích của phần mềm nguồn mở với nhà nước và doanh nghiệp, tuy nhiên nội dung này thường mọi người nghe xong là để đấy. Thời điểm hiện tại, bên cạnh việc ưu tiên truyền thông về rủi ro pháp lý, cơ quan đảm trách nhiệm vụ truyền thông vẫn không được quên việc thay đổi nhận thức toàn diện cho mọi người.

Song song đó, người dân và doanh nghiệp cần được cung cấp danh mục các giải pháp thay thế hợp pháp. Đây là một điểm rất quan trọng. Khi yêu cầu người dân, doanh nghiệp, trường học, cơ quan, tổ chức không dùng phần mềm vi phạm bản quyền, chúng ta cũng cần chỉ ra cho họ con đường hợp pháp và phù hợp với khả năng chi trả.

Ví dụ: với nhu cầu soạn thảo văn bản, bảng tính, trình chiếu, chỉnh sửa ảnh cơ bản, quản lý email, họp trực tuyến, lưu trữ dữ liệu, quản trị website, quản lý công việc…, đều có những phần mềm miễn phí hoặc phần mềm nguồn mở có thể đáp ứng.

“Hiện nay, chính phủ chịu sức ép phải chuyển đổi, doanh nghiệp chịu sức ép về pháp lý, đây là lúc cần phải làm gấp; cho nên ngoài giải pháp lâu dài là thúc đẩy phần mềm nguồn mở và công nghệ mở, chúng ta phải làm cả những giải pháp ngắn hạn nhằm thay thế tức thời các phần mềm không bản quyền”, ông Nguyễn Thế Hùng phân tích.

Việc thứ ba cũng cần được quan tâm là cần đưa nội dung tôn trọng bản quyền và sử dụng phần mềm hợp pháp vào giáo dục, đào tạo và quản trị doanh nghiệp. Trong đó, thúc đẩy sử dụng và phát triển phần mềm nguồn mở là một giải pháp lâu dài và bền vững. Nếu học sinh, sinh viên được tiếp cận phần mềm hợp pháp ngay từ đầu, nếu doanh nghiệp có quy trình kiểm kê và quản lý tài sản phần mềm, nếu cơ quan nhà nước có chính sách ưu tiên phần mềm hợp pháp và phần mềm nguồn mở, nhận thức xã hội sẽ thay đổi bền vững hơn.

Chuyên gia công nghệ Nguyễn Thế Hùng lưu ý thêm rằng truyền thông không nên chỉ nhấn mạnh yếu tố xử phạt. Xử phạt là cần thiết, nhưng nếu chỉ nói về xử phạt thì người dùng sẽ có tâm lý đối phó. Quan trọng hơn là giúp cộng đồng hiểu lợi ích của việc sử dụng phần mềm hợp pháp: an toàn hơn, ít rủi ro mã độc hơn, được cập nhật tốt hơn, giảm nguy cơ mất dữ liệu, giảm rủi ro pháp lý và xây dựng được văn hóa tôn trọng sáng tạo.