Tại hội thảo "Định vị đúng chính quyền địa phương 2 cấp và những vấn đề đặt ra" do Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam tổ chức ngày 9/6, nhiều ý kiến quan tâm đến tổ chức bộ máy của cấp xã hiện nay.
Còn tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm
Ở góc độ là người trong cuộc, ông Trần Văn Hải - Phó chủ tịch thường trực UBND phường An Phong, TP Hải Phòng - cho biết nhiều cán bộ hiện phải xử lý cùng lúc khối lượng công việc thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau như đất đai, quy hoạch, quản lý đô thị, tài chính hay công nghệ thông tin.
Có những trường hợp lãnh đạo xã, phường lần đầu được giao ký các hồ sơ liên quan đến đất đai hoặc điều chỉnh quy hoạch nên còn tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm.
Ông Nguyễn Thanh Bình - Bí thư Đảng ủy xã Hoài Đức, TP Hà Nội - cũng cho biết cấp xã hiện phải thực hiện gần 1.000 nhiệm vụ và giải quyết hàng trăm thủ tục hành chính. Khối lượng công việc lớn khiến nhiều cán bộ thường xuyên phải làm thêm giờ để bảo đảm tiến độ.
Nêu kinh nghiệm trong việc giảm tải công việc ở xã, phường, ông Cồ Như Dũng - Chủ tịch UBND phường Giảng Võ, TP Hà Nội - cho rằng dữ liệu phải trở thành nền tảng của quản trị địa phương trong giai đoạn mới. Việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung và trung tâm điều hành thông minh đã giúp địa phương giảm đáng kể khối lượng báo cáo giấy, nâng cao hiệu quả điều hành.
Phường Giảng Võ đã xây dựng Trung tâm phân tích dữ liệu và điều hành (IOC) cấp phường để số hóa toàn bộ từ thông tin dân cư, độ tuổi, sức khỏe, tiêm chủng đến tình hình kinh doanh của từng hộ dân. Hệ thống này cho phép lãnh đạo phường theo dõi tiến độ công việc theo thời gian thực. Thông qua màn hình điều hành, Chủ tịch phường có thể nắm bắt ngay lập tức lượng thuế thu được trong ngày, sắc thuế nào chưa hoàn thành, hay tiến độ giải ngân của từng dự án đầu tư công cụ thể.
Mọi việc đều hiển thị bằng biểu đồ trực quan. Điều này giúp loại bỏ gần như hoàn toàn việc phải làm báo cáo giấy hàng tuần, hàng tháng, giảm tải áp lực hành chính rất lớn cho cán bộ chuyên môn.
Còn nhiều việc phải làm
GS. TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội - nhận định để thực hiện được chủ trương của Đảng là chính quyền gần dân hơn, sát dân hơn, phục vụ dân tốt hơn thì còn nhiều việc phải làm.
Một trong những nguyên nhân khiến mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chưa vận hành trơn tru là do thể chế còn nhiều vấn đề, cần rà soát lại các quy định pháp luật và tiến hành phân cấp, phân quyền rõ hơn.
Cho rằng hiện nay “khái niệm phân cấp, phân quyền đang bị lạm dụng”, ông phân tích, thực ra phân cấp là nơi trú ngụ của việc đùn đẩy trách nhiệm, không rõ trách nhiệm. Việc phân cấp xuống không đồng bộ các điều kiện để cơ sở thực hiện, còn nhiệm vụ, quyền vẫn giữ nhưng cuối cùng người thực hiện lại phải chịu trách nhiệm.
Từ đó, ông Phan Trung Lý đề nghị giữa Trung ương và địa phương cần phải phân quyền triệt để hơn. Việc sửa Hiến pháp và pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương nên tính toán vấn đề này.
PGS.TS Nguyễn Văn Hậu - Chánh Văn phòng Đảng ủy Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - thì băn khoăn “dường như tỉnh bây giờ đang trở thành một cấp trung gian hóa, sự vụ hóa, truyền đạt hóa nhiều thứ. Họ làm những việc có tính sự vụ của huyện, không còn thời gian để làm câu chuyện chiến lược của một tỉnh to nữa”.
Nhắc đến yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là làm rõ điểm nghẽn, ông Hậu cho rằng trên cơ sở đó xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu năng, hiệu lực cho chính quyền 3 cấp (Trung ương, tỉnh, xã). Bộ tiêu chí đó gồm những gạch đầu dòng nào để giải quyết được câu chuyện của chính quyền 3 cấp hiện nay cần phải được làm rõ.
Cảnh báo “nguy cơ phát sinh tầng trung gian không chính thức”, ông Hậu chỉ ra chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và xã), nhưng ở xã cán bộ ít, nhận nhiều vai, trách nhiệm nhiều dẫn đến sợ trách nhiệm.
Điều này dẫn đến việc hình thành các tổ tư vấn, các ban tham mưu cho tỉnh và xã, vô hình chung là một cấp trung gian mà cấp này không phải chịu trách nhiệm.
Ngoài ra, một vấn đề khác ông Hậu nhắc đến là mô hình quản trị mới nhưng tư duy thì cũ. Cán bộ tỉnh về xã vẫn mang tư duy lãnh đạo, chưa có tư duy phục vụ.
Theo TS. Trần Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Nội vụ, một trong những vấn đề cần giải quyết hiện nay là cần định vị đúng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đặc biệt là cấp xã để nhận thức đúng.
Ông Tuấn nêu thực tế, sau 1 năm sắp xếp và khởi động chính quyền địa phương 2 cấp, vẫn có xu hướng xem đây là phép trừ cơ học của chính quyền địa phương 3 cấp sau khi bỏ đi 1 cấp là cấp huyện thì chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã. Nhiều người vẫn hiểu và quan niệm: khi kết thúc hoạt động của cấp huyện thì cấp xã sẽ nhận thêm các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp huyện (trước kia) chuyển về.
“Với nhận thức đơn giản, cơ học như vậy nên địa vị pháp lý của cấp xã hiện nay chưa được định vị đúng trong mô hình mới. Hình ảnh, vị thế cấp xã trong nhận thức tư duy vẫn quẩn quanh coi các xã, phường là bé nhỏ, lom dom như trước kia” - TS. Trần Anh Tuấn nêu thực tế.
Hệ quả, theo ông Tuấn, là việc hoạch định các chính sách về tổ chức bộ máy, phân quyền, phân cấp, quản lý biên chế, điều kiện làm việc, bố trí đội ngũ cán bộ, công chức và thực hiện chế độ, chính sách… cũng bị giới hạn theo các nhận thức đơn giản đó.
Vì vậy, để tiếp tục vận hành hiệu quả, nâng cao chất lượng quản trị và bảo đảm năng lực thực thi như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo thì các vấn đề đặt ra rất cần được định vị đúng, nhận thức đúng và thực hiện các giải pháp tháo gỡ, xử lý khó khăn.
.svg){kind=icon}
