Việc thực hiện Công ước ICCPR tại Việt Nam có bước đi và lộ trình phù hợp với quá trình cải cách pháp luật, cải cách tư pháp và đặc biệt là bám sát thực tiễn, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.
Nhằm thúc đẩy trao đổi thông tin giữa Ủy ban Nhân quyền của Liên Hợp Quốc – cơ quan giám sát thực hiện Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) – với quốc gia thành viên trong việc đảm bảo thực thi hiệu quả các quy định của Công ước, khoản 1 Điều 40 Công ước ICCPR quy định: “Các quốc gia thành viên Công ước cam kết sẽ đệ trình báo cáo về những biện pháp mà mình đã thông qua để thực hiện các quyền được ghi nhận trong Công ước này, và về những tiến bộ đã đạt được trong việc thực hiện các quyền đó, trong thời hạn một năm kể từ ngày Công ước này có hiệu lực đối với quốc gia thành viên liên quan, và sau đó, mỗi khi có yêu cầu của Ủy ban”.
Việc soạn thảo Báo cáo quốc gia thực thi Công ước ICCPR (Báo cáo ICCPR) thể hiện sự nghiêm túc của quốc gia thành viên trong việc thực thi các nghĩa vụ quốc tế, khẳng định quyết tâm của quốc gia trong việc bảo đảm và thúc đẩy các quyền dân sự và chính trị.
Những quy định của Liên Hợp Quốc
Theo “Hướng dẫn tổng hợp về hình thức và nội dung của các báo cáo nộp bởi các quốc gia thành viên của các công ước về quyền con người”, quốc gia thành viên nên cung cấp thông tin về quy trình mà các báo cáo của quốc gia (gồm tài liệu thông tin chung và báo cáo về tình hình thực thi các quyền của ICCPR) được chuẩn bị. Báo cáo cần được xây dựng hoặc xem xét bởi cơ quan có thẩm quyền của quốc gia trước khi đệ trình lên Ủy ban Nhân quyền. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho sự tham gia đa dạng của các thành phần có liên quan (như các tổ chức phi chính phủ, viện nghiên cứu về quyền con người, các nhóm chịu nhiều ảnh hưởng nhất bởi các quy định có liên quan của Công ước…) vào quá trình chuẩn bị Báo cáo và theo dõi việc chuẩn bị.
Theo Điều 70 Quy chế hoạt động của Ủy ban Nhân quyền, Báo cáo ICCPR của quốc gia thành viên sẽ được Ủy ban Nhân quyền nghiên cứu và đưa ra thảo luận tại một Phiên họp công khai (Phiên đối thoại).
Để phục vụ cho Phiên đối thoại với quốc gia thành viên, Ủy ban Nhân quyền sẽ xây dựng một Danh sách các vấn đề quan tâm bao gồm các nội dung chính mà Ủy ban muốn có thêm thông tin, thảo luận, xem xét. Sau khi được thông qua, Danh sách các vấn đề sẽ được gửi tới quốc gia có Báo cáo ICCPR được xem xét ít nhất là 1 phiên họp trước Phiên bảo vệ (từ 2-4 tháng).
Các quốc gia có trách nhiệm xây dựng Báo cáo trả lời Danh sách các vấn đề và nộp tới Ủy ban Nhân quyền trong khoảng thời gian mà Ủy ban ấn định.
Việt Nam nghiêm túc thực thi nghĩa vụ quốc tế
Tham gia Công ước ICCPR từ năm 1982, Việt Nam đã và đang nghiêm túc thực thi các nghĩa vụ quốc tế, khẳng định quyết tâm của quốc gia trong việc thực hiện cam kết quốc tế về quyền con người.
2 Báo cáo ICCPR đã được Bộ Ngoại giao chủ trì xây dựng vào các năm 1989 và 2001.
Đối với Báo cáo ICCPR lần thứ 3 (giai đoạn 2012 – 2017), Việt Nam đã nộp Báo cáo ICCPR vào năm 2017, nộp Báo cáo trả lời Danh sách các vấn đề vào năm 2018 và tiến hành Phiên đối thoại với Ủy ban Nhân quyền vào năm 2019. Việt Nam cũng nộp Báo cáo giữa kỳ về tình hình thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban Nhân quyền đối với Báo cáo ICCPR lần thứ 3 vào năm 2021.
Đối với Báo cáo ICCPR lần thứ 4 (giai đoạn 2019 – 2022), Việt Nam đã nộp Báo cáo ICCPR vào năm 2023, Báo cáo trả lời Danh sách các vấn đề vào năm 2024, và sẽ tiến hành Phiên đối thoại với Ủy ban Nhân quyền vào ngày 7-8/7/2025.
Ông Đào Quý Lộc, Phó vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp cho biết, bài phát biểu của đoàn Việt Nam tại Phiên đối thoại với Ủy ban Nhân quyền tập trung vào 5 nhóm vấn đề chính, gồm: Chủ trương lớn của Việt Nam nhằm bảo đảm quyền con người; Quá trình xây dựng báo cáo; Thành tựu lớn trong giai đoạn báo cáo; Khó khăn thách thức trong quá trình thực hiện công ước giai đoạn vừa qua; Định hướng của Việt Nam về thực hiện Công ước và khuyến nghị trong thời gian tới.
Với tinh thần đối thoại cởi mở chân thành, hợp tác xây dựng, đoàn Việt Nam sẵn sàng cung cấp, bổ sung hoặc làm rõ các thông tin liên quan đến chính sách, pháp luật của Việt Nam, ghi nhận những vấn đề cần hoàn thiện và tiếp tục điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tế và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Qua đó tiếp tục khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc thực thi các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên.
Trong năm 2023, việc hoàn thiện dự thảo và bảo vệ Báo cáo thực thi Công ước ICCPR lần thứ tư tiếp tục là một trong những công tác trọng tâm của Ban Chỉ đạo Nhân quyền của Chính phủ.
Hơn 40 năm gia nhập Công ước ICCPR, Việt Nam đã có những bước phát triển trong công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật, trong đó có pháp luật về các quyền dân sự, chính trị để thực hiện nghĩa vụ tôn trọng và bảo vệ các quyền con người tại Việt Nam.
.svg){kind=icon}
