Lương và thu nhập khác: Khoảng cách mênh mông

 - Có một vấn đề dường như vẫn chưa có câu trả lời: đó là vì sao tiền lương của cán bộ, công chức rất thấp trong khi thu nhập thực tế của đa số vẫn khá phong lưu, thậm chí có không ít tài sản?

LTS: Trong bài viết này, TS. Đinh Văn Minh, Viện trưởng Viện Khoa học thanh tra (Thanh tra Chính phủ - TTCP) thử đưa ra một cái nhìn nghiêm túc, toàn cảnh để có thể nhìn nhận thẳng thắn liên quan đến vấn đề nguồn gốc tài sản cán bộ, công chức, đang gây nhiều tranh luận trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, Chống tham nhũng.

Mời quý độc giả tham khảo và tranh luận thêm.

Có một thực tế ai cũng nhận thấy là đồng lương của cán bộ, công chức hiện nay là rất thấp và so với những nhu cầu của cuộc sống thì khó có thể nói là đủ sống, nhưng hầu hết cán bộ công chức (CBCC) lại có cuộc sống bảo đảm thậm chí có một “bộ phận không nhỏ” có mức sống khá phong lưu. Họ có đủ nhà cửa, xe ô tô và nhiều tài sản giá trị khác. Điều nay hoàn toàn có thể kiểm chứng được vì đây là tài sản được kê khai đầy đủ nhất do... không dễ che dấu. 

Lương và thu nhập khác: Khoảng cách mênh mông
Có một thực tế ai cũng nhận thấy là đồng lương của cán bộ, công chức hiện nay là rất thấp và so với những nhu cầu của cuộc sống thì khó có thể nói là đủ sống, nhưng hầu hết cán bộ công chức (CBCC) lại có cuộc sống bảo đảm thậm chí có một “bộ phận không nhỏ” có mức sống khá phong lưu. Ảnh minh họa: CafeF

Thực tế này giải thích cho nghịch lý, dù ca thán  lương ở khu vực công thấp so với khu vực tư nhưng “chạy” một suất vào “biên chế” luôn là một công việc tốn nhiều chi phí. Câu chuyện một hiệu trưởng THCS mới bị cách chức vì nhận chạy hàng trăm triệu đồng cho một ví trí giáo viên phổ thông (một công việc được coi là có đồng lương còm cõi nhất) là minh chứng rõ nhất. Vì ngoài lương, họ còn nhiều cơ hội có những thu nhập và các lợi ích khác. Và những khoản này là hoàn toàn chính đáng, chỉ có điều thật khó thống kê và không dễ gì kiểm soát.

Tiền họp: Rất nhiều người nói về tình trạng họp hành quá nhiều đến mức mà các cơ quan nhà nước hiện nay dù được coi là lạm phát về lãnh đạo nhưng vẫn kêu ca là không có người để…. đi họp. Một lãnh đạo cấp sở của một thành phố lớn cho biết trung bình mỗi tháng có 4 chục cuộc họp.

Tất nhiên không có quy định nào nói là đi họp là phải có tiền bồi dưỡng nhưng thực tế thì tuyệt đại đa số các cuộc họp đều có phong bì thường gọi là “tiền ăn trưa”.

Khoản tiền này là từ ngân sách và được chi một cách có căn cứ và có danh sách ký nhận đàng hoàng. Đa số tiền ăn trưa đó được trả bằng tiền mặt nên cũng khó có thể biết được thu nhập từ khoản đi họp mỗi tháng là bao nhiêu.

Thu nhập từ những khoản bồi dưỡng dưới những hình thức khác nhau từ công việc chuyên môn:  như tham gia xây dựng dự án, đề án, hội nghị, xây dựng văn bản pháp luật... Những người tham gia đều có thể có những khoản tiền bồi dưỡng ngoài lương không dự kiến.

Các khoản thu từ nghề “tay trái”: là khoản thu nhập từ việc tham gia giảng dạy và hướng dẫn làm luận văn, luận án, ngồi hội đồng chấm thạc sỹ, tiến sỹ, đánh giá, nghiệm thu các đề tài nghiên cứu khoa học... Những hoạt động này hoàn toàn có thể thực hiện ngay trong giờ hành chính và thu nhập loại này cũng không thể thống kê hay kiểm soát.

Tiền thưởng, lễ tết: đối với một công chức, hàng năm, ngoài tiền Tết tây Tết ta còn có thể nhận được  rất nhiều những khoản tiền “nhân dịp” thành lập ngành, ngày giỗ tổ, ngày nhà giáo, ngày truyền thống... Cùng là công chức nhưng số tiền nhận được từ những khoản như vậy cũng rất khác nhau và ngay ở đây đã có sự bất công giữa các ngành.

 

Đặc biệt, những ngành liên quan đến quản lý tiền bạc trong một số trường hợp còn được nhận tiền lễ tết cao hơn các ngành khác vì lý do họ là những người “làm ra tiền”. Và nguồn chi cho những khoản đó là từ những quy định về trích thưởng (chẳng hạn vượt chỉ tiêu thu ngân sách...). Còn các ngành chỉ trông vào ngân sách cấp thì đành chấp nhận mức thấp hơn vì họ là những người làm trong lĩnh vực “không có thu”, mặc dù về nguyên tắc, ngành nào cũng quan trọng như nhau. Điều này lý giải vì sao mức độ thu hút (hay là độ “hót”) của các ngành cũng khác nhau, chi phí cho việc chạy vào mỗi ngành cũng khác nhau!

Những khoản thu nhập không thể kiểm soát: Khoản thu nhập này không phải ai cũng có nhưng cũng không phải là ít bởi nó phụ thuộc vào “năng động, tháo vát” và cả đôi chút may mắn.

Do đồng lương quá ít ỏi nên công chức Việt Nam luôn có ý thức “tự cứu mình”. Dưới các hình thức và mức độ khác nhau, phần lớn công chức đều tham gia vào thị trường bất động sản, chứng khoán, bán hàng online…

Cũng như những khoản thu nhập từ ngân sách ngoài lương kể trên thì những khoản thu nhập kiểu này lại càng khó kiểm soát.

Từ những ví dụ này, tôi cố gắng đưa ra bức tranh toàn cảnh về các nguồn thu nhập của công chức ngoài tiền lương chính thức được xác định trong thang bảng lương nhà nước để thấy trong không ít trường hợp giữa lương và thu nhập thực tế của công chức là một khoảng trống mênh mông. Không dễ gì kiểm soát và cũng khó có thể trách cứ.

Đó là chưa kể các lợi ích khác, suy cho cùng cũng là thu nhập như việc được cử đi học bằng tiền ngân sách hay những chuyến công du nghiên cứu, khảo sát tại nước ngoài, những cuộc hội thảo, hội nghị (thường diễn ra tại những địa điểm du lịch, nghỉ mát)... Đó là sự giải thích dễ hiểu nhất cho một nghịc lý là vì ai ai cũng thấy lương thấp, thậm chí rất thấp mà công chức vẫn “sống vui, sống khỏe”! Vì sao lương khu vực tư có thể gấp đôi gấp ba nhưng nhiều nhiều người vẫn cố bằng mọi cách lo cho con cháu vào ngành công vụ.

Những điều không thể lý giải

Loại trừ những công chức có tài sản khủng mà bất cứ lời giải thích nào cũng khó được xã hội chấp nhận thì việc công chức có cái nhà vài tỷ, cái xe hơi vài trăm hiện nay là khá phổ biến, mặc dù với đồng lương hiện nay thì bất cứ ai, kể cả những người ở bậc lương cao nhất cũng gặp khó khăn trong việc giải trình được nguồn gốc số tài sản đó.

Nếu áp dụng công thức đơn giản của nhiều nước là lấy tiền lương trừ đi chi phí sinh hoạt ra phần còn lại để chuyển thành tài sản thì có lẽ đã số công chức chúng ta sẽ không được phép có bất cứ tài sản gì trừ những khoản nợ to tướng! Nói như vậy không phải để biện minh cho những khối tài sản khổng lồ của một số công chức mà mối hoài nghi về sự liên quan đến các hành vi tham nhũng là hoàn toàn có cơ sở, nhưng để thấy rằng vấn đề xác định nguồn gốc tài sản công chức của Việt Nam là cực kỳ phức tạp.

Bởi vậy, chưa thể đặt vấn đề áp dụng biện pháp tịch thu tài sản nếu công chức không chứng minh được nguồn gốc của tài sản đó. Vì để làm được điều này thì trước hết từng bước cải cách tiền lương đến khi nào công chức, với đồng lương, có thể sống được ở “mức khá của xã hội” như mục tiêu đã được đề ra trong Chiến lược quốc gia phòng chống tham nhũng đến năm 2020”. Mọi khoản phong, bì, phong bao bồi dưỡng lễ tết phải cắt bỏ hoặc ít nhất cũng phải được chuyển qua tài khoản và mọi khoản thu nhập khác ngoài lương của công chức phải được minh bạch và có thể kiểm soát, việc thực thi công vụ được kiểm soát; bảo đảm mọi công chức dành toàn tâm, toàn ý vào việc thực thi trách nhiệm của mình.

Mà để thực hiện được điều đó đòi hỏi phải có lộ trình, có thời gian với sự nỗ lực không ngừng của toàn bộ hệ thống chính trị, đặc biệt là của các cơ quan quản lý nhà nước chứ không thể chỉ trông chờ vào Luật Phòng, chống tham nhũng hay một vài đạo luật.

Ts. Đinh Văn Minh, Viện trưởng Viện Khoa học thanh tra (Thanh tra Chính phủ - TTCP)

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Bắt bà Mạnh: Chiến thuật “bắt nạt” và “hạ nhục”?
Bắt bà Mạnh: Chiến thuật “bắt nạt” và “hạ nhục”?
Tiêu điểmicon09/12/2018  
Việc Washington yêu cầu dẫn độ bà Mạnh Vãn Châu cho thấy Mỹ đã “chơi bài ngửa” với Trung Quốc.
Bắt bà Mạnh- Tại sao lại là một giám đốc tài chính?
Bắt bà Mạnh- Tại sao lại là một giám đốc tài chính?
Tiêu điểmicon08/12/2018  
Giám đốc tài chính tập đoàn Hoa Vi (Huawei) của Trung Quốc, bà Mạnh Vãn Châu bị bắt tại Canada và sẽ được dẫn độ sang Mỹ. Chuyện gì đang xảy ra?
Việt Nam đang ở đâu trên bản đồ kinh tế?
Việt Nam đang ở đâu trên bản đồ kinh tế?
Tiêu điểmicon06/12/2018  
Câu hỏi đặt ra là tại sao chúng ta không đẩy lùi được “nguy cơ tụt hậu” về kinh tế như đã chỉ ra 30 năm nay và “tụt hậu” cứ đeo đẵng chúng ta?
Tâm thế “chưa hài lòng” và những nỗ lực cải cách
Tâm thế “chưa hài lòng” và những nỗ lực cải cách
Tiêu điểmicon05/12/2018  
Khi nỗ lực rất lớn nhưng cộng đồng vẫn loay hoay trì trệ thì rất có thể do chính là chính sách chưa được đặt trên định hướng giá trị đúng đắn.
Báo chí từ tuyên truyền đến khai phóng
Báo chí từ tuyên truyền đến khai phóng
TuanVietNamicon04/12/2018  
Báo chí còn có chức năng khác nữa như cung cấp thông tin, phân tích bình luận, trao đổi và phản biện, liên quan đến nhận thức của con người trong xã hội. Những vấn đề đó liên quan đến “khai phóng” khả năng của con người.
Khát vọng Việt Nam đang ở đâu?
Khát vọng Việt Nam đang ở đâu?
Tiêu điểmicon03/12/2018  
Để có thể đạt được điều mong ước, khát vọng và quyết tâm làm cho bằng được là điều tiên quyết Việt Nam cần phải có.
Muốn góp phần làm cho xã hội tốt lên, thì tự thân phải tốt đã
Muốn góp phần làm cho xã hội tốt lên, thì tự thân phải tốt đã
TuanVietNamicon02/12/2018  
Báo chí sẽ kiến tạo nền tảng dư luận xã hội tích cực để góp phần nhân lên sức mạnh tinh thần của quốc gia và thúc đẩy đất nước phát triển hùng cường.
Vấn đề nằm ở chính chúng ta, không hẳn tại ông láng giềng
Vấn đề nằm ở chính chúng ta, không hẳn tại ông láng giềng
Tiêu điểmicon02/12/2018  
“Nhà thầu Trung Quốc” có phải yếu huyệt trong các công trình hạ tầng ở nước ta?
Có khi chúng tôi mệt mỏi đầu hàng
Có khi chúng tôi mệt mỏi đầu hàng
Tiêu điểmicon30/11/2018  
Chuyện của tôi nhỏ như “hạt cát” so với rất nhiều những chuyện nghịch lý, khó khăn khác to như núi Thái Sơn mà các doanh nghiệp đang đối mặt, nhưng đôi khi làm chúng tôi mệt mỏi đầu hàng.  
Vượt trần thể chế
Vượt trần thể chế
Tiêu điểmicon29/11/2018  
Nếu không quyết tâm cải cách, chúng ta mãi chỉ là quốc gia có mức thu nhập trung bình thấp, không có gì đáng tự hào.
Cái tát và triết lý giáo dục
Cái tát và triết lý giáo dục
Tiêu điểmicon27/11/2018  
Tôi cho rằng, xứng đáng ban bố trình trạng khẩn cấp cho tình trạng giáo dục Việt Nam hiện nay.
Vì Việt Nam hùng cường, cần gỡ bỏ rào cản cho doanh nghiệp tư nhân
Vì Việt Nam hùng cường, cần gỡ bỏ rào cản cho doanh nghiệp tư nhân
Tiêu điểmicon26/11/2018  
Nhìn lại suốt quá trình lịch sử, kinh tế đất nước cứ khi nào phát triển là luôn gắn liền với sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân, hoặc ngược lại.
“Nã pháo” vào sự trì trệ
“Nã pháo” vào sự trì trệ
Tiêu điểmicon22/11/2018  
Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc nhận xét, cứ khi nào khu vực kinh tế tư nhân được cởi trói thì nền kinh tế lại trở nên sinh động, phát triển nở rộ.
Thể chế nào, doanh nghiệp đó
Thể chế nào, doanh nghiệp đó
Tiêu điểmicon19/11/2018  
Cứ khi nào Nhà nước cởi trói, trao quyền cho người dân, thay vì hạn chế, bao cấp cho họ, sẽ luôn huy động được nguồn lực khổng lồ về tài chính và trí tuệ cho phát triển.
Mỹ đang giúp Trung Quốc gột rửa “nỗi nhục trăm năm”?
Mỹ đang giúp Trung Quốc gột rửa “nỗi nhục trăm năm”?
Tiêu điểmicon17/11/2018  
Cạnh tranh Mỹ- Trung tại Biển Đông không có lợi cho ổn định khu vực. 
Trung Quốc làm nông dân Pháp mất ăn mất ngủ
Trung Quốc làm nông dân Pháp mất ăn mất ngủ
Tiêu điểmicon22/11/2018  
Điều mà nông dân Pháp thực sự lo là các nguồn tài chính khổng lồ của các nhà đầu tư Trung Quốc, có thể được hậu thuẫn bởi các quỹ nhà nước của Trung Quốc.
Diễn đàn: Vì Việt Nam hùng cường
Diễn đàn: Vì Việt Nam hùng cường
Tiêu điểmicon16/11/2018  
Hãy cùng tham gia Diễn đàn “Vì Việt Nam hùng cường” của chúng tôi bằng những bài viết, những góp ý trong tất cả các lĩnh vực nhằm khơi thông tiềm năng, cổ vũ niềm tin của cộng đồng vào tương lai đất nước.
Tướng bảo kê đánh bạc: “Mồi phú quý, bả vinh hoa”
Tướng bảo kê đánh bạc: “Mồi phú quý, bả vinh hoa”
Tiêu điểmicon20/11/2018  
Thời nào cũng vậy, vinh hoa phú quý như một thứ ma lực đầy quyến rũ.
Tứ giác kim cương do Mỹ dẫn đầu có ‘cầm cương’ được Trung Quốc?
Tứ giác kim cương do Mỹ dẫn đầu có ‘cầm cương’ được Trung Quốc?
Tiêu điểmicon14/11/2018  
Việc thúc đẩy hình thành tứ giác kim cương còn có ý nghĩa đặc biệt trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ.    
Mỹ không thể đối phó Trung Quốc theo kiểu thời chiến tranh lạnh
Mỹ không thể đối phó Trung Quốc theo kiểu thời chiến tranh lạnh
Tiêu điểmicon13/11/2018  
Sự ra đời của Chiến lược Ấn - Thái thực chất là một nước cờ để kiểm soát, đối kháng một Trung Quốc trỗi dậy thiếu hòa khí?
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN