Xây tổ cho chim sẻ rồi xây tổ cho đại bàng

 - Các tập đoàn nước ngoài phát tín hiệu dịch chuyển chuỗi sản xuất, cung ứng trong khu vực châu Á đang dấy lên hy vọng cho Việt Nam trong việc thu hút “đại bàng vào làm tổ”. 

 

Không thể một sớm một chiều

Những ngày qua, hình ảnh về chiếc tai nghe không dây AirPods Pro mới nhất của Apple với dòng chữ Assembled in Vietnam (lắp ráp lại Việt Nam) đã thu hút nhiều sự chú ý của nhiều khách hàng. Sau nhiều đồn đoán, Apple đã hiện thực hóa chủ trương gia tăng đặt hàng các nhà cung cấp ở Việt Nam cho những sản phẩm của “người khổng lồ” này. 

{keywords}
Một nhà máy của Samsung ở khu Công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Lương Bằng

Cùng với đó, thông tin Panasonic sẽ ngừng sản xuất máy giặt từ tháng 9 và tủ lạnh từ tháng 10 ở Thái Lan, đóng cửa nhà máy sản tại nước này từ mùa thu năm nay và hợp nhất sản xuất sang một cơ sở lớn hơn ở Việt Nam cũng làm nhiều người phấn khích.

Những tín hiệu ấy đã dấy lên niềm hy vọng Việt Nam có thể đón đầu việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, để thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng này. Thủ tướng Chính phủ cũng đã “lệnh” thành lập Tổ công tác đặc biệt để đón làn sóng thu hút đầu tư nước ngoài mới, để đón được các “đại bàng” đến làm tổ.

Nhưng, trước ‘vận hội’ đó, chúng ta cần bình tĩnh nhìn lại mình để Việt Nam có thể làm được gì, và cần làm gì để dòng vốn FDI sạch hướng đến Việt Nam, để nguồn vốn này sẽ đóng góp nhiều hơn vào chất lượng tăng trưởng.

Mấy chục năm qua, dòng vốn FDI đã tạo ra nhiều cú hích cho tăng trưởng GDP của Việt Nam, cũng như tạo nên những cột mốc kỷ lục về xuất khẩu. Nhưng ngoài việc gia công, lắp ráp, thâm dụng lao động, đầu tư nước ngoài tại Việt Nam vẫn chưa có nhiều thay đổi đáng kể về “chất”, chưa tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, chưa đưa nền sản xuất của Việt Nam lên tầm cao mới.

“Để thu hút dòng vốn FDI dịch chuyển chúng ta không nên sốt ruột quá mà cần chuẩn bị tốt các điều kiện”, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam trả lời câu hỏi với sự thận trọng nhất định khi nói về cơ hội từ dòng vốn FDI. “Đó không phải việc có thể làm trong một sớm một chiều”, ông Tuấn nói tiếp.

Là người gắn bó với cộng đồng doanh nghiệp suốt bao năm qua, ông Đậu Anh Tuấn hiểu được điểm mạnh, điểm yếu của nền sản xuất Việt Nam như thế nào, những hạn chế của môi trường kinh doanh hiện tại ra sao. Cho nên, ông có lý do để nhắc đến cơ hội vàng này với sự thận trọng cần thiết.

“Chuyển dịch vốn đầu tư không phải có tính thời điểm. Chúng ta phải chuẩn bị sẵn mọi thứ, tối thiểu vài năm. Vấn đề Việt Nam có đáp ứng được chất lượng hạ tầng, điện, cảng biển, đường sá, kết nối, nhân lực…  hay không? Liệu Việt Nam đủ sức nhận nhiều dự án lớn hay không, khi mà nhiều nơi đất cũng không còn nữa”, ông Tuấn đặt ra những bài toán thiết thực cần giải quyết.

{keywords}
Thu hút FDI, nhưng cũng cần chăm chút cho những doanh nghiệp "nội" lớn lên. Ảnh: Lương Bằng

Những điểm yếu kinh niên

Ngoài những vấn đề kể trên, việc Việt Nam thiếu đi các ngành công nghiệp hỗ trợ, thiếu nền sản xuất, chế biến chế tạo tiên tiến cũng đang trở thành một điểm trừ trong việc thu hút FDI. Bởi vì, khi một tập đoàn lớn chọn Việt Nam làm điểm đến, họ sẽ phải cân nhắc khả năng Việt Nam có thể cung cấp được nguồn nguyên vật liệu cho việc sản xuất quy mô lớn hay không. Nhìn Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ, chúng ta có thể hiểu vì sao nhiều tập đoàn tới Việt Nam đầu tư sản xuất, nhưng vẫn luôn kêu ca về tỷ lệ nội địa hóa.

Rõ ràng đây là điểm Việt Nam đang gặp nhiều bất lợi khi nguyên phụ liệu gần như phụ thuộc vào Trung Quốc. Ví dụ trong ngành dệt may, Việt Nam phải nhập từ bông, xơ sợi, cho đến vải vóc, nguyên phụ liệu dệt may từ Trung Quốc, Hàn Quốc với số lượng hàng chục tỷ đô la mỗi năm. Tính riêng năm 2019, Việt Nam nhập khẩu 2,47 tỷ USD bông các loại, 2,3 tỷ USD xơ, sợi, 12,69 tỷ USD vải các loại, và khoảng 5,61 tỷ USD nguyên phụ liệu dệt may da giày.

Còn ngành điện – điện tử, năm 2019, Việt Nam nhập khẩu khoảng 40 tỷ USD các mặt hàng linh kiện điện tử, trong đó nhập khẩu từ Hàn Quốc là 16,8 tỷ USD (chiếm 42%), từ Trung Quốc là 13,8 tỷ USD (chiếm 34%), từ Nhật Bản 1,7 tỷ USD (chiếm 4,2%).

Những số liệu ấy được thể hiện rõ nét trong các báo cáo của Bộ Công Thương. Nhiều ngành hàng khác cũng trong cảnh tương tự. Ngay cả với mặt hàng thép, trong khi thép xây dựng bão hòa, thì Việt Nam vẫn thiếu đi các nhà máy sản xuất thép chế tạo. Nguồn nguyên liệu thép chế tạo cho công nghiệp đóng tàu và các ngành nghề khác vẫn chủ yếu là nhập khẩu.

Sự phụ thuộc nguyên phụ liệu từ nước ngoài lớn tới mức khi nguồn cung từ Trung Quốc bi “đứt đoạn” vì Covid – 19, gần như sau đó nhiều ngành hàng của Việt Nam lâm cảnh “ăn đong”.

Điểm yếu kinh niên này mấy chục năm nay vẫn không giải quyết được. Nó đã, đang và sẽ trở thành điểm trừ nếu Việt Nam muốn thu hút những “đại bàng” về làm tổ. Các tập đoàn lớn sẽ phải cân nhắc kỹ càng yếu tố này khi muốn đặt nhà máy sản xuất, bởi họ không thể chấp nhận rủi ro cho chuỗi cung ứng của mình.

“Báo chí nói nhiều về việc thu hút các tập đoàn đến Việt Nam, tạo ra chuỗi cung ứng mới. Nhưng khi các tập đoàn rời Trung Quốc, Việt Nam chỉ là 1 lựa chọn mà thôi. Vẫn còn Indonesia, Ấn Độ là những lựa chọn rất tốt của các tập đoàn nước ngoài”, Tiến sỹ Phạm Hùng Tiến, Viện Friedrich Naumann Foundation chia sẻ.

“Việc này không diễn ra một sớm một chiều được”, ông Tiến đúc rút và nêu ra một tiêu chí như hàn thử biểu trong việc Việt Nam có thu hút được các tập đoàn nước ngoài hay không. Đó là lao động qua đào tạo nghề. “Chúng ta phải nhìn sang Indonesia, Ấn độ xem số lượng kĩ sư ra trường hàng năm của họ là bao nhiêu, giáo trình học cái gì, tỷ lệ lao động được đào tạo là bao nhiêu để thấy họ vượt xa ta đến thế nào”.

Cho nên, nếu Việt Nam chỉ phát triển từ “ngọn”, thiếu đi cái gốc gác là một nền sản xuất, chế biến chế tạo mạnh, nguồn nhân lực có tay nghề thì sẽ không thể thâm nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu có, cũng chỉ là những phần việc lắp ráp giản đơn, thâm dụng lao động như bao năm qua vẫn làm. Việt Nam sẽ không nâng tầm được nền kinh tế lẫn vị thế của quốc gia.

Do vậy, dù muộn màng, chúng ta vẫn phải đặt nền móng cho ngành công nghiệp chế biến chế tạo đủ mạnh. Muốn thế, chăm chút cho những “chú chim sẻ” trong nước lớn dần lên cũng là nhiệm vụ của người làm chính sách. Nếu chỉ chú trọng đến “đại bàng”, mà bỏ qua “chim sẻ” thì Việt Nam cũng chỉ là một bãi đáp trong vô vàn bãi đáp khác khắp toàn cầu. Đến khi đã no nê ưu đãi và biệt đãi, đại bàng cũng sẽ rời đi, để lại những chú chim sẻ bao năm vẫn lơ ngơ, còi cọc, không biết bao giờ mới lớn.

Chừng nào mỗi cái kim sợi chỉ không còn phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, chừng đó Việt Nam mới có cơ hội tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị gia tăng toàn cầu. Việc này sẽ mất nhiều thời gian và công sức, nhưng không làm bây giờ thì cơ hội chẳng bao giờ có nữa.

Lương Bằng

tin nổi bật

Hết lo 'kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc'

Tiếp xúc với cử tri Hà Nội ngày 23/6, Tổng bí thư nhắc lại câu nói “kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm làm việc”. Câu nói này xuất phát từ một vị lãnh đạo Quốc hội trước đây và từng gây xôn xao dư luận.

Suy thoái kinh tế và Zero Covid đe dọa tham vọng toàn cầu của Trung Quốc

Cảnh báo của Thủ tướng Lý Khắc Cường về việc Trung Quốc đối mặt với thách thức do kiểm soát Covid-19 nghiêm ngặt làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giảm tốc, thậm chí suy thoái kinh tế lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Tác động của khủng hoảng kép đến kinh tế Việt Nam

Những hệ lụy của khủng hoảng kép trên thế giới đã nêu trong bài trước sẽ có thể ảnh hưởng xấu đến phục hồi kinh tế đến nước ta như thế nào?

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.

Đường cao tốc tây - ta và câu chuyện quản lý

Các cơ quan đang bàn nhiều đến việc tính lại các tổng cục và tương đương tại các bộ, cơ quan ngang bộ, trong đó có phương án tách Tổng cục Đường bộ Việt Nam thành Cục Đường bộ và Cục Đường cao tốc.

Khẩu trang và miễn dịch cộng đồng

Gần đây, tôi đến một cơ quan nhà nước nhưng không được cho vào. Những người bảo vệ - trong khi không hề đeo khẩu trang - dứt khoát không cho tôi đi qua cổng vì không có khẩu trang.

Nữ Vụ trưởng báo chí và chuyện cầm bút

Trợ lý Bộ trưởng, Vụ trưởng Vụ Thông tin báo chí, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho rằng, làm báo không chỉ là chuyển tải thông tin mà còn có sứ mệnh dẫn dắt.

Nhà báo cần khơi gợi năng lượng tích cực, để người khó khăn vẫn thấy đường đi

Khi đặt bút viết, cần khơi gợi được năng lượng tích cực trong mỗi con người, để họ thấy rằng trong cái khó vẫn tìm thấy đường đi, Bộ trưởng Lê Minh Hoan chia sẻ về nghề báo.

Viết giữa hai dòng chữ trên báo và trên Facebook

Gần đây, trên Facebook tôi viết một status ngắn phê phán một bức ảnh chụp tấm áp phích cổ động SEA Games 31. Tấm áp phích đó có tận 5 lỗi ngữ pháp rất ngớ ngẩn, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, ví dụ, “Đại hội thể thao Đông Lam Á”, “Welcom”.

Khát vọng tạo nên tính cách người Israel

Ở phần 2 cuộc bàn tròn trực tuyến với Tuần Việt Nam, Đại sứ Nadav Eshcar chia sẻ về khát vọng lập quốc, xây dựng đất nước của người Israel, về tình cảm của gia đình ông những năm tháng sống tại Việt Nam.

Công nghệ làm nên phép màu Israel

Tuần Việt Nam trò truyện trực tuyến với Đại sứ Israel tại Việt Nam Nadav Eshcar về "cây đũa thần" công nghệ làm nên phép màu trên con đường phát triển quốc gia.

Thực nghiệm bắn nỏ thần: Tìm về truyền thuyết để minh chứng lịch sử oai hùng

Đánh giá kết quả thực nghiệm bắn nỏ Liên Châu tại khu di tích Cổ Loa, các nhà khoa học, tướng lĩnh quân đội cơ bản cho rằng đây là công trình nghiên cứu có hiệu quả, nỏ bắn được nhiều mũi tên, có tầm xa và độ sát thương…

Giảm giá xăng vừa giúp dân vừa kìm lạm phát

Thông tin Bộ Tài chính trình Chính phủ đề xuất “giảm kịch khung” thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, xem xét bỏ quỹ bình ổn mang lại làn gió tươi mát cho người dân và nền kinh tế vốn chật vật sau đại dịch, lạm phát tăng cao.

Khi bộ trưởng lệch chuẩn

Việc khởi tố những cán bộ cấp cao nhất có thể tạo ra khủng hoảng ngắn hạn với đội ngũ lãnh đạo cấp bộ, gây ra xáo trộn cán bộ của cả một ngành.

Công tác cán bộ nhìn từ những vụ kiểu Việt Á

Đại dịch Covid-19 hóa ra lại là ngọn lửa thử vàng đối với đội ngũ nhân viên y tế từ cấp trung ương đến cơ sở.