
Húng chanh: 'Kháng sinh tự nhiên' trong vườn nhà

Theo Tiến sĩ Phạm Việt Hoàng (nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tuệ Tĩnh), húng chanh là loại cây dễ trồng, thu hái được quanh năm. Trong y học dân gian, lá húng chanh thường được dùng để hỗ trợ giảm ho, tiêu đờm và làm dịu đau họng nhờ lượng tinh dầu chứa hợp chất carvacrol có khả năng kháng khuẩn, chống viêm. Tuy nhiên, loại lá này chỉ góp phần làm dịu triệu chứng chứ không thay thế thuốc điều trị nhiễm trùng đường hô hấp theo chỉ định của bác sĩ.
Ngoài ra, húng chanh còn dùng làm rau gia vị hoặc hãm cùng gừng tươi hỗ trợ giảm đầy bụng, khó tiêu. Chuyên gia cũng lưu ý hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng về công dụng bảo vệ gan, thận của cây, nên người mắc bệnh lý này cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Lá hẹ: Giữ ấm và bảo vệ hô hấp

Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương (Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam), hẹ có vị cay, tính ấm, giúp hành khí, tiêu đờm nhẹ và hỗ trợ giảm ho. Y học hiện đại ghi nhận loại rau này chứa hợp chất lưu huỳnh, flavonoid, saponin và vitamin C mang lại đặc tính kháng khuẩn, kháng viêm nhẹ, giúp làm loãng đờm và cải thiện đường hô hấp. Trong dân gian, lá hẹ thường được hấp cùng mật ong hoặc đường phèn nhằm góp phần làm dịu cơn ho và viêm họng nhẹ.
Bên cạnh đó, hẹ còn được chế biến thành món ăn giúp kích thích tiêu hóa, giảm đầy bụng và làm ấm cơ thể. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý hẹ chỉ đóng vai trò thực phẩm hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị bệnh hô hấp nặng; người có thể tạng nóng trong hoặc đang viêm dạ dày cấp tính nên thận trọng và không lạm dụng.
Diếp cá: Thanh nhiệt, giải độc và long đờm

Theo lương y Đỗ Minh Tuấn (Hội Đông y Hà Nội), diếp cá có vị chua, tính hơi hàn, quy kinh can và phế, giúp chỉ khái, hóa đờm và làm thông thoáng đường hô hấp. Y học hiện đại ghi nhận loại rau này chứa flavonoid, decanoyl-acetaldehyde và chất kháng khuẩn tự nhiên giúp làm dịu niêm mạc bị tổn thương, giảm nóng rát cổ họng. Hằng ngày, bạn có thể ăn sống 10-15 lá diếp cá tươi để giữ nguyên tinh dầu, hoặc kết hợp sắc uống, nấu cùng các vị thuốc và thực phẩm khác để góp phần giảm ho, hỗ trợ phục hồi chức năng phổi.
Ngoài ra, diếp cá còn cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất, hỗ trợ thanh nhiệt, lợi tiểu và giảm đầy trướng tiêu hóa. Tuy nhiên, người dùng chỉ nên xem đây là biện pháp hỗ trợ, cần sử dụng đúng cách và đúng liều lượng để tránh tác dụng phụ không mong muốn.
Tía tô: Gia vị quen thuộc, vị thuốc quý cho đường hô hấp

Theo Bác sĩ Phạm Việt Hoàng (nguyên giảng viên Học viện Y Dược cổ truyền Việt Nam), tía tô có vị cay, tính ấm, giúp phát tán phong hàn, hành khí và hoạt huyết. Khi kết hợp nấu cùng gừng tươi để uống ấm, loại lá gia vị này góp phần làm ấm cơ thể, kháng viêm tự nhiên, hỗ trợ giảm ho, nghẹt mũi và làm dịu các triệu chứng cảm lạnh nhẹ lúc giao mùa.
Ngoài ra, tía tô còn được phối hợp với gạo rang, đậu đen để hỗ trợ an thần, cải thiện giấc ngủ, giảm đau nhức xương khớp do lạnh hoặc chăm sóc da nhờ các chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị y tế, người mắc bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Lá mơ: Bám đầy hàng rào, quét sạch cơn ho

Theo lương y Đỗ Minh Tuấn (Hội Đông y Hà Nội), lá mơ lông có tính mát, vị đắng nhẹ, giúp thanh nhiệt, tiêu viêm và sát khuẩn. Trong dân gian, loại lá này không chỉ hỗ trợ điều trị đau bụng, kiết lỵ mà còn được chưng cách thủy cùng mật ong để nhuận phế, làm dịu niêm mạc và góp phần giảm ho khan, ho có đờm.
Để thực hiện, bạn giã nát một nắm lá mơ tươi đã rửa sạch, vắt lấy nước cốt trộn với 2-3 thìa cà phê mật ong rồi chưng cách thủy 10-15 phút. Bạn nên ngậm hỗn hợp ấm khoảng 30 giây trước khi nuốt, dùng 2 lần/ngày (có thể thêm lát gừng nếu tiêu hóa yếu). Chuyên gia lưu ý cách này dùng được cho người lớn và trẻ trên 1 tuổi nhưng chỉ mang tính hỗ trợ; nếu ho kéo dài kèm sốt, khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế để thăm khám.
Lá dâu tằm: Thanh nhiệt, giảm ho

Theo bác sĩ Chuyên khoa I Bùi Thị Yến Nhi (Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3), lá dâu tằm (tang diệp) có vị ngọt, hơi đắng, tính hàn, giúp sơ phong, thanh nhiệt, tuyên phế và chỉ khái, thường được sắc uống để góp phần giảm ho do phong nhiệt. Các nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận dược liệu này có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm và ảnh hưởng đến đường huyết, huyết áp.
Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý lá dâu tằm chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị, người thuộc thể hư hàn hoặc phụ nữ đang hành kinh cần thận trọng, đồng thời nên thăm khám y tế nếu ho kéo dài, sốt cao hay khó thở.
Rau mùi tàu: Giảm ho, hỗ trợ tiêu hóa

Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương (Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc nam), mùi tàu (ngò gai) có vị cay, tính ấm, chứa tinh dầu, flavonoid và polyphenol giúp chống viêm, thông khí. Trong dân gian, loại rau này thường được sắc uống hoặc nấu nước xông cùng kinh giới, tía tô để làm ra mồ hôi, hỗ trợ làm dịu nghẹt mũi, cảm lạnh và các triệu chứng đường hô hấp nhẹ.
Ngoài ra, mùi tàu còn góp phần kích thích tiêu hóa, lợi tiểu và khử mùi hôi miệng. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý mùi tàu chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị, người đang sốt cao, sợ nóng, phụ nữ mang thai hoặc người dễ dị ứng cần thận trọng và hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng.


