Nhận diện “điểm nghẽn” trên hành trình tiếp cận tri thức số

Phong trào “Bình dân học vụ số” đã được phát động trên toàn quốc từ tháng 3/2025 để phổ cập tri thức cơ bản về chuyển đổi số, kỹ năng số cho người dân với tinh thần không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số. Mục tiêu hướng tới là mọi người dân đều được trang bị kiến thức, kỹ năng số cần thiết để áp dụng trong cuộc sống hằng ngày nhằm nắm bắt, tận dụng, khai thác, thụ hưởng những thành quả của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mang lại.

Việc triển khai hiệu quả phong trào “Bình dân học vụ số” sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc san phẳng khoảng cách số, giúp giảm nghèo thông tin cho các nhóm yếu thế nhờ được bình đẳng tiếp cận tri thức, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số.

Cùng với các địa phương khác trong cả nước, thành phố Huế trong hơn 1 năm qua đã quyết liệt triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, với kết quả tích cực thu được là hoàn thành cả 5/5 chỉ tiêu và 5/5 nhiệm vụ đã đề ra. Trong đó, tỷ lệ người dân trưởng thành có tri thức cơ bản về chuyển đổi số, kỹ năng số và tỷ lệ người dân được xác nhận phổ cập kỹ năng số đều vượt mục tiêu.

W-binh dan hoc vu so thanh pho Hue.jpg
Một số tổ dân phố tại Huế vẫn thiếu nhân sự am hiểu công nghệ để hỗ trợ sâu sát người dân, đặc biệt trong thời gian cao điểm triển khai phong trào "Bình dân học vụ số".

Điểm sáng nổi bật trong chiến dịch của Thành phố Huế chính là việc kích hoạt thành công hệ sinh thái truyền thông số đa nền tảng. Trong đó, Fanpage Trung tâm IOC thành phố trở thành đầu mối thông tin tin cậy với hơn 218.000 tài khoản theo dõi; Zalo OA Trung tâm HueIOC thu hút gần 100.000 người quan tâm. Ứng dụng Hue-S khẳng định vai trò kênh truyền thông số đặc thù, kết nối trực tiếp chính quyền với người dân và doanh nghiệp.

Sức lan tỏa của phong trào “Bình dân học vụ số” ở Huế còn được đo đếm bằng những con số ấn tượng qua các hội thi trực tuyến. Cụ thể, trong năm 2025, 4 chương trình/cuộc thi do Sở KH&CN chủ trì đã thu hút 102.330 lượt tham gia; 5 chương trình Sở phối hợp với các đoàn thể ghi nhận 158.397 lượt dự thi. Đặc biệt, tại hội thi "Tìm hiểu Dịch vụ công trực tuyến" khởi động từ ngày 6/4/2026 trên nền tảng Hue-S, chỉ sau 4 tuần tổ chức đã thu hút 147.930 lượt người dự thi.

Dẫu vậy, phân tích cấu trúc 147.930 lượt dự thi của hội thi dịch vụ công trực tuyến năm 2026 cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm, đó là khối công chức, viên chức, người lao động chiếm tới 111.981 lượt, tương đương gần 76%; còn đối tượng tham gia là người dân chỉ chiếm 35.949 lượt, tương đương hơn 24%.

Tỷ lệ chênh lệch gần “3 – 1” kể trên cho thấy sức nóng của phong trào vẫn đang tập trung chủ yếu trong khu vực hành chính công – nơi có sự chỉ đạo, giao chỉ tiêu cụ thể. Trong khi đó, mục tiêu cốt lõi của "Bình dân học vụ số" là lan tỏa đến từng tổ dân phố, từng hộ gia đình thì tỷ lệ tiếp cận vẫn còn khá khiêm tốn.

Trong báo cáo sơ kết 1 năm triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố Huế đã thẳng thắn nhìn nhận một số “điểm nghẽn” về nhận thức và hạ tầng.

Đó là, nhận thức không đồng đều giữa các nhóm đối tượng. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc sinh sống ở vùng sâu, lao động phổ thông, người dân ít tiếp xúc với công nghệ vẫn còn tâm lý e ngại, chưa sẵn sàng tham gia học tập kỹ năng số hoặc tiếp cận các dịch vụ số.

Cùng với đó, nhiều hộ gia đình khó khăn chưa có điều kiện sở hữu smartphone. Một số khu vực xa trung tâm, chất lượng đường truyền Internet còn yếu, khiến người dân khó tham gia các nền tảng học trực tuyến hoặc dùng thường xuyên dịch vụ số. Lực lượng hỗ trợ mỏng cũng là một thách thức không nhỏ.

Những gợi mở để tạo dựng thói quen sử dụng số cho người dân

Rõ ràng là, chuyển đổi số không thể chỉ dừng lại ở việc phát động thi đua hay tạo ra những cú "click" chuột mang tính phong trào. Và để "Bình dân học vụ số" thực sự trở thành một cuộc cách mạng dân trí, thành phố Huế cần thực hiện những bước chuyển mình chiến lược giúp giải quyết triệt để những tồn tại, khó khăn.

Cụ thể, cần quan tâm để chuyển dịch từ "Thi lấy điểm" sang "Học để sống". Mọi hoạt động phổ cập kỹ năng số phải lấy người dân làm trung tâm, bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực hàng ngày như hướng dẫn thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện dịch vụ công thiết yếu, bảo vệ tài khoản ngân hàng và đặc biệt là kỹ năng nhận diện, phòng chống lừa đảo trên không gian mạng. Khi người dân thấy công nghệ đem lại sự an toàn và lợi ích kinh tế trực tiếp, họ sẽ tự giác học tập. Việc phổ cập các kỹ năng số cơ bản cho người dân cũng cần ưu tiên nhóm người cao tuổi, lao động phổ thông, hộ kinh doanh nhỏ và người sống ở vùng khó tiếp cận công nghệ.

Địa phương cũng cần xây dựng lực lượng "Hạt nhân số" tận cơ sở. Theo đó, thay vì tuyên truyền chung chung, cần kiện toàn các Tổ công nghệ số cộng đồng; huy động vai trò nòng cốt của đoàn viên thanh niên, giáo viên, sinh viên và những người am hiểu công nghệ tại từng thôn, tổ dân phố để xây dựng đội ngũ "hạt nhân số” ở cấp cơ sở.

Mặt khác, việc phổ cập smartphone và phủ sóng Internet chất lượng cao tại các vùng khó khăn cũng là một chính sách an sinh xã hội cốt lõi. Bởi lẽ, không thể bàn về "công dân số" khi người dân vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu điện thoại thông minh hay sóng mạng chập chờn.

hanh trinh co do so.jpg
Là hoạt động trọng tâm nhằm cụ thể hóa phong trào “Bình dân học vụ số”, "Hành trình số cố đô" phát huy vai trò của hệ thống điểm hỗ trợ xã hội số trong hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng hiệu quả các nền tảng, dịch vụ số thiết yếu.

Phong trào "Bình dân học vụ số" tại Huế sau 1 năm triển khai đã đạt được những kết quả đặt nền móng quan trọng. Tuy vậy, thước đo thành công cuối cùng của cuộc vận động này nằm ở sự tự tin, thành thạo của từng người dân khi bước vào không gian số. Một chặng đường mới trong việc đưa kỹ năng số đến gần hơn với cộng đồng vừa được Huế khởi động, với việc phát động phong trào “Hành trình số cố đô”.

Với “Hành trình số cố đô”, trong thời gian tới, từ những hoạt động cụ thể tại cơ sở, người dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận, thực hành và ứng dụng công nghệ vào đời sống; qua đó từng bước nâng cao năng lực số, chủ động thích ứng với môi trường số và cùng xây dựng thành phố Huế phát triển theo hướng xanh, thông minh và giàu bản sắc.

Bằng việc nhìn thẳng vào những hạn chế để có giải pháp tháo gỡ các "điểm nghẽn" hạ tầng và nhận thức, Huế hoàn toàn có thể chứng minh: Công nghệ số khi được bình dân hóa sẽ trở thành sức mạnh đòn bẩy, đưa giá trị văn hóa và dân trí cố đô vươn xa trong kỷ nguyên mới.