Đối ngoại thời tân Tổng thống Mỹ: Phục hưng tư tưởng truyền thống

Hoàng Việt Giảng viên Hoàng Việt (Đại học Luật TP.HCM), thành viên Ban nghiên cứu luật Biển và hải đảo, Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Nhiều chuyên gia đang đặt câu hỏi là liệu chính sách của Tổng thống Joe Biden có khác với cựu Tổng thống Barack Obama hay không.

Cuối cùng, các hãng thông tấn đồng loạt tuyên bố ông Joe Biden đắc cử Tổng thống thứ 46 của Mỹ. Như Chủ tịch Hội đồng quan hệ đối ngoại Mỹ (CFR) Richard Haass viết trên Twitter mới đây: “Dù kết quả cuối cùng của cuộc bầu cử này như thế nào, Mỹ bị chia rẽ sâu sắc cả về chính trị và văn hóa”.

Trong sự chia rẽ ấy, chính sách đối ngoại của tân Tổng thống Mỹ sẽ là vấn đề tác động rất lớn đối với thế giới, bởi Mỹ vẫn là siêu cường. Vì thế, việc xem xét dự báo chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời ông Biden là một việc quan trọng.

Đảo ngược thời ông Trump

Trong nhiệm kỳ của mình, ông Donald Trump đã tìm cách đảo ngược các nguyên tắc chủ chốt trong chính sách đối ngoại của Mỹ kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, bao gồm các liên minh, tự do thương mại và sự ủng hộ dân chủ và nhân quyền.

{keywords}
Ông Joe Biden từng là thượng nghị sĩ trong 36 năm và giữ chức Phó tổng thống trong 8 năm. Ảnh: AP

Nhiều chuyên gia đang đặt câu hỏi là liệu chính sách của Tổng thống Joe Biden có khác với cựu Tổng thống Barack Obama hay không.

Ông Biden được biết đến là nhân vật có tư tưởng truyền thống khi đề cập đến chính sách đối ngoại. Ông đã từng là thượng nghị sĩ trong 36 năm và giữ chức Phó tổng thống trong 8 năm. Ông quan tâm đến các vấn đề thế giới ngay từ khi bắt đầu sự nghiệp và từng là Chủ tịch Ủy ban đối ngoại Thượng viện.

Con trai của ông, Beau, phục vụ trong quân ngũ và Biden toàn tâm toàn ý chăm lo cho các vấn đề chính sách xung quanh các cuộc chiến diễn ra sau vụ 11/9, bao gồm cả việc nhiều lần đến Iraq và Afghanistan. Ông đã có vô số bài phát biểu và viết nhiều bài báo về chiến lược của Mỹ. Ông tin tưởng vào vai trò lãnh đạo của Mỹ, trật tự quốc tế tự do, dân chủ, các liên minh, hiệp ước và biến đổi khí hậu...

Trong cuộc bầu cử năm nay, Biden thể hiện ông sẽ quay trở lại chính sách đối ngoại truyền thống của Mỹ thời hậu Chiến tranh thế giới thứ hai. Ông đã xây dựng một phe đủ lớn gồm các đảng viên Cộng hòa phản đối Trump, các nhân vật trung dung trong đảng Dân chủ (mà ông là một trong số đó), và các nhân vật có tư tưởng tiến bộ. 

Ông sẽ tìm cách đảo ngược những việc mà ông Trump đã làm: Nhanh chóng tham gia trở lại hiệp định Paris về ứng phó với biến đổi khí hậu, tìm cách khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran, hợp tác với các nước khác trong việc ứng phó với đại dịch Covid-19 và tiếp tục để Mỹ hỗ trợ các đồng minh. 

Vấn đề Trung Quốc

Cách tiếp cận của Mỹ dưới thời kỳ ông Biden sẽ như thế nào đối với Trung Quốc là vấn đề gây chú ý nhiều nhất. 

Năm 2018, Kurt Campbell, Trợ lý ngoại trưởng phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương trong chính quyền Obama, và Ely Ratner, Phó cố vấn an ninh quốc gia của Biden trong nhiệm kỳ thứ hai của Obama, đã đăng bài viết trên tờ Foreign Affairs lập luận rằng một số giả định then chốt vốn là nền tảng cho chính sách đối với Trung Quốc trong các đời chính phủ Mỹ liên tiếp - ví dụ, can dự thương mại với Trung Quốc sẽ dẫn đến tự do hóa kinh tế và Trung Quốc sẽ trở thành một bên liên quan có trách nhiệm trong trật tự quốc tế - đã sai.

{keywords}
Ông Biden và vợ

Một năm sau, Campbell là đồng tác giả của một bài viết khác, lần này cùng với Jake Sullivan, người từng giữ một số vị trí cấp cao trong chính quyền Obama, với nội dung về việc làm sao để Mỹ có thể thực hiện cách tiếp cận cạnh tranh hơn với Trung Quốc trong khi tránh đối đầu. 

Những người theo xu hướng tiến bộ muốn Mỹ áp dụng một chiến lược cạnh tranh hơn nhiều so với thời chính quyền Obama, nhưng họ bận tâm với câu hỏi làm thế nào để kết hợp giữa cạnh tranh và ngoại giao để cạnh tranh không biến thành đối đầu và xung đột, và do đó, vẫn có khả năng hợp tác vì một số lợi ích chung.

Những người có xu hướng cải cách quan ngại rằng Mỹ đang tụt hậu về công nghệ và kinh tế và cho rằng Mỹ cần có những thay đổi lớn trong chính sách để trở lại vị trí dẫn đầu. Họ muốn coi cạnh tranh với Trung Quốc là trọng tâm của các liên minh của Mỹ, bao gồm cả liên minh xuyên Đại Tây Dương và nhìn chung họ sẵn sàng sử dụng thách thức Trung Quốc để vận động cho những thay đổi chính sách trong nước. 

Họ sẵn sàng đón nhận khả năng tách rời một phần Mỹ và Trung Quốc, đặc biệt là về công nghệ và chuỗi cung ứng cho các nguồn cung y tế quan trọng và các bộ phận khác có tầm quan trọng chiến lược của nền kinh tế.

Ngược lại, những người có tư tưởng phục hưng có xu hướng ít bi quan hơn về những thay đổi trong việc phân chia quyền lực và phản đối việc sử dụng mối đe dọa Trung Quốc để huy động sự ủng hộ chính trị cho những thay đổi trong nước. Họ hoài nghi về bất kỳ sự tách rời nào giữa Mỹ và Trung Quốc. Họ không cho rằng do thiếu kinh nghiệm nên Obama đã hiểu sai về Trung Quốc - như họ thấy, ông đã đứng lên và cạnh tranh với Trung Quốc.

Chính sách kinh tế đối ngoại

Trong một bài viết đầu năm 2020, Jake Sullivan, cựu cố vấn an ninh quốc gia của Biden và Jennifer Harris, cựu quan chức thời chính quyền Obama, đã đưa ra những lối tư duy mới về kinh tế và thương mại toàn cầu. Họ nói rằng các nhà lý luận kinh tế trong nước có tư tưởng ôn hòa đang cân nhắc những ý kiến cho rằng chủ nghĩa tự do mới là sai lầm trong thập kỷ qua.

Giới chính sách đối ngoại cũng cần làm điều tương tự. Sullivan và Harris lập luận ủng hộ cải cách các thỏa thuận thương mại nhằm có được các thiên đường thuế, ngăn chặn thao túng tiền tệ, cải thiện tiền lương và tạo ra đầu tư ở Mỹ. Chính sách công nghiệp nên được sử dụng để cạnh tranh với Trung Quốc, đặc biệt là về các công nghệ mới, và chính sách đối ngoại nên là một nội dung trong cuộc tranh luận chống độc quyền về việc phá vỡ các công ty công nghệ lớn.

Nghị trình của Sullivan-Harris nhìn chung phù hợp với tư duy của phe tiến bộ trong đảng Dân chủ, trong đó các chuyên gia như Ganesh Sitaraman, cố vấn cho Elizabeth Warren, nhận định chính sách đối ngoại của Mỹ nên cân nhắc nghiêm túc hơn về địa kinh tế. 

Các nhân vật tiến bộ lập luận rằng chủ nghĩa chuyên chế phát triển mạnh nhờ tham nhũng, chế độ đầu sỏ chính trị, chế độ độc tài, và nó gây ra mối đe dọa cho nền dân chủ từ bên trong cũng như bên ngoài. Để chống lại chủ nghĩa chuyên chế, Mỹ phải loại bỏ tận gốc tham nhũng và cải cách nền kinh tế toàn cầu, bao gồm xóa bỏ các thiên đường thuế, điều tiết tài chính toàn cầu và giải quyết tình trạng bất bình đẳng.

Các nhà cải cách cũng sẵn sàng sử dụng thách thức Trung Quốc, điều mà họ tin là có thật và là một thách thức khó khăn, để huy động sự ủng hộ cho một nghị trình kinh tế đầy tham vọng ở trong nước và quốc tế. Họ coi Trung Quốc là chất kết dính có thể gắn kết một liên minh cải cách, tạo điều kiện thuận lợi cho chính phủ đóng vai trò lớn hơn trong đầu tư và hợp tác kinh tế, cũng như sự phối hợp giữa các nền dân chủ…

Các nhân vật có tư tưởng phục hưng có xu hướng ủng hộ việc tái tham gia các thỏa thuận thương mại tự do, như hiệp định Đối tác thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) và hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Tuy nhiên, họ không muốn dùng việc đáp trả Trung Quốc làm nguyên tắc tổ chức chính sách và là những người chủ trương tăng cường cải cách tài chính quốc tế và nền kinh tế toàn cầu.

Nói chung, chiến thắng của Biden sẽ được chào đón rộng rãi, dù không phải là tất cả, vì các đồng minh dân chủ của Mỹ sẽ lại thấy Mỹ đóng vai trò truyền thống của nước này. Tuy nhiên, họ cũng sẽ đánh giá rằng chủ nghĩa Trump có thể quay trở lại trong cuộc bầu cử năm 2024, trừ khi vị tổng thống này bị thất bại với đa số áp đảo.

Thách thức đối với Biden sẽ là liệu ông có thể tận dụng triệt để nhiệm kỳ tổng thống để tạo chỗ đứng vững chắc cho vai trò lãnh đạo lâu dài hơn của Mỹ ở cả trong nước lẫn trên thế giới hay không. Nếu không, chiến thắng của ông có thể chỉ nhằm thi hành mệnh lệnh của trật tự thời hậu chiến mà thôi.

Việt Hoàng

Con đường chông gai chờ đợi tân Tổng thống Mỹ

Con đường chông gai chờ đợi tân Tổng thống Mỹ

Bất kỳ vị tổng thống nào lên cũng sẽ có 2 thách thức lớn. Đó là xử lý bài toán giữa kiểm soát đại dịch và phát triển kinh tế xã hội. Thứ hai là làm sao khép lại sự phân hóa, tăng cường đoàn kết trong lòng nước Mỹ.

tin nổi bật

Từ bài học về cán bộ, làm gì để 3 đầu tàu lấy lại phong độ?

Ba thành phố Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng từ lâu đã trở thành đầu tàu kinh tế cả nước. TP.HCM và Hà Nội luôn ở vị trí thu ngân sách cũng như đóng góp vào ngân sách quốc gia nhiều nhất.

CPI từ bàn ăn đến bàn nghị sự

Cuối tuần vừa qua, tôi lâm vào tình huống dở khóc dở cười khi đến thăm gia đình một người quen. Trong bữa ăn, ông chồng nói bâng quơ là lạm phát có tí ti thế mà dân tình cứ gào lên, chả ra làm sao.

40 năm Công ước Luật biển: Bảo vệ quyền tự do hàng hải, giải quyết các tranh chấp

Công ước LHQ về Luật biển (UNCLOS) thiết lập cơ chế mới hữu hiệu về giải quyết các tranh chấp biển. Khoảng gần 1/2 trong tổng số 500 các vùng biển chồng lấn đã được giải quyết.

40 năm UNCLOS: Bảo vệ trật tự pháp lý trên biển

Ngày 30/4/1982, sau 9 năm đàm phán, văn bản đàm phán cuối cùng về Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) được nhất trí thông qua và ngày 10/12/1982 thì mở ký.

Hết lo 'kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc'

Tiếp xúc với cử tri Hà Nội ngày 23/6, Tổng bí thư nhắc lại câu nói “kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc”. Câu nói này xuất phát từ một vị lãnh đạo Quốc hội trước đây và từng gây xôn xao dư luận.

Suy thoái kinh tế và Zero Covid đe dọa tham vọng toàn cầu của Trung Quốc

Cảnh báo của Thủ tướng Lý Khắc Cường về việc Trung Quốc đối mặt với thách thức do kiểm soát Covid-19 nghiêm ngặt làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giảm tốc, thậm chí suy thoái kinh tế lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Đường cao tốc tây - ta và câu chuyện quản lý

Các cơ quan đang bàn nhiều đến việc tính lại các tổng cục và tương đương tại các bộ, cơ quan ngang bộ, trong đó có phương án tách Tổng cục Đường bộ Việt Nam thành Cục Đường bộ và Cục Đường cao tốc.

Nữ Vụ trưởng báo chí và chuyện cầm bút

Trợ lý Bộ trưởng, Vụ trưởng Vụ Thông tin báo chí, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho rằng, làm báo không chỉ là chuyển tải thông tin mà còn có sứ mệnh dẫn dắt.

Khát vọng tạo nên tính cách người Israel

Ở phần 2 cuộc bàn tròn trực tuyến với Tuần Việt Nam, Đại sứ Nadav Eshcar chia sẻ về khát vọng lập quốc, xây dựng đất nước của người Israel, về tình cảm của gia đình ông những năm tháng sống tại Việt Nam.

Công nghệ làm nên phép màu Israel

Tuần Việt Nam trò truyện trực tuyến với Đại sứ Israel tại Việt Nam Nadav Eshcar về "cây đũa thần" công nghệ làm nên phép màu trên con đường phát triển quốc gia.

Giảm giá xăng vừa giúp dân vừa kìm lạm phát

Thông tin Bộ Tài chính trình Chính phủ đề xuất “giảm kịch khung” thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, xem xét bỏ quỹ bình ổn mang lại làn gió tươi mát cho người dân và nền kinh tế vốn chật vật sau đại dịch, lạm phát tăng cao.

Ai sẽ là Chủ tịch thành phố Hà Nội?

Bài viết không nhằm chọn nhân sự cụ thể - điều này đã có những cơ quan chuyên trách của Đảng - mà chỉ muốn nói đến đòi hỏi thực tiễn từ mảnh đất Thăng Long, trái tim của cả nước.

Hai ủy viên trung ương bị khai trừ và bài học về công tác cán bộ của Đảng

Hai ủy viên Trung ương bị khai trừ khỏi Đảng, bị tước hết chức vụ và bị khởi tố, bắt tạm giam là minh chứng cho tinh thần đấu tranh không khoan nhượng với tệ nạn tham nhũng tiêu cực của Đảng, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng bí thư.

Diện kiến ông Sáu Dân và giải pháp tháo gỡ khó khăn kinh tế

Tôi tưởng làm việc chỉ với năm ba người chuyên viên cùng với ông Sáu Dân, hoá ra đêm đó ở hội trường có đến hơn 20 người, trong đó chỉ có một người mà tôi biết…

Lá thư gửi ông Sáu Dân và chuyến thăm Thủ đô

Tôi báo với anh Dưỡng để nói lại với anh Hai Chí và sau đó TP.HCM có văn bản gởi anh Bảy Hoàng - Tổng giám đốc Imexco đề nghị bố trí cho tôi đi Hà Nội, đồng thời anh Năm Nghị có đưa cho tôi một thư gởi ông Sáu Dân…