GS.TSKH Nguyễn Đình Đức cho rằng, đại học không thể chỉ là nơi sản xuất tri thức trong phạm vi hẹp của bài báo khoa học. Tri thức đại học phải được chuyển hóa thành chính sách hiệu quả hơn, công nghệ tiên tiến hơn và đời sống người dân tốt hơn.
Hội thảo có sự tham dự của gần 300 đại biểu là các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và hoạch định chính sách.
Phát triển con người không chỉ có ý nghĩa trước mắt
GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho hay, đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những yêu cầu rất cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và phát triển nhanh, bền vững. Trong đó, phát triển con người không chỉ có ý nghĩa trước mắt, mà còn là vấn đề chiến lược lâu dài liên quan trực tiếp đến nâng cao sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển; tiền đồ của dân tộc trong kỷ nguyên mới.
Bên cạnh những thành tựu đạt được, theo ông Thắng, phát triển con người ở nước ta còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thời kỳ phát triển mới.
“So với yêu cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội và chuẩn mực phát triển chung của thế giới, chất lượng con người Việt Nam vẫn còn có khoảng cách đáng kể, nhất là về năng lực sáng tạo, khoa học, công nghệ, năng lực số, năng suất lao động, khả năng làm chủ công nghệ hiện đại và năng lực cạnh tranh quốc tế. Phát triển con người trên nhiều mặt vẫn thiên về mở rộng cơ hội tiếp cận hơn là phát triển thực chất về chiều sâu năng lực, phẩm chất, kỹ năng và tính hiệu quả trong thực thi chính sách. Giáo dục và đào tạo chậm chuyển mạnh sang phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng thích ứng và học tập suốt đời. Trong khi liên kết giữa giáo dục, khoa học, công nghệ, thị trường lao động vẫn hạn chế, dẫn tới tình trạng ‘lệch pha’ giữa đào tạo và yêu cầu phát triển”, ông Thắng nói.
Theo ông Thắng, đáng chú ý hơn, trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và môi trường số, đang xuất hiện những biểu hiện đáng lo ngại về suy thoái đạo đức, lệch chuẩn văn hóa, lối sống thực dụng, tác động tiêu cực đến hệ giá trị và nền tảng tinh thần của xã hội.
“Mặt trái của kinh tế thị trường, sự xâm nhập thiếu chọn lọc của các sản phẩm văn hóa ngoại lai và tác động phức tạp của môi trường mạng đang ảnh hưởng ngày càng mạnh đến nhận thức, lối sống và nhân cách con người, nhất là đối với thế hệ trẻ”, ông Thắng nhấn mạnh.
PGS.TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, gắn với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
Theo ông Huấn, thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều biến đổi sâu sắc. “Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản trị, đời sống xã hội. Nhân loại cũng phải đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, gia tăng bất bình đẳng và các rủi ro phi truyền thống đối với an ninh con người. Trong bối cảnh đó, tư duy phát triển đang có sự chuyển dịch quan trọng - từ ưu tiên tăng trưởng kinh tế sang tiếp cận phát triển toàn diện và bền vững, trong đó con người được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển”, ông Huấn nói.
Phải hướng tới tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát huy tối đa tiềm năng
PGS.TS Đoàn Minh Huấn cho hay, theo Báo cáo Phát triển con người toàn cầu năm 2025, chỉ số HDI của Việt Nam đạt 0,766, xếp thứ 93 thế giới, phản ánh những tiến bộ tích cực về tuổi thọ, giáo dục, thu nhập và chất lượng cuộc sống người dân.
Song, theo ông Huấn, phát triển con người ở Việt Nam hiện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức mới; như bất bình đẳng trong tiếp cận các cơ hội phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội và nhóm dân cư còn tồn tại. Khoảng cách thu nhập, khoảng cách số, sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. "Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng phức tạp như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, các nguy cơ an ninh phi truyền thống và những vấn đề liên quan đến an ninh con người”, ông Huấn nêu.
Theo ông Huấn, thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế, xây dựng các chính sách phát triển con người theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với bối cảnh phát triển mới của đất nước.
GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, phát triển con người luôn phải được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, vừa là chủ thể của quá trình phát triển. Theo đó, con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể đóng vai trò quan trọng trong việc kiến tạo phát triển.
Theo ông Lợi, điều này đòi hỏi các chính sách phát triển phải hướng tới việc tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát huy tối đa tiềm năng, năng lực, trách nhiệm và khả năng tham gia của mình vào đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa.
“Phát triển con người trong bối cảnh mới cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, tích hợp, liên ngành, không chỉ dừng lại ở cải thiện điều kiện sống mà còn phải chú trọng mở rộng năng lực, cơ hội, bảo đảm quyền con người, an ninh con người, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và xu thế phát triển hiện đại. Phát triển con người toàn diện không chỉ được đo lường thông qua các chỉ báo về thu nhập, giáo dục hay sức khỏe mà còn bao gồm các yếu tố về nhân cách, bản lĩnh, trách nhiệm xã hội, khả năng thích ứng và năng lực tham gia trong quá trình phát triển”, ông Lợi nói.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
GS Ngô Bảo Châu nhấn mạnh, khi một bộ phận lớn học sinh, sinh viên sử dụng, hoàn toàn dựa vào AI để làm bài tập về nhà, việc giao bài tập về nhà mất đi nhiều ý nghĩa.
.svg){kind=icon}
