Hệ thống Starlink do tập đoàn hàng không vũ trụ SpaceX của tỷ phú Mỹ Elon Musk phát triển và vận hành, cung cấp dịch vụ Internet băng thông rộng tại các khu vực hẻo lánh. Việc trang bị thiết bị đầu - cuối Starlink sẽ mang lại cho các UAV đường truyền liên lạc ổn định, nhờ đó quân Nga có thể điều khiển chúng từ khoảng cách xa, vượt qua các biện pháp đối phó tác chiến điện tử (EW) và thực hiện các cuộc tấn công sâu vào hậu phương Ukraine.

UAV Nga gan Starlink Pravda 1.jpg
Một UAV có gắn thiết bị thu phát Starlink của Nga bị quân Ukraine bắn hạ. Ảnh: Ukrainska Pravda

Theo báo Ukrainska Pravda, Cơ quan tình báo quốc phòng Ukraine lần đầu cảnh báo về mối đe dọa này vào đầu mùa hè năm 2025, sau khi phát hiện mảnh vỡ UAV Shahed của Nga được gắn thiết bị liên lạc vệ tinh.

Nơi khởi nguồn ý tưởng 

Ukraine tuyên bố họ là bên đầu tiên nảy ra ý tưởng tích hợp liên lạc Internet vệ tinh vào khí tài. Những tháng đầu tiên sử dụng Starlink trong xung đột đã làm nổi bật ưu thế then chốt của hệ thống này là khả năng liên lạc ổn định, tốc độ cao ngay cả khi chịu sự nhiễu sóng điện tử mạnh mẽ từ đối phương. Điều này cho phép quân Ukraine điều chỉnh hỏa lực pháo binh,trinh sát và chỉ huy tác chiến từ sở chỉ huy một cách hiệu quả, qua đó mở rộng đáng kể phạm vi chỉ huy và kiểm soát chiến đấu. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn sau, tiềm năng thực sự của hệ thống mới được bộc lộ rõ ​​nét.

Quân đội và các kỹ sư Ukraine bắt đầu nghiên cứu việc tích hợp Starlink lên UAV ngay khi những bộ thiết bị đầu tiên được chuyển đến nước này. Nhóm phát triển UAV ném bom Nemesis là những người tiên phong theo đuổi ý tưởng đó nhằm khắc phục hạn chế của các kênh vô tuyến truyền thống, cho phép điều khiển UAV từ bất kỳ đâu trên thế giới. Phương pháp này nhanh chóng được các nhóm khác áp dụng, dẫn đến sự ra đời của hàng loạt mẫu UAV trang bị Starlink.

Bước tiến tiếp theo của Kiev trong việc ứng dụng Starlink là gắn thiết bị thu phát với các xuồng không người lái (USV), góp phần phá vỡ thế phong tỏa của Moscow tại Biển Đen. Song, một trong những cuộc tấn công hải quân đầu tiên đã bộc lộ hạn chế cốt yếu của Starlink là khả năng bị kiểm soát từ bên ngoài. Giữa chiến dịch, SpaceX đã ngắt kết nối các thiết bị đầu - cuối dùng để điều khiển UAV và USV do tỷ phú Musk lo ngại về việc leo thang xung đột.

Bất chấp những thách thức đó, Starlink ngày càng được quân đội Ukraine sử dụng rộng rãi, cung cấp kết nối cho các hệ thống robot mặt đất thực hiện nhiệm vụ sơ tán tại những khu vực không có mạng lưới viễn thông nào khác. 

Starlink cũng đóng vai trò quan trọng trong các cuộc tấn công tầm trung của Kiev, sử dụng loại UAV có thể điều khiển từ khoảng cách hàng chục, thậm chí hàng trăm kilomet và mang theo nhiều loại đầu đạn nặng tới 100kg. Mẫu Khaki-20 nhanh chóng trở thành một trong những loại phổ biến nhất và được đơn vị Prymary thuộc Tổng cục Tình báo quân sự Ukraine sử dụng để tập kích các trạm radar, hệ thống phòng không và thậm chí cả trực thăng, máy bay của Moscow.

Các cuộc tấn công sử dụng UAV tích hợp Starlink chỉ diễn ra trên lãnh thổ Ukraine và chưa có báo cáo nào về các hoạt động tương tự bên trong lãnh thổ Nga. Lý do đơn giản vì SpaceX chặn việc sử dụng Starlink trên lãnh thổ Nga, khiến các thiết bị thu phát không thể hoạt động tại đó.

Theo Kiev, nhận thấy hiệu quả từ cách tiếp cận của quân Ukraine, các lực lượng Nga đã cố gắng áp dụng mô hình tương tự với UAV của mình, tận dụng lợi thế là họ không gặp bất kỳ hạn chế nào khi hoạt động trên lãnh thổ Ukraine.

UAV tích hợp Starlink của Nga

Tình báo Ukraine nhận định để trang bị thiết bị thu phát Starlink cho UAV, Moscow nhiều khả năng đã khai thác chính các kênh cung ứng họ từng dùng để tiếp tế cho quân đội. 

"Họ có một mạng lưới gồm các cá nhân cụ thể. Họ mua thiết bị đầu - cuối ở nhiều quốc gia khác nhau, thanh toán phí thuê bao và vận chuyển chúng đến các trung tâm tập kết, thường là những thành phố gần biên giới Nga. Từ đó, các thiết bị được phân phối tập trung trên khắp cả nước", Pavel Luzin, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Phân tích chính sách châu Âu (CEPA) và Quỹ Saratoga giải thích.

UAV BM 35 Nga gan Starlink.jpg
Một UAV BM-35 của Nga gắn thiết bị thu phát Starlink. Ảnh: Potuzhnyi Informator

Theo cộng đồng tình báo tự nguyện InformNapalm và hãng công nghệ Nordsint, Nga đã thiết lập các tuyến đường cung ứng đi qua Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) và Kyrgyzstan. Bất chấp bằng chứng cùng những tuyên bố liên tục từ giới chức và cơ quan tình báo Ukraine, ông Musk và công ty SpaceX vẫn phủ nhận mọi hoạt động bán thiết bị đầu - cuối Starlink cho Nga, dù là trực tiếp hay gián tiếp. 

"Những nỗ lực đầu tiên của họ (Nga) trong việc lắp đặt hệ thống liên lạc diễn ra vào đầu năm 2025. Chỉ khoảng 5 tháng trước, họ mới bắt đầu tích cực thử nghiệm hệ thống Starlink và MESH”, Maksym Skoretskyi, người đứng đầu Cục Tác chiến điện tử Lực lượng mặt đất Ukraine nói.

Hệ thống MESH cho phép tín hiệu điều khiển truyền giữa các UAV thông qua bộ lặp UAV, làm tăng đáng kể phạm vi điều khiển vô tuyến. Người Nga đã sử dụng công nghệ này để thực hiện một cuộc tấn công vào một đoàn tàu chở khách ở thành phố Zhytomyr, cách Kiev khoảng 140km.

Khi có thêm nhiều thiết bị đầu cuối, người Nga đã mở rộng các cuộc thử nghiệm của họ sang các nền tảng khác ngoài UAV Shahed. Mẫu UAV Molniya giá rẻ, vốn đã là mối đe dọa đối với các vị trí hậu phương của Ukraine, cũng được tăng cường khả năng nhờ Starlink và được ghi nhận có thể tập kích mục tiêu cách tiền tuyến tới 50km.

Tuy nhiên, UAV BM-35, còn được gọi là Italmas, đã nổi lên như là phương tiện mang thiết bị đầu cuối Starlink phổ biến nhất của Moscow. Chạy bằng xăng và có cấu trúc tương tự như UAV Shahed kích cỡ nhỏ hơn, BM-35 có thể mang tải trọng chiến đấu lên tới 27kg, tùy thuộc vào tầm bay. Người Nga tuyên bố BM-35 có tầm bay lên tới 500km, nhưng các hoạt động được ghi nhận cho thấy khoảng cách tối đa 200km.

Theo Potuzhnyi Informator, một nhà phân tích chuyên theo dõi các hoạt động UAV của Nga, những UAV sử dụng thiết bị Starlink này chủ yếu được Moscow gửi đến các đơn vị lớn, "tiên tiến" như Rubicon. Sau khi tiến hành những cuộc tập kích thành công đầu tiên, việc triển khai chúng đã mở rộng nhanh chóng.

Tuy nhiên, những UAV này có những hạn chế rõ ràng. Tải trọng tương đối nhỏ của chúng đồng nghĩa mục tiêu chỉ có thể bị phá hủy thành công bằng một cú đánh trực diện. Việc nhắm mục tiêu chính xác của UAV vẫn còn khó khăn, đặc biệt do độ cao bay thấp của chúng.

Phía Ukraine thừa nhận ngay cả với những nhược điểm trên, UAV được trang bị Starlink của Nga đã chứng tỏ khả năng gây sát thương cao. Chúng đã được sử dụng chống lại các cảng, cơ sở hạ tầng, hậu cần và các trạm radar. 

Một mục tiêu khó nhắm trúng

Hiệu quả của những UAV khai thác Starlink phần lớn đến từ việc chúng khó bị phát hiện và bắn hạ. Nếu số lượng máy UAV này của Nga tiếp tục tăng lên, Ukraine sẽ phải triển khai thêm các đội quan sát trực quan, có khả năng hành động chống lại các mục tiêu hoặc nhanh chóng cảnh báo các đơn vị phòng không tầm ngắn.

Hệ thống tác chiến điện tử thông thường đã tỏ ra không hiệu quả, nên việc gây nhiễu Starlink đòi hỏi tín hiệu mạnh ở rất gần thiết bị đầu - cuối. Bí quyết nằm ở kiến ​​trúc của Starlink. Với hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp liên tục chuyển động, các thiết bị thu phát có thể chuyển đổi giữa các kết nối, hạn chế đáng kể tác động của tác chiến điện tử thông thường. Ngoài ra, các bản cập nhật phần mềm thường xuyên giúp chúng luôn đi trước một bước.

Theo ông Skoretskyi, thực tế đã thúc đẩy quân đội Ukraine nỗ lực triển khai các hệ thống chuyên dụng được thiết kế để gây nhiễu UAV. Quan chức này lưu ý điều này giống với can thiệp mạng hơn là gây nhiễu sóng vô tuyến thông thường, nhưng không cung cấp thêm chi tiết vì tính nhạy cảm của vấn đề.

Tuy nhiên, Ukraine hiện thiếu cả khả năng kỹ thuật lẫn nhân lực để chống lại một cách có hệ thống hàng chục, thậm chí hàng trăm UAV được trang bị Starlink tấn công cùng lúc. Bộ Quốc phòng Ukraine đang thúc đẩy việc tìm kiếm giải pháp đối phó hiệu quả mới.