Từ "vùng trũng" gia công đến khát vọng giá trị cao

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên mà sự cạnh tranh không còn nằm ở số lượng mà ở chiều sâu của hàm lượng tri thức và công nghệ. Trước những “con sóng lớn” từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thay đổi để bứt phá hoặc bị “bỏ lại phía sau”.

Hành trình hội nhập giờ đây là cuộc đua về nội lực và trí tuệ. Những cam kết quốc tế thúc giục doanh nghiệp Việt phải mạnh mẽ hơn để không chỉ "tham gia" mà còn "dẫn dắt" trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Phương Thắng, Giám đốc dịch vụ Hiệu suất và tăng trưởng, P&Q Solution thẳng thắn chỉ ra thực trạng: "Nhiều năm qua, với mô hình gia công, lợi thế cạnh tranh chủ yếu dựa vào nhân công giá rẻ, doanh nghiệp sản xuất Việt Nam đang ở “vùng trũng” của chuỗi giá trị, nơi không có nhiều đòn bẩy cho cạnh tranh".

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất Việt Nam hiện vẫn đang đứng trước "bài toán" nan giải về trình độ công nghệ thấp và sự thiếu hụt các ngành công nghiệp hỗ trợ. Sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và chi phí logistics cao đang là những "rào cản" vô hình. 

Để thoát khỏi "vùng trũng", doanh nghiệp Việt cần dịch chuyển lên các phân khúc cao hơn như thiết kế (Design) hay nghiên cứu phát triển (R&D). 

Ông Thắng đặc biệt đề cao vai trò của việc làm chủ công nghệ lõi và đào tạo nhân lực. Ông phân tích: "Không thể mãi đi mượn đôi giày của người khác để chạy đua, doanh nghiệp Việt phải tự tạo ra đôi giày của chính mình thông qua đầu tư cho R&D và làm chủ quy trình sản xuất thông minh. Sự chuyển dịch từ sản xuất truyền thống sang sản xuất số chính là chìa khóa để nâng cao năng suất, giúp doanh nghiệp thoát khỏi cái bẫy thu nhập trung bình. Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là điều kiện sống còn để thực hiện các lời hứa với thị trường quốc tế".

Anh bai 11.png
Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là điều kiện sống còn để thực hiện các lời hứa với thị trường quốc tế. Ảnh minh họa. 

Làm chủ cuộc chơi thông qua đổi mới

Theo ông Thắng, thực hiện các cam kết quốc tế trong các FTA thế hệ mới đòi hỏi một tâm thế hoàn toàn khác, không chỉ đơn thuần thích ứng với "hàng rào" thuế quan, mà còn là sự tuân thủ nghiêm túc các chuẩn mực quốc tế về ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) và sở hữu trí tuệ. Đây là những "bộ lọc" khắt khe nhưng cần thiết để nâng tầm doanh nghiệp Việt.

Để thực hiện tốt các cam kết quốc tế, doanh nghiệp Việt cần thay đổi toàn diện về tư duy quản trị, củng cố "nội lực tự cường", bao gồm khả năng tự chủ về nguồn lực cũng như xây dựng sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp nội địa để tạo thành những cụm ngành sản xuất có sức chống chịu cao. 

"Doanh nghiệp Việt không nên chấp nhận hiện trạng mà hãy tập trung loại bỏ rào cản, chuyển đổi sang mô hình Smart Factory (nhà máy thông minh), tăng khả năng tự cải tiến, từ việc "vượt giá mục tiêu" trong báo giá đến việc làm chủ các quy trình sản xuất phức tạp", ông Thắng khuyến nghị.

Mặt khác, việc gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu đòi hỏi những bước đi bài bản từ nền tảng. "Tiêu chuẩn cơ bản là điều kiện tiên quyết cho bước đầu tiên gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu. Việc đạt được các chứng nhận quốc tế hay cải tiến quy trình 5S không còn là lựa chọn mà là "tấm hộ chiếu" để hàng Việt tự tin bước ra thế giới", ông nói.

Nâng cao năng lực cạnh tranh và thực thi cam kết quốc tế là hai mặt của một quá trình hội nhập hoàn thiện. Hội nhập tạo ra áp lực để thay đổi, và chính sự thay đổi dựa trên tinh thần tự cường sẽ giúp Việt Nam hội nhập bền vững hơn.

Như lời ông Thắng chia sẻ, mục tiêu cuối cùng của hội nhập là xây dựng một nền kinh tế "tự chủ, có khả năng phản ứng linh hoạt và chống chịu tốt trước các cú sốc từ bên ngoài".