Một quan chức Ukraine cho biết, nhóm chuyên trách các đề xuất lập pháp về cách thức tổ chức bầu cử ở nước này trong thời kỳ thiết quân luật sẽ nhóm họp lần đầu tiên hôm nay (26/12).
Theo giới quan sát, kế hoạch trên nhằm thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Ukraine thực sự nghiêm túc về một thỏa thuận hòa bình tiềm năng. Song, hiện có rất nhiều trở ngại đối với việc tổ chức bầu cử và trưng cầu dân ý ở Ukraine trước khi cuộc xung đột với Nga chính thức kết thúc.
Triển vọng về thỏa thuận hòa bình tiềm năng
Vào tháng 11/2025, chính quyền của Tổng thống Mỹ Trump đã đề xuất một kế hoạch hòa bình gồm 28 điểm, được đánh giá nghiêng về Nga và có nhiều điều khoản bất lợi cho Ukraine. Theo kế hoạch này, Kiev sẽ phải rút hết lực lượng khỏi vùng miền đông Donbass, công nhận chủ quyền của Nga đối với một số vùng lãnh thổ đang nằm dưới sự kiểm soát của các lực lượng Moscow, giới hạn số lượng binh sĩ trong quân đội Ukraine và chấm dứt tham vọng gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Tuy nhiên, Ukraine cùng các đồng minh châu Âu đã phản đối kế hoạch hòa bình ban đầu của Mỹ và đưa ra dự thảo đề xuất sửa đổi, phản ánh lập trường của Kiev.
Theo ông Zelensky, kế hoạch hòa bình của Kiev sẽ bao gồm việc tổ chức bầu cử tổng thống ở Ukraine và kế hoạch này cần được Quốc hội Ukraine phê chuẩn hoặc được thông qua trong một cuộc trưng cầu dân ý. Để điều đó thành hiện thực, một số luật, bao gồm cả các quy định về thiết quân luật phải được sửa đổi.
David Arakhamia, người đứng đầu phe của Tổng thống Zelensky trong Quốc hội Ukraine hôm 3/1 tuyên bố nước này có thể tổ chức bầu cử và trưng cầu dân ý cùng một ngày. Ông Arakhamia nói thêm, cả 2 sự kiện có thể diễn ra trong vòng 90 ngày sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Tổng thống Zelensky cho hay nếu Kiev và Washington đạt thỏa thuận về hòa bình, đảm bảo an ninh và gói hỗ trợ thịnh vượng cho Ukraine trong tháng 1 năm nay, những thay đổi về luật pháp có thể được thông qua vào tháng 2.
Tuy nhiên, các bên hiện vẫn chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận nào về những bất đồng then chốt liên quan việc nhượng bộ lãnh thổ và rút quân Kiev khỏi miền đông Ukraine.
Thiết quân luật và bầu cử
Ông Zelensky đã ban bố sắc lệnh thiết quân luật ở Ukraine kể từ đầu cuộc xung đột toàn diện với Nga vào tháng 2/2022. Luật pháp Ukraine cấm tổ chức các cuộc bầu cử tổng thống, quốc hội và địa phương trong tình trạng này.
Trong khi đó, Hiến pháp Ukraine quy định quyền lực của quốc hội khóa đương nhiệm phải được kéo dài cho đến khi tình trạng thiết quân luật kết thúc, nhưng không có điều khoản tương tự về các cuộc bầu cử tổng thống và địa phương.
Các nhà phân tích nhận định, cách duy nhất để tổ chức bầu cử tổng thống là hủy bỏ lệnh thiết quân luật hoặc sửa đổi luật về thiết quân luật. Theo họ, phương án đầu tiên khả thi hơn.
Một số ý kiến cho rằng Tổng thống Zelensky muốn tiến hành một cuộc trưng cầu dân ý để đảm bảo việc ông tái đắc cử. Báo Kyiv Independent dẫn lời nhà phân tích chính trị Ukraine Volodymyr Fesenko bình luận: “Nếu một cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức cùng lúc với cuộc bầu cử tổng thống thì đối với nhiều người, ông ấy (Zelensky) sẽ xuất hiện như người bảo đảm cho thỏa thuận hòa bình. Nếu người khác được bầu, ai biết liệu thỏa thuận đó có được thực hiện hay không, ngay cả khi nó đã được thông qua bằng trưng cầu dân ý”.
Ông Fesenko lưu ý thêm, nếu người dân coi thỏa thuận hòa bình là sự đầu hàng của Ukraine, ông Zelensky có thể sử dụng chiến lược khác và phản đối thỏa thuận để tăng tín nhiệm.
Tuy nhiên, một số người khác, bao gồm cả Oleksandr Merezhko, nghị sĩ cùng đảng "Người phục vụ nhân dân" của Tổng thống Zelensky và đang giữ chức Chủ tịch Ủy ban đối ngoại của Quốc hội Ukraine, tin ông Zelensky thực sự không có ý định tổ chức bất kỳ cuộc bầu cử hay trưng cầu dân ý nào giữa xung đột với Nga. Theo ông Merezhko, những tuyên bố gần đây của ông Zelensky nhằm mục đích xoa dịu Tổng thống Mỹ Trump khi các cuộc đàm phán đang diễn ra vì “Kiev đang dựa vào Washington và không thể để mất mối quan hệ với lãnh đạo Nhà Trắng”.
Trở ngại chồng chất
Bất kể động cơ của ông Zelensky là gì, việc Nga từ chối ngừng bắn khiến cho kế hoạch tổ chức trưng cầu dân ý lẫn bầu cử tổng thống ở Ukraine trong bối cảnh xung đột trở nên “bất khả thi”.
Ngoài ra, sẽ rất khó để thu thập đủ phiếu ủng hộ trong Quốc hội Ukraine để phê chuẩn một thỏa thuận hòa bình gây tranh cãi hoặc thông qua luật sửa đổi về việc tổ chức bầu cử và trưng cầu dân ý.
“Hiện tại, ngay cả đối với các dự luật thông thường và không có bất kỳ lợi ích nhóm lớn nào, chúng cũng chỉ thu được khoảng 160 - 170 phiếu ủng hộ. Họ sẽ lấy phần còn lại ở đâu? Đó là một câu hỏi lớn”, Yaroslav Yurchyshyn, một nghị sĩ thuộc đảng đối lập Holos ở Ukraine nói.
Quốc hội Ukraine có 450 thành viên. Để thông qua một đạo luật, cơ quan lập pháp cần 226 phiếu thuận, trong khi các sửa đổi hiến pháp đòi hỏi 300 nghị sĩ ủng hộ. Ông Yurchyshyn tiết lộ, nếu một thỏa thuận hòa bình tiềm năng bị coi là gây tranh cãi, các nhà lập pháp có thể e sợ bị buộc tội phản quốc nếu họ ủng hộ nó.
Đáng chú ý, trong chính đảng của Tổng thống Zelensky, sự ủng hộ bầu cử và trưng cầu dân ý dường như rất yếu. Nghị sĩ Mykyta Poturayev cảnh báo, động thái “sẽ làm phức tạp đáng kể tình hình chính trường, gây nguy hiểm cho sự ổn định chính trị - xã hội của đất nước và tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường”.
Hiện cũng có những lo ngại rằng việc tổ chức bầu cử giữa xung đột sẽ không tránh khỏi vội vã, dễ dẫn tới không công bằng và không dân chủ. Một vấn đề khác là những hạn chế về tự do ngôn luận trong điều kiện thiết quân luật và việc phe đối lập thiếu khả năng tiếp cận truyền thông.
Giới quan sát nhất trí rằng bầu cử và trưng cầu dân ý chỉ có thể diễn ra nếu có lệnh ngừng bắn bền vững, trong một thời gian dài. Họ ước tính việc chuẩn bị cơ sở hạ tầng cho bầu cử sẽ mất khoảng 9 tháng.
Hiện còn tồn tại một vấn đề lớn khác là theo luật pháp Ukraine, tỷ lệ tham gia trưng cầu dân ý phải đạt ít nhất 50% để kết quả có hiệu lực. Điều này được cho khó đảm bảo vì hàng triệu người dân Ukraine di tản trong nước để tránh xung đột hoặc ra nước ngoài tị nạn sẽ không thể bỏ phiếu.
Cuối năm ngoái, Tổng thống Zelensky đã bày tỏ ủng hộ việc người dân Ukraine sinh sống ở nước ngoài bỏ phiếu trực tuyến trong một cuộc bầu cử trong tương lai. Tuy nhiên, nhiều ý kiến lo ngại tính bảo mật của hệ thống bỏ phiếu này cũng như nguy cơ bị các thế lực thù địch xâm nhập mạng, phá hoại hoặc gây ảnh hưởng.
“Đó là lý do tại sao đây là một vấn đề rất nguy hiểm. Điểm mấu chốt là người dân Ukraine sẽ đặt bao nhiêu niềm tin vào kết quả của các cuộc bầu cử như vậy. Điều quan trọng hiện giờ là tổ chức các cuộc bỏ phiếu để thành lập một chính phủ có tính hợp pháp cao, vì chính phủ này rất có thể sẽ là bên đàm phán các thỏa thuận giữa Ukraine và Nga”, nghị sĩ Yurchyshyn nhấn mạnh.
Moscow cho rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang tự mâu thuẫn về việc tổ chức bầu cử ở nước này khi từ chối đề nghị của Tổng thống Nga Vladimir Putin nhưng lại muốn Mỹ đảm bảo an ninh.
Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết, Moscow sẽ xem xét ngừng các cuộc tấn công sâu vào Ukraine trong ngày diễn ra bầu cử với điều kiện hàng triệu người Ukraine sống ở Nga được phép bỏ phiếu.
.svg){kind=icon}
