Sự bùng nổ của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang giúp nâng cao độ chính xác và tốc độ trong phân tích thị trường thị trường nông sản vốn có tính bất ổn cao do phụ thuộc vào biến động thời tiết, dịch bệnh và các cú sốc chính trị - môi trường.
"Kho báu” sau lũy tre làng
Khu vực nông thôn Việt Nam đang là nơi sinh sống của hơn 62,5 triệu người, chiếm gần 62% dân số cả nước. Đây là một thị trường và cũng là một “kho báu” dữ liệu đang chờ được khai phá.
Tuy nhiên, thực tế đáng suy ngẫm khi phần lớn nông hộ - những “tế bào” của kinh tế nông thôn - vẫn đang vận hành theo kiểu “thuận tự nhiên”, vẫn quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp bằng sổ sách ghi tay, đứng ngoài “dòng chảy” của nền kinh tế số.
Chia sẻ về thực trạng này, Thạc sĩ Trần Hồng Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số - Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật Việt Nam nhận định: “Dữ liệu số hiện nay chưa được khai thác một cách hiệu quả và có hệ thống. Nó giống như một nguồn tài nguyên quý giá nhưng đang bị phân tán, thiếu liên thông và chủ yếu mới chỉ phục vụ mục tiêu quản lý hành chính thay vì hỗ trợ ra quyết định sản xuất, kinh doanh”.
Để khắc phục bất cập nêu trên, Đề án “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập thông tin, dự báo tình hình thị trường nông sản” được triển khai từ năm 2022 với mục tiêu cốt lõi giúp người nông dân thoát bẫy “được mùa mất giá”, gia tăng lợi nhuận từ các mặt hàng nông sản khi bán đúng lúc, đúng nơi.
Sử dụng công nghệ số, nông dân trồng sầu riêng ở Tây Nguyên hay hộ nuôi tôm ở đồng bằng sông Cửu Long không còn phải thấp thỏm nhìn trời, nhìn đất để đoán định vụ mùa. Thay vào đó, họ có thể truy cập vào hệ thống dữ liệu liên thông từ khí tượng, thổ nhưỡng đến biến động giá cả tại các sàn thương mại điện tử quốc tế. Dữ liệu lúc này trở thành “mắt thần” giúp họ biết nên xuống giống khi nào và bán cho ai với giá tốt nhất.
Việc ứng dụng công nghệ để thu thập dữ liệu chuyên ngành nông nghiệp như giống, vật tư, dịch bệnh và quan trắc khí tượng đã bước đầu được triển khai ở một số địa phương. Tuy nhiên, để tạo ra bước ngoặt, chúng ta cần một kiến trúc dữ liệu thống nhất.
Thạc sĩ Trần Hồng Quỳnh nhấn mạnh: “Chúng ta cần chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy 'thu thập - lưu trữ' sang 'kết nối - phân tích - tạo giá trị'. Dữ liệu phải được coi là tài sản công đặc biệt, phải 'dịch' được thành những thông tin dễ hiểu, dễ dùng để người nông dân có thể chủ động lựa chọn cây trồng, phương thức tiêu thụ…, thay vì dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm truyền thống đầy rủi ro”.
Khơi thông "điểm nghẽn" để nông sản vươn xa
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay chính là tình trạng "ốc đảo dữ liệu". Mỗi ngành, mỗi cấp giữ một ít thông tin nhưng lại thiếu chuẩn chung để kết nối. Điều này khiến bức tranh dự báo thị trường nông sản vẫn còn những mảng màu mờ nhạt.
Để giải quyết "bài toán" này, lộ trình đến năm 2030 đã được vạch rõ. Giai đoạn 2025 - 2028 sẽ là thời gian “làm nền”, tập trung chuẩn hóa và tích hợp các kho dữ liệu hiện có về đất đai, dân cư và nông nghiệp. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để tiến tới hình thành những “không gian dữ liệu nông nghiệp” theo chuỗi giá trị như lúa gạo, trái cây, thủy sản…
“Điểm nghẽn dữ liệu hiện nay không nằm ở việc thiếu dữ liệu, mà nằm ở cách tổ chức và sử dụng. Chỉ khi dữ liệu được thiết kế theo tư duy dùng chung, gắn chặt với nhu cầu của người sản xuất và doanh nghiệp, khi đó chuyển đổi số mới thực sự đi vào chiều sâu và tạo ra tác động thực chất”, Thạc sĩ Quỳnh trăn trở.
Để khơi thông "điểm nghẽn" dữ liệu thị trường nông sản, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, thì công tác đào tạo kỹ năng số cho cán bộ cơ sở và người nông dân là vô cùng cấp thiết.
Khi dữ liệu được minh bạch và khai thác hiệu quả, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng không còn là trở ngại, nông sản Việt sẽ tự tin chinh phục những thị trường khó tính nhất.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, việc thiếu hụt thông tin thị trường xuất khẩu đang là "điểm nghẽn" lớn của nông sản Việt. Ứng dụng công nghệ AI là bước đột phá giúp doanh nghiệp phân tích, dự báo chính xác nhu cầu quốc tế.
Ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) dự báo thị trường nông sản với độ chính xác trên 92% được xem là giải pháp đột phá, giúp nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp gỡ “điểm nghẽn” mù mờ thông tin cung - cầu.
.svg){kind=icon}
