Không tính chuyện xây nhà bán đất, lấy ‘thuận thiên’ quy hoạch sông Hồng

Điều khác biệt trong quy hoạch sông Hồng 2021 là Nhà nước lập quy hoạch bất khả xâm phạm bờ đê sông và đảm bảo sinh kế của người dân. 

Từ thành phố sông đến thành phố cầu 

Năm 1921, KTS Ernest Hébrard  lần đầu tiên tới Việt Nam để lập quy hoạch Đà Lạt và bắt đầu nghiên cứu thực địa Hà Nội. Năm 1923, ông được bổ nhiệm Giám đốc Sở Quy hoạch kiến trúc Đông Dương và công bố sơ đồ Quy hoạch không gian Hà Nội.   

Mặc dù cầu Long Biên đã vượt qua sông Hồng 20 năm, nhưng sơ đồ Quy hoạch Hà Nội vẫn chỉ tập trung phát triển phía Nam sông, còn bờ Bắc vẫn là chốn xa xôi. Nguyên nhân là sông Hồng hiền hòa mùa cạn nhưng trở nên mạnh mẽ vào mùa lũ, vượt quá khả năng ứng phó với thực trạng kinh tế xã hội lúc đó. 

{keywords}
Sơ đồ quy hoạch do KTS Ernest Hébrard công bố năm 1923 và quy hoạch phát triển không gian Hà Nội đến 2010, công bố 1995

Trận lũ lớn năm 1926 đã uy hiếp trực tiếp đến nội thành, chỉ khi vỡ đê Lâm Du mới giảm nguy cơ. Kể từ đó đê bao quanh Hà Nội mới được đắp cao  dần, tạo thành bức tường ngăn cách giữa phố phường với bờ sông. 

Năm 1995, Hà Nội công bố bản sơ đồ định hướng không gian đến 2010, hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. Tuy nhiên, 3 năm trước đó, dù đã có đập thủy điện sông Đà tham gia điều tiết, nhưng cơn lũ lớn từ thượng nguồn đổ về Hà Nội vẫn ám ảnh. Vậy là Hà Nội đã có thêm cầu Thăng Long và Chương Dương, song viễn cảnh thành phố vẫn chỉ quanh quẩn bên bờ Nam. 

Giai đoạn 1995-1998, các nhà đầu tư nước ngoài đã chắp cánh ước mơ thành phố đôi bờ. Chỉ riêng đề xuất xây dựng thành phố mới Bắc sông Hồng của Daewoo đã có quy mô lớn hơn nội thành Hà Nội xây dựng trong suốt 100 năm. 

Để kết nối đôi bờ, quy hoạch Hà Nội đã vẽ thêm 6 cây cầu mới. Những năm tiếp theo, tầm nhìn về viễn cảnh Hà Nội 2030 còn được tăng tốc: Địa giới hành chính tăng gấp 3 lần và hình hài 15 cây cầu kết nối đã xuất hiện trong bản quy hoạch mới. 

Nguy cơ nghèo dinh dưỡng, thiếu  không gian 

Đầu thiên niên kỷ thứ 2, Hà Nội đã có thêm cầu Thanh Trì (2005), Vĩnh Tuy (2010) và Nhật Tân (2015). Đôi bờ đã trở nên gần gũi với hàng loạt bất động sản hình thành. 

Nhưng Hà Nội cũng đối mặt với tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm sông hồ, rác thải, ô nhiễm không khí… Và quan trọng hơn cả là sông Hồng đang dần bị thu hẹp không gian trữ nước sạch do bị lấn chiếm, nguồn nước suy giảm về khối lượng cũng như chất lượng. 

{keywords}
Bản đồ các dự án Hà Nội cấp vào vùng thoát lũ chiếm dụng không gian trữ nước đã được các chuyên gia địa lý và thủy lợi nghiên cứu từ đầu thế kỷ 20. Sông Hồng đối mặt với các thách thức thiên tai và nhân tai

Thống kê thủy văn cho thấy lưu lượng nước sông đang giảm dần. Những đập thượng nguồn (kể cả sông Đà) đã ngăn nguồn phù sa về hạ lưu sông Hồng. Ô nhiễm nguồn nước từ đầu nguồn và từ các địa phương đổ vào đã được Bộ TN&MT và Ngân hàng Thế giới nhận diện mà chưa có giải pháp khắc phục. 

Nghịch lý là nguy cơ lũ lụt giảm thì lại gia tăng khả năng úng ngập mỗi khi mưa lớn, không chỉ Hà Nội mà toàn bộ 11 thành phố bên sông đã úng ngập. Hệ thống thủy lợi đã được bền bỉ củng cố qua hàng ngàn năm nhưng nay ngày càng kém hiệu quả. 

Tổng cục Thủy lợi (Bộ NN&PTNT) cho biết, trước đây các hồ chứa thủy điện chỉ phải xả 2,5 tỷ m3 nước là tất cả các trạm bơm dọc sông Hồng có thể lấy được nước, nay tăng gấp đôi (4,3-5,7 tỷ m3) mà nhiều trạm bơm vẫn không thể lấy nước, nước trữ trong các hồ cũng thấp. 

Sông Hồng có tổng lượng nước 118 tỷ m3/năm, nhưng 70% tập trung mùa lũ, mùa khô hạn cần thì lại thiếu. Giải pháp là cần nhiều không gian trữ nước, bao gồm những vùng trũng thấp và vùng bán ngập. 

Theo Pierre Gourou (nhà địa lý nhân sinh Pháp), chỉ một  trận lũ lớn đầu thế kỷ 20 đã tràn ngập 40 tỷ m3 (hơn 1/2 lượng nước lũ) vào lưu vực sông Tích, sông Đáy.

Chuyên gia thủy lợi Pháp đã dựa vào địa hình này xây dựng “Hành lang thoát lũ sông Hồng: Vừa là van an toàn cứu nguy cho Hà Nội, vừa là vùng bán ngập bồi lắng phù sa, để sản xuất nông ngư nghiệp trù phú. Trước khi sáp nhập vào Hà Nội, tỉnh Hà Tây đã giao hàng chục ngàn ha nghiên cứu dự án bất động sản vào đây, đặt ra những thách thức mà bản quy hoạch sông Hồng 2021 cần vượt qua. 

Điều cần làm cho sông Hồng

Hà Nội là vùng đất nằm giữa các dòng sông. Sông Mẹ - sông Cả (tên cũ của sông Hồng) không chỉ sinh ra một Hà Nội trù phú mà cả ngàn năm nuôi sống bao đời kiếp con dân đất Việt. Ấy vậy mà nhiều năm qua, chỉ vì không tính hết, nên chẳng riêng gì Hà Nội mà cả vùng ven sông đã lãng quên trách nhiệm  bù đắp cho sông.

Nhưng sông Mẹ dù có bị đối xử tệ bạc tới đâu vẫn bền bỉ tưới tắm cho nhân gian. Cổ nhân có câu  “Trời đất sở dĩ có thể dài và lâu vì nó không sống cho mình, cho nên nó mới có thể sống mãi”. Sông Mẹ như Trời Đất vậy, vốn không sống cho mình nên vẫn chảy trôi, hiền hoà hay hung dữ tuỳ hoàn cảnh.

{keywords}
Kỳ vọng quy hoạch 2021 sẽ đảm bảo sông Hồng có nhiều nước và nước sạch để tạo nên không gian sống an toàn, vệ sinh, môi trường phát triển bền vững cho Hà Nội và cả vùng châu thổ sông Hồng

Cũng do vận hội mà nên, Hà Nội sau cơn nguy khốn dịch bệnh toàn cầu lại thêm chia sẻ gánh nặng thiên tai với cả nước càng biết ơn quê hương đất nước, đồng thời ngoảnh lại để nhận ra trách nhiệm của mình với sông Mẹ bao la.

Vậy Hà Nội cần làm gì cho sông? Bởi sông vốn cũng chỉ cần có nước và nước sạch. Không có nước thì không còn là sông, nước mà không sạch - ô nhiễm thì là dòng sông chết.

Lần đầu tiên Hà Nội nói về sông Hồng mà không tính chuyện xây nhà bán đất, coi vấn đề đảm bảo đủ nước cho sông khi mùa hạn, an toàn khi mùa lũ - lấy “thuận thiên” làm nguyên tắc ứng xử .

Cũng vì hạnh phúc người dân mà không tính chuyện di dân lấy đất để kinh doanh bất động sản, ấy là bỏ mục tiêu “quy hoạch vị lợi” mà hướng tới “quy hoạch vị nhân sinh”. Được biết Hà Nội đã kêu gọi các nhà quy hoạch tài ba, nhà khoa học đa ngành hàng đầu tham gia dự án, bà con ta hy vọng quy hoạch ông Hồng 2021 sẽ đạt thành tựu như ý.

Trần Huy Ánh (Ủy viên Thường vụ Hội KTS Hà Nội)

Những ai băm nát quy hoạch Thủ đô?

Những ai băm nát quy hoạch Thủ đô?

 Những người làm ngơ, hay thông đồng trong nắn chỉnh, băm nát quy hoạch đô thị không những làm cho cuộc sống của người dân đô thị càng ngày càng tù túng, bức bách mà còn làm kẹt cứng không gian phát triển cho mai sau.

Những điểm chính trong Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng

Điểm chính trong Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng

Đồ án Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng bao phủ diện tích khoảng 11.000 ha với quy mô dân số từ 280.000 đến 320.000 người, kéo dài khoảng 40km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở.

tin nổi bật

Tác động của khủng hoảng kép đến kinh tế Việt Nam

Những hệ lụy của khủng hoảng kép trên thế giới đã nêu trong bài trước sẽ có thể ảnh hưởng xấu đến phục hồi kinh tế đến nước ta như thế nào?

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.

Khẩu trang và miễn dịch cộng đồng

Gần đây, tôi đến một cơ quan nhà nước nhưng không được cho vào. Những người bảo vệ - trong khi không hề đeo khẩu trang - dứt khoát không cho tôi đi qua cổng vì không có khẩu trang.

Viết giữa hai dòng chữ trên báo và trên Facebook

Gần đây, trên Facebook tôi viết một status ngắn phê phán một bức ảnh chụp tấm áp phích cổ động SEA Games 31. Tấm áp phích đó có tận 5 lỗi ngữ pháp rất ngớ ngẩn, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, ví dụ, “Đại hội thể thao Đông Lam Á”, “Welcom”.

Thực nghiệm bắn nỏ thần: Tìm về truyền thuyết để minh chứng lịch sử oai hùng

Đánh giá kết quả thực nghiệm bắn nỏ Liên Châu tại khu di tích Cổ Loa, các nhà khoa học, tướng lĩnh quân đội cơ bản cho rằng đây là công trình nghiên cứu có hiệu quả, nỏ bắn được nhiều mũi tên, có tầm xa và độ sát thương…

Bệnh viện mà lại thiếu thuốc, điểm nghẽn ở đâu cần xóa ngay

Đúng như những gì đã dự đoán mấy tháng trước, chuỗi cung ứng thuốc chữa bệnh đã thực sự bị đứt gãy, nhiều bệnh viện lâm vào tình trạng thiếu thuốc và vật tư y tế.

Món nợ mang tên độc quyền vàng

Câu chuyện tranh cãi về quản lý thị trường vàng dường như đã có tín hiệu để đi đến hồi kết.

Chuyện thu thuế, thị trường đất đai từ trả lời của Bộ trưởng Hồ Đức Phớc

Tại phiên chất vấn của Quốc hội hôm qua, có một số quan điểm rất đáng lưu tâm về sự phát triển của thị trường bất động sản, về thị trường đất đai.

Đổi mới ngành ngoại thương, hội nhập kinh tế từ bên trong

Anh Ba Châu vào gặp anh em chúng tôi và đề nghị xây dựng đề cương về cải cách hệ thống ngân hàng. Sau đề tài về ngân hàng, chúng tôi tập trung nghiên cứu về việc đổi mới ngành ngoại thương và hội nhập kinh tế từ bên trong (kinh tế vùng).

Tân Thủ tướng Australia bước lên đỉnh cao nhờ nghị lực phi thường

Với câu chuyện cá nhân đầy xúc động và nghị lực phi thường, ông Anthony Albanese dẫn dắt Công đảng Australia vượt qua thách thức của phe đối lập và trở thành Thủ tướng mới của xứ sở chuột túi.

Thành phố của Đức và cách dạy những bài học lịch sử

Cách dạy và học lịch sử. Các câu hỏi lịch sử. Ôn cố tri tân, không chỉ để rút kinh nghiệm mà còn để nhìn về tương lai, dự báo và chuẩn bị, và còn ngăn chặn và răn đe: lịch sử sẽ phán xét.

Những rào cản đất đai

Đất đai là nguồn lực rất lớn nhưng lại đang bị trói bởi nhiều quy định, làm cho nguồn lực này chưa thể thị trường hóa, trở thành nguồn lực cho nền kinh tế.

Đồng bằng sông Cửu Long: Quy hoạch phải vượt lên trên lợi ích cục bộ địa phương

Hội nghị cán bộ toàn quốc diễn ra mới đây nhằm triển khai phương hướng phát triển kinh tế - xã hội đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Học thuyết Monroe của Australia giữa thỏa thuận an ninh Trung Quốc - Solomon

Sự đổ dồn chú ý về hiệp ước an ninh gần đây giữa Trung Quốc và quần đảo Solomon làm sáng tỏ khái niệm về phạm vi ảnh hưởng trong khu vực của Australia. Tại sao Australia lại cảm thấy lo lắng?

Chống tham nhũng: Nhớ vụ án hối lộ 1 ngày nghỉ mát, 2 con gà

Cuối những năm 1970, một vụ án được coi là chưa từng có xảy ra tại Ủy ban Kế hoạch nhà nước…