Lừa đảo trực tuyến không còn là câu chuyện của một “thế giới ảo” mà đã len vào những tình huống rất thật, từ một cuộc gọi, lời mời đầu tư đến những thông báo giả mạo. Vì vậy, trang bị kiến thức, kỹ năng phòng chống lừa đảo và bảo đảm an toàn khi tham gia môi trường mạng ngày càng trở nên cấp thiết.
Khi biết cách nhận diện, kiểm chứng và phòng tránh lừa đảo, người dân không chỉ sử dụng thông tin số an toàn, mà còn hạn chế rủi ro tài chính, bảo vệ sinh kế, qua đó góp phần giảm nghèo thông tin và tạo nền tảng cho giảm nghèo bền vững.
Trao đổi tại hội thảo “Kiến tạo niềm tin số - Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng” được Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức mới đây, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Bình, chuyên gia tư vấn an ninh mạng toàn cầu FPT IS, tập đoàn FPT nhận định: Hiện nay, lừa đảo công nghệ cao không chỉ khai thác những lỗ hổng kỹ thuật mà ngày càng nhắm trực tiếp vào yếu tố tâm lý, khai thác điểm yếu của con người. Các hình thức “Spear Phishing” (tấn công lừa đảo có chủ đích) có thể tận dụng dữ liệu cá nhân để xây dựng những kịch bản được cá nhân hóa, đánh vào nỗi sợ, lòng trắc ẩn hoặc sự tò mò của từng người.
Trong khi đó, việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng qua thông tin báo chí, truyền thông, tờ rơi... tuy rất hữu ích nhưng vẫn chưa đủ để hình thành phản xạ cần thiết khi người dùng thực sự đối diện với một tình huống lừa đảo.
Từ thực tế trên, chuyên gia FPT đề xuất cách tiếp cận “rèn luyện phản xạ thực tế” thông qua nền tảng “Phishing Simulation – Mô phỏng tấn công lừa đảo”, nhằm xóa khoảng trống giữa nhận thức và phản xạ thực tế của người dùng trước các hình thức lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi.
Cụ thể, với nền tảng đào tạo này, thay vì chỉ đọc và ghi nhớ các dấu hiệu nhận biết, người dùng được trực tiếp tương tác với những tình huống lừa đảo giả lập trong môi trường an toàn, qua đó hình thành các phản xạ như kiểm tra URL, nhận diện dấu hiệu bất thường và báo cáo khi phát hiện nguy cơ.
“Chúng tôi gọi mô hình này là biện pháp tiêm “vắc-xin số”, trong đó việc tiếp xúc với lượng nhỏ “kháng nguyên giả lập” giúp người dùng hình thành “miễn dịch hành vi”: Mỗi lần nhận 1 email, tin nhắn lừa đảo giả lập và bị lừa, người dùng không chịu thiệt hại mà được đào tạo, hướng dẫn trực tiếp các dấu hiệu đã thao túng họ, từ đó giúp khắc sâu bài học và hướng dẫn báo cáo hoạt động lừa đảo.
Mục tiêu không chỉ là giúp mỗi cá nhân chủ động phòng vệ mà còn biến mỗi công dân thành một “cảm biến số” thay vì nạn nhân tiềm năng, góp phần tạo nên mạng lưới cảnh báo sớm thông qua việc báo cáo các tín hiệu nghi ngờ tới hệ thống”, Tiến sĩ Bình chia sẻ thêm.
Đề xuất lộ trình triển khai mô hình đào tạo qua nền tảng giả lập từ thí điểm đến nhân rộng, chuyên gia FPT lý giải: Giai đoạn đầu có thể tập trung vào một nhóm đối tượng hoặc địa phương cụ thể, ví dụ sinh viên một trường đại học, người dân của một phường, với các kịch bản sát thực tế như giả mạo thông báo phạt nguội, khóa tài khoản ngân hàng...
Ở giai đoạn nhân rộng quy mô toàn dân, nền tảng đào tạo có thể được triển khai theo mô hình đa phân quyền, cho phép các bộ, ngành và địa phương có thể chủ động quản trị chiến dịch, đồng thời cá nhân hóa kịch bản theo từng nhóm người dùng như người cao tuổi hoặc giới trẻ một cách linh hoạt tùy theo đặc điểm, năng lực của địa phương, tổ chức.
“Nền tảng đào tạo giả lập quốc gia về chống lừa đảo có thể góp phần chuyển dịch cách tiếp cận từ phòng ngừa bằng nhận thức sang phòng vệ bằng phản xạ, qua đó nâng cao năng lực tự bảo vệ của người dùng trước các thủ đoạn lừa đảo liên tục biến đổi”, chuyên gia FPT nêu quan điểm.
.svg){kind=icon}
