Khoảng cách giữa được học an toàn mạng với biết tự bảo vệ
Là sáng kiến do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia - NCA, Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững - MSD và TikTok Việt Nam phối hợp tổ chức mới đây, tọa đàm “Thiếu niên nói 2026: Đồng kiến tạo giải pháp An toàn số và Sức khỏe số” đã tạo ra không gian để thanh thiếu niên, phụ huynh và các bên liên quan cùng chia sẻ trải nghiệm, nhận diện rủi ro và đồng kiến tạo các giải pháp thiết thực cho môi trường số an toàn, lành mạnh hơn.
Đây cũng là một hoạt động hưởng ứng chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trung tuần tháng 3/2026.
Nhấn mạnh việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài, đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - A05 (Bộ Công an) nhận xét: Đây không chỉ là câu chuyện của an ninh mạng, mà còn là câu chuyện của giáo dục, gia đình, sức khỏe tinh thần và tương lai của thế hệ công dân số.
Đại diện A05 cũng tin tưởng rằng: Với sự chung tay của cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình, tổ chức xã hội, doanh nghiệp công nghệ, cơ quan báo chí và chính các em học sinh, thanh thiếu niên, Việt Nam sẽ từng bước xây dựng một môi trường mạng an toàn hơn, lành mạnh hơn và nhân văn hơn cho trẻ em.
Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện MSD nhận định, nói đến kỹ năng số, trẻ em hiện nay giỏi hơn người lớn rất nhiều, học cũng rất nhanh. Tuy nhiên, nhiều người đang có sự nhầm lẫn giữa việc sử dụng thành thạo và biết cách sử dụng an toàn. Đây là 2 điều hoàn toàn không giống nhau. Thực tế, đang có khoảng cách lớn giữa việc trẻ em được học, tiếp cận với nội dung về an toàn mạng với việc các em biết cách xử lý rủi ro, tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
Dẫn kết quả sơ bộ từ khảo sát “Tiếng nói trẻ em năm 2026” đang được Viện MSD thực hiện, bà Nguyễn Phương Linh cho hay: Khác với các kỳ khảo sát năm 2022 và năm 2024, khảo sát năm nay ghi nhận tỷ lệ trẻ em được học, tiếp cận về an toàn mạng rất cao, với 9/10 thiếu niên được khảo sát xác nhận các em đã được học nội dung này.
Tuy nhiên, khảo sát năm nay còn cho thấy cũng 9/10 thiếu niên từng đối mặt với rủi ro trên môi trường số và chưa biết cách xử lý thế nào cho hiệu quả. Như vậy, vấn đề không chỉ ở số lượng trẻ được cung cấp thông tin, mà nằm ở chất lượng chuyển hóa những nội dung thông tin được trang bị, cung cấp thành hành động.
“Nói một cách đơn giản, các em có thể nói rất giỏi về những nguy cơ, rủi ro trên mạng, biết có nguy hiểm xảy ra nhưng xử lý những rủi ro đó như thế nào, đối mặt với chúng ra sao thì vẫn đang là câu chuyện mà chúng ta cần tiếp tục giải quyết”, bà Nguyễn Phương Linh lý giải.
Cũng theo bà Nguyễn Phương Linh, những rủi ro mà thanh thiếu niên Việt Nam đang đối mặt ngày càng đa dạng. Theo kết quả khảo sát “Tiếng nói trẻ em năm 2026” , những rủi ro mà các em đang gặp nhiều nhất là: Nghiện mạng xã hội, nghiện game; bị lừa đảo trên mạng; bị lộ thông tin cá nhân; gây các bệnh về mắt; giảm tương tác vận động; các vấn đề liên quan đến nội dung sai lệch, deepfake... Những rủi ro mà trẻ em gặp phải có thể đưa đến những ảnh hưởng lâu dài, đặc biệt là ảnh hưởng sức khỏe tinh thần.
Đáng chú ý, dù đã cải thiện so với các kỳ đánh giá trước, song tỷ lệ trẻ em tìm kiếm sự trợ giúp từ bố mẹ khi gặp rủi ro trên mạng hiện khoảng 20%; tỷ lệ này với các kênh hỗ trợ khác như thầy cô, tổng đài 111, công an phường/113, các tổ chức hỗ trợ lần lượt là 15%, 10%, từ 7 - 9% và từ 5- 7%.
Sáu nguyên tắc đồng hành và bảo vệ trẻ em trên mạng
Từ thực trạng trên, đại diện Viện MSD cho rằng: Hướng đi bền vững để xây dựng môi trường số an toàn cho trẻ em là chuyển dịch từ “Biết về rủi ro” đến “Có khả năng tự bảo vệ mình”, từ “Nghe người lớn nói” đến “Được tham gia xây dựng giải pháp”. Trong hành trình đó, thanh thiếu niên cần giữ vai trò chủ động, với sự đồng hành của phụ huynh, thầy cô, các cơ quan, tổ chức và cả nền tảng số.
Ở góc độ của người đã có 20 năm đồng hành với thiếu niên, Viện trưởng Viện MSD Nguyễn Phương Linh đề xuất 6 nguyên tắc đồng hành và bảo vệ trẻ em, đó là: Tôn trọng và công nhận trẻ có quyền tiếp cận và sử dụng Internet; hiểu tâm lý và sự phát triển của trẻ để đồng hành cho phù hợp; bắt đầu đồng hành cùng trẻ sử dụng Internet an toàn càng sớm càng tốt; hướng dẫn trẻ tiếp cận sự hỗ trợ khi cần thiết; tôn trọng quyền riêng tư, quyền tham gia của trẻ em; luôn sẵn sàng khi trẻ em cần.
Đại diện TikTok Việt Nam, ông Nguyễn Lâm Thanh khẳng định: TikTok cam kết xây dựng một nền tảng an toàn và tích cực cho người dùng Việt Nam nói chung và người trẻ nói riêng.
“Thông qua mối quan hệ hợp tác với Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, TikTok có thể hỗ trợ Hiệp hội trong công tác truyền thông, phối hợp sản xuất nội dung nhằm nâng cao nhận thức của người dân về an ninh mạng, phòng ngừa, phát hiện và giảm thiểu các rủi ro khi sử dụng nền tảng số; song song nâng cao nhận thức của cộng đồng, phụ huynh và thanh thiếu niên về an toàn trực tuyến”, ông Nguyễn Lâm Thanh thông tin thêm về ghi nhớ hợp tác vừa ký kết với Hiệp hội An ninh mạng quốc gia.
.svg){kind=icon}
