Sự kiện đặc biệt này diễn ra vào tối thứ Hai (6/4), khi tàu Orion thực hiện cú lướt qua phía xa của Mặt Trăng và lập kỷ lục khoảng cách xa nhất mà con người từng bay khỏi Trái Đất.
Trong chuyến bay lịch sử này, bốn phi hành gia của Artemis II sẽ được nhìn thấy nhật thực toàn phần theo cách chưa từng có tiền lệ đối với bất kỳ người quan sát nào trên Trái Đất. Đây là hiện tượng mà những người ở mặt đất hoàn toàn không thể quan sát được; nó chỉ diễn ra từ góc nhìn độc nhất của con tàu Orion khi đang bay ngoài không gian sâu.
Theo Kelsey Young, trưởng nhóm điều hành khoa học chuyến bay Artemis của NASA, từ Trái Đất chúng ta thấy Mặt Trăng và Mặt Trời có kích thước biểu kiến gần như tương đương trên bầu trời. Tuy nhiên, từ vị trí của tàu Orion, mọi thứ hoàn toàn khác. Khi con tàu tiến gần Mặt Trăng, thiên thể này sẽ chiếm một phần rất lớn trong trường nhìn, khiến nó trông to hơn nhiều so với khi quan sát từ Trái Đất.
Chính vì sự khác biệt này, Mặt Trời sẽ bị che khuất trong khoảng 53 phút, lâu hơn gấp 7 lần thời gian cực đại của nhật thực toàn phần mà con người có thể quan sát từ bề mặt Trái Đất. Đây là một con số cực kỳ ấn tượng, bởi ngay cả những nhật thực toàn phần dài nhất trên Trái Đất cũng chỉ kéo dài vài phút.
Kỷ lục khoảng cách và thời điểm lịch sử
Nhật thực bắt đầu vào khoảng 20h35 phút tối theo giờ miền Đông Mỹ (00:35 GMT ngày 7/4), tức khoảng 90 phút sau khi tàu Orion đạt khoảng cách tối đa với Trái Đất là 406.773km. Con số này vượt xa kỷ lục trước đó của sứ mệnh Apollo 13 vào tháng 4/1970 khoảng 6.400km.
Sự kiện này không chỉ là một màn trình diễn thiên văn ngoạn mục, mà còn là cơ hội khoa học quý giá. Các nhà khoa học Mặt Trời đặc biệt quan tâm đến nhật thực vì đây là lúc họ có thể quan sát và nghiên cứu vành nhật hoa, lớp khí quyển ngoài cùng mỏng manh của Mặt Trời, vốn thường bị ánh sáng chói lóa của đĩa Mặt Trời che khuất.
NASA đã yêu cầu các phi hành gia tham gia trực tiếp vào hoạt động quan sát khoa học. Họ sẽ được cung cấp các hướng dẫn để mô tả những đặc điểm nhìn thấy trong vành nhật hoa. Những mô tả này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về các quá trình vật lý của Mặt Trời, đặc biệt khi dữ liệu đến từ một góc nhìn độc nhất ngoài không gian sâu, khác hoàn toàn so với các vệ tinh quỹ đạo quanh Trái Đất hoặc các đài quan sát mặt đất.
Vai trò đặc biệt của “đôi mắt con người”
Hoạt động quan sát nhật thực là một phần trong chiến dịch nghiên cứu rộng hơn khi Artemis 2 bay qua Mặt Trăng. Bốn phi hành gia gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch của NASA và Jeremy Hansen thuộc Cơ quan Vũ trụ Canada sẽ trực tiếp quan sát bề mặt Mặt Trăng bằng mắt thường.
Theo Kelsey Young, mắt người vẫn có những ưu thế độc đáo mà máy ảnh trên các tàu thăm dò robot chưa thể thay thế hoàn toàn. Con người có thể nhận biết những sắc thái tinh tế về màu sắc và độ sáng, những chi tiết mà cảm biến điện tử đôi khi bỏ sót.
Bà dẫn chứng trường hợp của các phi hành gia Apollo 17 từng phát hiện lớp đất Mặt Trăng có màu cam kỳ lạ. Khám phá này sau đó giúp các nhà khoa học nhận ra rằng hoạt động núi lửa trên Mặt Trăng diễn ra gần đây hơn nhiều so với suy nghĩ trước đó. Điều đó cho thấy những quan sát trực tiếp của con người có thể mang lại các phát hiện khoa học mang tính đột phá.
Trong chuyến bay Artemis II, NASA kỳ vọng phi hành đoàn sẽ dành thời gian để mắt thích nghi với điều kiện ánh sáng ngoài không gian, sau đó ghi nhận các sắc thái màu sắc tinh tế, đặc biệt ở phía xa của Mặt Trăng, khu vực chưa từng được con người quan sát trực tiếp.
Dù hiếm hoi, việc quan sát nhật thực từ gần Mặt Trăng không phải hoàn toàn chưa từng xảy ra. Các phi hành gia Apollo trước đây, khi bay vào quỹ đạo Mặt Trăng, cũng từng nhìn thấy những hiện tượng tương tự. Tuy nhiên, hoàn cảnh của Artemis II vẫn đặc biệt hơn do góc quan sát và quỹ đạo bay khác biệt.
Điều thú vị là cơ hội quan sát lần này đến khá bất ngờ. Ban đầu, Artemis II dự kiến phóng vào đầu tháng 2. Tuy nhiên, một số vấn đề kỹ thuật nhỏ với tên lửa Space Launch System đã khiến lịch phóng lùi sang đầu tháng 4, đúng thời điểm cho phép phi hành đoàn chứng kiến hiện tượng thiên văn hiếm gặp này.
Phi hành gia Jeremy Hansen cho biết đây là điều mà nhóm không hề nghĩ tới trước đó. Nhưng việc phóng vào ngày 1/4 đã mang lại “món quà” đặc biệt là cơ hội nhìn thấy nhật thực từ không gian sâu.
Hành trình trở về sau khoảnh khắc lịch sử
Sau khi hoàn tất cú bay ngang Mặt Trăng vào thứ Hai, tàu Orion sẽ quay trở lại Trái Đất. Dự kiến các phi hành gia sẽ hạ cánh xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego vào thứ Sáu (10/4), khép lại sứ mệnh kéo dài 10 ngày.
Chuyến bay Artemis II không chỉ đánh dấu bước tiến lớn trong chương trình đưa con người trở lại Mặt Trăng, mà còn mang lại những dữ liệu khoa học quý giá, cùng một trải nghiệm quan sát vũ trụ mà rất có thể chỉ có một số ít người trong lịch sử nhân loại từng được chứng kiến.
Một nhật thực kéo dài gần một giờ, nhìn từ phía bên kia Mặt Trăng, trong không gian sâu, đó là khoảnh khắc vừa khoa học vừa đầy cảm xúc, minh chứng cho việc con người đang tiến xa hơn bao giờ hết trên hành trình khám phá vũ trụ.
(Theo Space, LiveScience)
Phi hành gia Artemis II hướng tới Mặt Trăng sau cú đốt động cơ quyết định sinh tửBước ngoặt quan trọng đưa con người trở lại không gian sâu sau hơn nửa thế kỷ, với mục tiêu không chỉ quay lại Mặt Trăng mà còn ở lại đó lâu dài.
.svg){kind=icon}
