“Bẫy đèn”, đèn năng lượng mặt trời bẫy côn trùng gây hại lúa là sáng kiến của nhóm học sinh trường THCS Phan Đình Phùng, phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, trong đó có 2 nữ sinh 14 tuổi Hà My và Nam Phương thuộc câu lạc bộ “Trẻ em gái và công nghệ” của trường.

Câu lạc bộ "Trẻ em gái và công nghệ” là một mô hình hoạt động trong khuôn khổ dự án cùng tên hiện đang được Plan International Việt Nam phối hợp cùng Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị triển khai trên địa bàn tỉnh này. Được tài trợ kinh phí từ Quỹ Dariu và Plan International Thụy Sĩ, dự án hướng tới thu hẹp khoảng cách số và thúc đẩy sự tham gia của trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái, trong lĩnh vực STEM tại các trường THCS vùng khó khăn trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.

Chia sẻ xuất phát điểm của ý tưởng thiết kế “bẫy đèn”, nhóm học sinh kể: Tại Quảng Trị, mỗi hạt gạo làm ra đều thấm đẫm mồ hôi của người nông dân qua những mùa bão gió. Đã vậy, bước vào vụ Hè Thu, thời tiết thay đổi thất thường cũng là lúc các loại dịch hại như rầy nâu, sâu cuốn lá, bọ trĩ... bùng phát dữ dội.

Để bảo vệ nguồn sống của gia đình, người nông dân thường phải phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Chi phí phun thuốc và công phun ngày một đắt đỏ, trong khi sức khỏe con người và hệ sinh thái đồng ruộng bị đe dọa nghiêm trọng.

Nhìn bà con oằn mình trên ruộng đồng dưới cái nắng như thiêu như đốt, vừa lo mất mùa vừa lo chi phí tăng cao, Hà My, Nam Phương và các bạn của mình đã tự hỏi: Liệu công nghệ có thể hỗ trợ những cánh đồng xanh trở lại một cách an toàn?

Được trang bị một số thiết bị điện tử cơ bản, bệ phóng tư duy từ dự án “Trẻ em gái với công nghệ số”, nhóm của My và Phương đã bắt tay vào nghiên cứu một giải pháp thuận tự nhiên, dưới sự hướng dẫn của các thầy cô giáo bộ môn Công nghệ, tin học. Tận dụng chính nguồn năng lượng tái tạo sẵn có tại địa phương, nhóm học sinh này đã thiết kế mô hình đèn năng lượng mặt trời bẫy côn trùng gây hại lúa.

Nhóm học sinh đã tính toán kỹ để sản phẩm có thể thích ứng với điều kiện khắc nghiệt, cụ thể là “bẫy đèn” được thiết kế chống nước, với khung vỏ bền, chi phí thấp, phù hợp với khí hậu mưa nắng thất thường và môi trường bùn nước trên ruộng lúa Quảng Trị. Cơ chế tự động hóa cho phép đèn tự động bật/tắt vào ban đêm, thời điểm các loại sâu hại hoạt động mạnh nhất, để thu hút và bẫy chúng một cách an toàn mà không cần con người phải lội ruộng vận hành.

Không dừng lại ở mô hình lý thuyết, sản phẩm đã được đưa vào thử nghiệm thực tế tại cánh đồng lúa ở phường Nam Đông Hà (trước đây là phường Đông Lễ), thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị trong vụ Hè Thu 2025 và đã mang lại những kết quả khả quan. Ngoài việc giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học sử dụng trên ruộng lúa, sản phẩm cũng đã giúp hạn chế mật độ sâu hại, góp phần giúp người nông dân tiết kiệm chi phí mua thuốc và công phun.

Đại diện Plan International Việt Nam nhận xét: Vượt lên trên một thiết bị kỹ thuật, chiếc “bẫy đèn” của nhóm học sinh đã chứng minh tính hiệu quả của phương pháp phòng trừ sinh học, nâng cao nhận thức của người dân về một nền nông nghiệp an toàn, tử tế và thân thiện với môi trường.

Mô hình này không chỉ dừng lại ở phạm vi một lớp học, nó đang mang trong mình tiềm năng lớn để nhân rộng thành một mô hình thanh niên khởi nghiệp xanh trên toàn tỉnh Quảng Trị. Sản phẩm “bẫy đèn” của nhóm học sinh đã được trao giải Nhì cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh do Sở GD&ĐT Quảng Trị tổ chức, giải Nhì cuộc thi sáng tạo trẻ toàn tỉnh và giải Nhì cuộc thi dự án với biến đổi khí hậu do Plan International Việt Nam phối hợp với Tỉnh đoàn Quảng Trị tổ chức.

“Ước mơ bảo vệ từng hạt gạo, từng mảnh ruộng của các bạn học sinh đang cần thêm những nguồn lực để hoàn thiện hơn. Hiện tại, dự án đang kêu gọi quỹ để nhân rộng mô hình điểm này từ cánh đồng Nam Đông Hà ra toàn tỉnh Quảng Trị”, đại diện Plan International Việt Nam chia sẻ thêm.