Tên lửa Zircon đại diện cho bước tiến vượt bậc trong công nghệ siêu vượt âm (hypersonic) của Nga, được phát triển bởi NPO Mashinostroyeniya từ những năm 2010 dựa trên các thí nghiệm bay hypersonic trước đó.
Ban đầu thiết kế như một tên lửa chống hạm, Zircon đã mở rộng vai trò sang tấn công đất liền, chứng minh tính linh hoạt trong các cuộc thử nghiệm và sử dụng thực tế.
Với chiều dài khoảng 9 mét và đường kính 60cm, tên lửa này có trọng lượng phóng lên đến 5 tấn, giúp nó phù hợp với nhiều nền tảng phóng khác nhau.
Thiết kế khí động học tiên tiến bao gồm thân tên lửa tạo lực nâng và cánh điều khiển, cho phép Zircon duy trì quỹ đạo bay ổn định ở độ cao lên đến 28km, nơi mà áp suất không khí thấp hơn giúp giảm lực cản và tăng hiệu suất.
Công nghệ cốt lõi của Zircon nằm ở hệ thống đẩy hai giai đoạn. Giai đoạn đầu sử dụng động cơ đẩy tên lửa nhiên liệu rắn để đẩy tên lửa lên tốc độ siêu âm ban đầu, thường đạt Mach 4-5 trong vài giây sau khi phóng.
Sau đó, động cơ scramjet (supersonic combustion ramjet) hoạt động, sử dụng nhiên liệu lỏng Detsilin-M để duy trì tốc độ hypersonic liên tục.
Động cơ scramjet cho phép không khí được nén và đốt cháy ở tốc độ siêu âm mà không cần bộ phận nén cơ học, tạo ra lực đẩy mạnh mẽ và hiệu quả cao hơn so với động cơ ramjet thông thường.
Zircon có thể đạt tốc độ tối đa Mach 9, tương đương 11.000 km/h hoặc 3,1 km/s, khiến nó gần như không thể bị đánh chặn bởi các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện tại như Patriot hay Aegis.
Tuy nhiên, một số nguồn phân tích từ Ukraine và phương Tây cho rằng tốc độ thực tế ở giai đoạn cuối có thể giảm xuống Mach 4,5-5,5 do nhiệt độ cao và lực cản không khí, giúp các hệ thống như Patriot có cơ hội đánh chặn thành công trong một số trường hợp.
Về tầm bắn, Zircon được báo cáo có phạm vi hoạt động hơn 1.000km ở quỹ đạo bán đạn đạo, trong khi ở độ cao thấp, tầm bắn ước tính 500-750km để tránh phát hiện radar.
Điều này cho phép tên lửa tấn công mục tiêu từ khoảng cách xa, kết hợp với khả năng cơ động cao để né tránh hệ thống phòng không.
Hệ thống dẫn đường của Zircon sử dụng công nghệ tiên tiến, bao gồm định vị vệ tinh, dẫn đường quán tính và có thể trao đổi dữ liệu trong chuyến bay, cho phép điều chỉnh quỹ đạo thời gian thực qua lệnh từ trung tâm chỉ huy.
Một đặc điểm nổi bật là lớp plasma hình thành quanh thân tên lửa ở tốc độ hypersonic, giúp giảm tín hiệu radar và tăng tính tàng hình, dù một số chuyên gia tranh cãi về hiệu quả thực tế của tính năng này do plasma có thể làm gián đoạn liên lạc của chính tên lửa.
Zircon được phóng từ nhiều nền tảng, bao gồm tàu mặt nước như khinh hạm Admiral Gorshkov, tàu ngầm hạt nhân lớp Yasen-M như Severodvinsk và gần đây là các bệ phóng mặt đất di động.
Các cuộc thử nghiệm từ năm 2017 đến 2022 đã chứng minh tính đáng tin cậy, với hơn 10 lần phóng thành công từ tàu nổi và tàu ngầm, đạt tầm bắn lên đến 1.000km và tốc độ Mach 8-9.
Đến năm 2023, tên lửa chính thức biên chế vào Hải quân Nga và theo một số nguồn tin, Nga sản xuất khoảng 80 quả mỗi năm từ 2024-2026 để tăng cường kho vũ khí.
Trong các cuộc tập trận như tập trận Zapad 2025, Zircon được sử dụng để khoe sức mạnh, phóng từ Biển Barents nhắm vào mục tiêu hải quân, nhấn mạnh vai trò răn đe NATO.
Về sử dụng thực chiến, Zircon lần đầu được triển khai trong xung đột Nga-Ukraine từ năm 2024, với các vụ tấn công vào Kyiv và Sumy, chuyển từ vai trò chống hạm sang tấn công đất liền.
Về tổng thể, Zircon không chỉ là một tên lửa mà còn là biểu tượng của cuộc chạy đua vũ khí hypersonic, thúc đẩy các quốc gia như Mỹ và Trung Quốc phát triển công nghệ tương tự.
Tuy nhiên, chi phí sản xuất cao (ước tính lên đến 10 triệu USD mỗi quả) và thách thức kỹ thuật như kiểm soát nhiệt độ ở tốc độ cao vẫn là những hạn chế tiềm ẩn, đòi hỏi Nga tiếp tục cải tiến để duy trì lợi thế chiến lược trong tương lai.
.svg){kind=icon}
