Những ngày vừa qua, sau khi Công điện 38 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được Thủ tướng Chính phủ ban hành, nhiều tổ chức, doanh nghiệp tại Việt Nam đang cấp tập tự rà soát để chủ động gỡ bỏ những phần mềm vi phạm bản quyền.
Điều này cũng phần nào cho thấy tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm tại Việt Nam vẫn tương đối phổ biến. Song trên thực tế, kinh phí mua bản quyền các phần mềm máy tính được sử dụng phổ biến đang khiến không ít doanh nghiệp nhỏ và cả người dùng cá nhân phải đối mặt với bài toán chi phí.
Phóng viên VietNamNet đã có cuộc trao đổi ngắn với ông Nguyễn Thế Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Câu lạc bộ phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty cổ phần phát triển nguồn mở Việt Nam - VINADES về vấn đề thực thi và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền phần mềm của các doanh nghiệp nhỏ và người dùng cá nhân.
Phóng viên: Trước hết, xin ông chia sẻ phương án để các doanh nghiệp nhỏ và người dùng cá nhân không vi phạm bản quyền phần mềm nhưng vẫn duy trì được hoạt động làm việc, giải trí thường nhật?
Ông Nguyễn Thế Hùng: Khuyến nghị đầu tiên của tôi là không nên coi việc dùng phần mềm vi phạm bản quyền là một giải pháp tiết kiệm chi phí. Thực tế, chi phí ẩn của phần mềm vi phạm bản quyền có thể rất lớn như rủi ro bị cài mã độc, mất dữ liệu, lộ thông tin, gián đoạn hoạt động, bị xử phạt hoặc ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và người dùng cá nhân có thể áp dụng cách tiếp cận từng bước. Trước tiên, cần rà soát lại những phần mềm đang sử dụng xem phần mềm nào không có bản quyền, trong số đó, phần mềm nào không thể thay thế và thật sự cần thiết phải mua bản quyền và phần mềm nào có thể thay bằng bản miễn phí, phần mềm nguồn mở hoặc dịch vụ trực tuyến hợp pháp.
Tiếp theo, tổ chức, cá nhân nên ưu tiên thay thế các phần mềm phổ biến trước, chẳng hạn bộ phần mềm văn phòng, phần mềm đọc và xử lý tệp PDF, phần mềm nén và giải nén, phần mềm chỉnh sửa ảnh cơ bản, phần mềm quản lý email, phần mềm họp trực tuyến, phần mềm quản lý công việc. Đây là những nhóm phần mềm đã có nhiều lựa chọn hợp pháp, miễn phí hoặc chi phí thấp.
Sau cùng, với những phần mềm chuyên ngành bắt buộc phải dùng, doanh nghiệp có thể cân nhắc mua bản quyền theo nhu cầu thực tế, mua theo thuê bao, dùng gói thấp hơn, hoặc chỉ mua cho những vị trí thật sự cần thiết. Không nhất thiết doanh nghiệp phải mua ngay toàn bộ phần mềm thương mại cho tất cả nhân sự nếu có thể tổ chức lại nhu cầu sử dụng một cách hợp lý.
Việc sử dụng phần mềm mã nguồn mở liệu có coi là một giải pháp hữu hiệu giúp các cá nhân tuân thủ quy định về bảo vệ bản quyền phần mềm, thưa ông?
Tôi cho rằng có. Hơn thế, phần mềm mã nguồn mở còn là một giải pháp rất hữu hiệu, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ, trường học, tổ chức xã hội và người dùng cá nhân có ngân sách hạn chế.
Phần mềm mã nguồn mở có một số lợi thế lớn. Trước hết là hợp pháp. Người dùng được phép sử dụng, sao chép, cài đặt và trong nhiều trường hợp có thể chỉnh sửa, phân phối lại theo các điều kiện giấy phép nguồn mở. Điều này giúp người dùng tránh được rủi ro vi phạm bản quyền.
Thứ hai là chi phí tiếp cận thấp. Nhiều phần mềm nguồn mở có thể sử dụng miễn phí, phù hợp với cá nhân, doanh nghiệp nhỏ và các tổ chức chưa có ngân sách lớn cho công nghệ thông tin.
Thứ ba là tính độc lập và tự chủ công nghệ. Với phần mềm nguồn mở, người dùng, doanh nghiệp và cơ quan, tổ chức không bị phụ thuộc hoàn toàn vào một nhà cung cấp duy nhất. Nếu có năng lực kỹ thuật hoặc có đơn vị hỗ trợ, họ có thể tùy biến, triển khai, bảo trì và phát triển tiếp theo nhu cầu của mình.
Thứ tư là an toàn và minh bạch hơn về mặt công nghệ. Do mã nguồn được công khai, cộng đồng và các chuyên gia có thể kiểm tra, phát hiện lỗi, đóng góp bản vá. Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa cứ phần mềm nguồn mở là tự động an toàn. Người dùng vẫn cần tải từ nguồn chính thức, cập nhật thường xuyên và có người phụ trách kỹ thuật nếu triển khai trong môi trường doanh nghiệp.
Điều quan trọng là phải hiểu đúng: Phần mềm nguồn mở không đồng nghĩa với “Miễn phí tuyệt đối” và cũng không phải lúc nào cũng thay thế được 100% phần mềm thương mại. Nhưng đặt trong vai trò quản lý nhà nước thì phần mềm nguồn mở là một lựa chọn hợp pháp, tiết kiệm, linh hoạt và rất đáng cân nhắc trong chiến lược chuyển đổi số của Việt Nam.
Thực tế, các doanh nghiệp và startup công nghệ ở Việt Nam đã và đang tận dụng phần mềm nguồn mở rất tốt, nhưng phần còn lại thì lại chưa tận dụng được do rào cản và hiểu biết về công nghệ còn hạn chế. Đây cũng là điều mà chính sách nhà nước cần tập trung giải quyết nếu muốn thúc đẩy mạnh mẽ, lâu dài và ổn định việc sử dụng phần mềm có bản quyền.
Ông có thể giới thiệu với các tổ chức, cá nhân một số phần mềm cung cấp những dịch vụ cơ bản, có thể thay thế các phần mềm bản quyền phổ biến hiện nay?
Có nhiều phần mềm miễn phí hoặc phần mềm nguồn mở có thể đáp ứng nhu cầu cơ bản của người dùng cá nhân và doanh nghiệp, cụ thể:
Với nhu cầu văn phòng, người dùng có thể tham khảo LibreOffice hoặc OnlyOffice bản cộng đồng. Đây là các bộ công cụ là phần mềm nguồn mở có thể dùng để soạn thảo văn bản, bảng tính và trình chiếu. Miễn phí thì có WPS Office.
Với nhu cầu trình duyệt web, có thể sử dụng Mozilla Firefox, Chromium hoặc các trình duyệt miễn phí phổ biến khác.
Với nhu cầu email, lịch làm việc và cộng tác, nếu doanh nghiệp có đội ngũ kỹ thuật, có thể tham khảo các giải pháp nguồn mở như Thunderbird cho email client, Nextcloud cho lưu trữ và cộng tác nội bộ.
Với nhu cầu họp trực tuyến, các tổ chức, cá nhân có thể tham khảo Jitsi Meet. Đây là một giải pháp nguồn mở, có thể dùng trực tuyến hoặc tự triển khai nếu tổ chức có năng lực kỹ thuật.
Với nhu cầu chỉnh sửa ảnh cơ bản và thiết kế đồ họa, có thể dùng GIMP để chỉnh sửa ảnh, Inkscape để thiết kế vector, Krita cho vẽ và sáng tạo nội dung số.
Với nhu cầu nén, giải nén tệp, có thể dùng 7-Zip. Với nhu cầu phát đa phương tiện, có thể dùng VLC Media Player.
Đối với nhu cầu quản trị website, có thể dùng các phần mềm nguồn mở như NukeViet CMS, WordPress, Joomla hoặc Drupal. Trong đó, NukeViet là phần mềm nguồn mở do người Việt phát triển, phù hợp với nhiều website cơ quan, tổ chức, trường học và doanh nghiệp tại Việt Nam.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng việc chuyển đổi sang phần mềm hợp pháp không nhất thiết phải làm trong một ngày. Doanh nghiệp có thể xây dựng lộ trình: Phần mềm nào thay thế ngay được thì thay thế trước; phần mềm nào cần đào tạo thì chuyển đổi từng bước; phần mềm chuyên ngành nào chưa thay thế được thì tính toán mua bản quyền theo nhu cầu thực tế.
Quan trọng nhất là thay đổi tư duy: Không sử dụng phần mềm vi phạm bản quyền như một thói quen mặc định. Khi đã có nhận thức đúng, có danh mục giải pháp thay thế phù hợp và có lộ trình triển khai, thì việc sử dụng phần mềm hợp pháp hoàn toàn khả thi, kể cả với doanh nghiệp nhỏ và người dùng cá nhân.
Xin cảm ơn ông!
.svg){kind=icon}
