Trung Quốc thay đổi ra sao sau 5 thế hệ lãnh đạo

Ngày 1/10/1949, tại quảng trường Thiên An Môn, lãnh đạo đảng Cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước CHND Trung Hoa, đánh dấu sự khởi đầu của một thời kỳ lịch sử mới. 

LTS: Việc thay đổi hay luân chuyển hàng loạt quan chức địa phương cho thấy, đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC) đang đẩy nhanh việc tái cơ cấu nhân sự trước thềm Đại hội đảng 20 dự kiến diễn ra vào nửa cuối năm 2022. Cùng Tuần Việt Nam nhìn lại sự thay đổi của Trung Quốc sau 5 thế hệ lãnh đạo cũng như việc nước này đang 'thay máu' đội ngũ lãnh đạo cấp tỉnh.  

Hơn 70 năm qua, Trung Quốc đã trải qua 5 giai đoạn dưới sự dẫn dắt của 5 nhà lãnh đạo CPC gồm Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào và Tập Cận Bình.

Thời kỳ Mao Trạch Đông

Thời đại Mao có thể được chia thành 3 giai đoạn. 

Giai đoạn thứ nhất kéo dài từ 1945 - 1956, bao gồm các nỗ lực của CPC nhằm loại bỏ tầng lớp địa chủ thông qua cải cách ruộng đất quy mô lớn. Giai đoạn này chứng kiến sự ra đời của hệ thống đại hội đảng, đại hội đại biểu nhân dân và hệ thống kinh tế kế hoạch hóa tập trung cao được thiết lập thông qua chuyển đổi nông nghiệp, thủ công nghiệp, các ngành công nghiệp tư bản và thương nghiệp. 

{keywords}
Ông Mao Trạch Đông

Năm 1956, CPC tuyên bố Trung Quốc đã bước vào giai đoạn đầu của CNXH.

Giai đoạn thứ hai kéo dài từ 1957 - 1966. Các sự kiện chính trong thời kỳ này bao gồm phong trào chống cực hữu năm 1957, hội nghị Lộc Sơn năm 1959, nạn đói 1959 - 1961, chiến tranh biên giới Trung - Ấn năm 1962 và sự chia rẽ Xô - Trung vào đầu những năm 1960.

Giai đoạn 3 từ 1966 - 1976 là thời kỳ Cách mạng Văn hóa. Các sự kiện chính bao gồm quá trình xúc tiến Cách mạng Văn hóa năm 1966, sự cố Lâm Bưu năm 1971, chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Nixon đến Trung Quốc năm 1972 và sự kiện Mao Chủ tịch qua đời vào tháng 9/1976.

Một hệ thống quản lý chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội tập trung cao độ đã được thiết lập dưới thời Mao. Đặc điểm lớn nhất của thời kỳ này trong lịch sử Trung Quốc là đấu tranh giai cấp và các phong trào chính trị, dẫn đến những rắc rối và khủng hoảng cả bên trong lẫn bên ngoài.

Ngoài ra, một hệ thống công nghiệp tương đối hoàn chỉnh cũng được thiết lập trong thời gian này, chủ yếu bằng cách tận dụng các lợi thế về thể chế của nền kinh tế kế hoạch và “tập trung vào các sự kiện lớn”. Đồng thời, Trung Quốc đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc xóa mù chữ, giải phóng phụ nữ và phổ cập giáo dục cơ bản.

Thời kỳ Đặng Tiểu Bình

Sau khi Mao Trạch Đông qua đời vào tháng 9/1976, Hoa Quốc Phong, người kế nhiệm ông, được ca ngợi là "nhà lãnh đạo khôn ngoan" sau khi cùng tướng Diệp Kiếm Anh bắt giữ Giang Thanh và phần còn lại của "Bè lũ Bốn tên". Tuy nhiên, việc ông Hoa tiếp tục thực hiện Cách mạng Văn hóa và duy trì một số quan hệ gây tranh cãi đã gây mất cảm tình ở một bộ phận không nhỏ cán bộ và trí thức.

Năm 1977, Đặng Tiểu Bình, chính trị gia có quan hệ sâu rộng trong đảng, chính phủ và quân đội, vụt sáng trở lại. Thông qua cuộc thảo luận về tiêu chí sự thật trong suốt năm 1978 và trong hội nghị toàn thể lần 3 của BCH TƯ khóa 11 vào cuối năm đó, ông Đặng đã trở thành lãnh đạo mới của nhóm nòng cốt CPC.

{keywords}
Ông Đặng Tiểu Bình

Dù ông Đặng thậm chí chưa bao giờ giữ chức vụ cao nhất trong đảng nhưng ông được công nhận là người ra quyết định cao nhất của Trung Quốc từ phiên họp toàn thể lần thứ 3 của BCH TƯ khóa 11 đến khi ông qua đời vào tháng 2/1997.

Các sự kiện lớn trong nước dưới thời Đặng Tiểu Bình bao gồm thành lập các đặc khu kinh tế như Thâm Quyến và Chu Hải năm 1980, hoàn tất việc lên án Cách mạng Văn hóa tại phiên họp toàn thể lần thứ 6 của BCH TƯ Đảng khóa 11 năm 1981, ra tuyên bố chung Trung Quốc - Anh về Hong Kong năm 1984 và các chuyến đi thị sát, chỉ đạo miền Nam của ông Đặng vào năm 1992.

Thời kỳ Đặng Tiểu Bình được mô tả chủ yếu là cải cách và mở cửa. Dưới chủ trương này, Trung Quốc đã tái định hình các đường lối phát triển chính trị, kinh tế, ngoại giao và xã hội, tạo ra một bước chuyển biến lớn trong lịch sử, từ đấu tranh giai cấp sang xây dựng kinh tế và từ đóng cửa cứng nhắc sang cải cách và mở cửa.

Theo các tuyên bố chính thức, Trung Quốc đã tiến theo con đường đi lên CNXH với đặc trưng riêng hình thành thời ông Đặng. Cho đến nay, CPC vẫn vận dụng các đường lối, nguyên tắc và chính sách cơ bản được xây dựng từ thời kỳ này.

Thời kỳ Giang Trạch Dân

Tháng 6/1989, ông Giang Trạch Dân được bổ nhiệm làm Tổng bí thư CPC. Sau đại hội toàn quốc lần thứ 14 năm 1992, Đặng Tiểu Bình về cơ bản ngừng tham gia các hoạt động trước công chúng và Trung Quốc bước vào thời kỳ lãnh đạo của ông Giang.

Tháng 11/2002, đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 16 của CPC diễn ra và đây là thời điểm ông Giang từ chức Tổng bí thư dù vẫn tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quân ủy TƯ đến năm 2004.

{keywords}
Ông Giang Trạch Dân

Các sự kiện lớn trong thời đại ông Giang Trạch Dân bao gồm cuộc đàm phán Uông Đạo Hàm - Cô Chấn Phủ về quan hệ giữa hai bên bờ eo biển Đài Loan năm 1993, cải cách hệ thống phân phối thuế trung ương và địa phương năm 1994, Trung Quốc khôi phục chủ quyền đối với Hong Kong năm 1997, trận lụt thảm khốc ở sông Dương Tử năm 1998, cải cách các doanh nghiệp nhà nước, cuộc đụng độ Mỹ - Trung năm 2001 và việc Trung Quốc gia nhập WTO vào tháng 12/2001.

Trong thời đại Giang, nền kinh tế Trung Quốc duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh chóng. Nước này tiến tới trở thành một thế lực lớn trên toàn cầu về sản xuất và thương mại. Đồng thời, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, tương tự như khoảng cách phát triển giữa các khu vực ven biển đông nam với các khu vực miền trung - miền tây gia tăng nhanh chóng và càng trở nên trầm trọng do nạn tham nhũng.

Việc cải tổ các doanh nghiệp nhà nước dẫn đến sự sụp đổ của lượng lớn các doanh nghiệp kiểu này cũng như lao động mất việc hàng loạt.

Thời kỳ Hồ Cẩm Đào

Sau đại hội 16 của CPC vào năm 2002, ông Hồ Cẩm Đào được bầu làm Tổng bí thư. Năm 2004, ông đảm nhận chức Chủ tịch Quân ủy  TƯ. Sau Đại hội  18 của CPC vào tháng 11/2012, ông xin rút khỏi các vị trí Tổng bí thư CPC, Chủ tịch Quân ủy và Chủ tịch nước, một động thái được coi là "rút lui hoàn toàn".

Các sự kiện lớn thời đại Hồ Cẩm Đào bao gồm đại dịch SARS năm 2003, ông Tập Cận Bình trỗi dậy và trở thành người kế nhiệm cao nhất tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 17 của CPC năm 2007, thảm họa động đất ở Tứ Xuyên năm 2008, Thế vận hội Olympic Bắc Kinh năm 2008 và đại hội toàn quốc lần thứ 18 của CPC tháng 11/2012.

{keywords}
Ông Hồ Cẩm Đào

Trong giai đoạn này, nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh chóng và việc kiểm soát xã hội tương đối lỏng lẻo. Tuy nhiên, so với những người tiền nhiệm, ông Hồ Cẩm Đào được đánh giá ở vị thế bất lợi nhất. 

9 ủy ban thường vụ của Bộ Chính trị CPC phụ trách các lĩnh vực khác nhau, được gọi là “9 con rồng cai quản các vùng biển”. Trong khi đó, nạn tham nhũng tập trung ở những người có chức vụ, quyền lực diễn ra tràn lan, các nhóm lợi ích dần hình thành, mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng và thậm chí có xu hướng trở nên gay gắt.

Thời kỳ Tập Cận Bình

Sau Đại hội 18 của CPC năm 2012, ông Tập Cận Bình tiếp quản tất cả các vị trí lãnh đạo hàng đầu của đảng, chính phủ và quân đội, đánh dấu sự khởi đầu kỷ nguyên mới của Trung Quốc dưới thời ông cầm quyền.

Tháng 10/2016, hội nghị BCH TƯ CPC lần thứ 6 khóa 18 chính thức xác lập vị trí trung tâm của ông Tập trong toàn đảng. Tháng 3/2018, Trung Quốc sửa đổi Hiến pháp để chức vụ Chủ tịch nước không còn bị giới hạn 2 nhiệm kỳ.

Sau khi nhậm chức Tổng bí thư CPC, ông Tập đã giương cao ngọn cờ cải cách và chống tham nhũng, củng cố đảng mạnh mẽ và siết chặt quản lý quân đội, trong khi thúc đẩy toàn đảng giúp dân thoát nghèo. Ông đã xúc tiến Sáng kiến Vành đai và con đường (BRI) và chủ động ứng phó trước cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung do Washington châm ngòi nổ cũng như thể hiện quan điểm “tạo ra sự khác biệt”.

{keywords}
Ông Tập Cận Bình

Từ đại hội 18 của  CPC đến đầu tháng 9/2019, 187 quan chức cấp cao từ cấp tỉnh và cấp bộ trở lên đã bị điều tra các sai phạm và truy tố công khai.

Trong số các quan chức "dính chàm" này có cả nguyên ủy viên Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị Chu Vĩnh Khang; nguyên ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó chủ tịch Quân ủy TƯ Từ Tài Hậu, Thượng tướng quân đội Quách Bá Hùng, nguyên Bí thư Thành ủy Trùng Khánh Tôn Chính Tài, nguyên Chánh Văn phòng TƯ đảng Lệnh Kế Hoạch và nhiều nhân vật "tai to, mặt lớn" khác.

Trong lúc triển khai mạnh mẽ cuộc chiến chống tham nhũng "đả hổ, diệt ruồi", ông Tập đồng thời tích cực thúc đẩy các cải cách và mở cửa đất nước. Tính đến năm 2019, Trung Quốc đã xúc tiến hơn 1.600 cải cách trong hơn 6 năm. Đến tháng 8/2019, 18 tỉnh được thành lập thí điểm các khu vực tự do thương mại.

Tại đại hội 19 của CPC diễn ra vào năm 2017, thời kỳ CNXH mang bản sắc Trung Quốc do ông Tập khởi xướng đã được xác lập như tư tưởng chỉ đạo mới nhất của CPC. Điều này cho thấy, ông Tập đã trở thành nhà hoạch định tư tưởng chỉ đạo cấp cao nhất của CPC sau Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình.

Mục tiêu và thách thức

Trong hơn 70 năm qua, Trung Quốc đã chứng kiến nhiều phong trào chính trị tiêu cực như Phong trào chống cực hữu và Cách mạng Văn hóa, nạn đói 1959-1961 và những xáo trộn chính trị lớn khác. Dù vậy, về cơ bản nước này đã hoàn thành quá trình công nghiệp hóa và bắt kịp kỷ nguyên công nghệ thông tin tân tiến.

Năm 2018, GDP của Trung Quốc đạt 13,6 nghìn tỷ USD, liên tục giữ danh hiệu nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, chỉ sau Mỹ. Thu nhập bình quân đầu người của quốc gia này năm 2020 ước tính khoảng hơn 10.000 USD, cao hơn mức trung bình của các nước có thu nhập thuộc nhóm tầm trung trên thế giới.

Theo con đường mà đại hội 19 của CPC đề ra, Trung Quốc sẽ xây dựng một xã hội thịnh vượng toàn diện vào năm 2020 nếu đại dịch Covid-19 không xảy đến, kéo tụt đà phát triển của nền kinh tế; cơ bản hiện đại hóa XHCN năm 2035 và trở thành một cường quốc XHCN hiện đại hóa giàu mạnh, dân chủ, văn minh, hạnh phúc vào dịp kỷ niệm 100 năm thành lập nước CHND Trung Hoa năm 2049.

Giới quan sát cho rằng, do sự trỗi dậy của Trung Quốc chắc chắn sẽ thay đổi thị trường toàn cầu và trật tự quốc tế, các xung đột về lợi ích và giá trị giữa Trung Quốc với Mỹ hoặc các nước khác là không thể tránh khỏi và do đó, môi trường bên ngoài với Trung Quốc có thể tiếp tục xấu đi.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng phải đối mặt với vô số trở ngại từ việc tăng trưởng kinh tế trong nước yếu kém do ảnh hưởng của dịch bệnh, lỗ hổng trong giám sát quyền lực, khoảng cách giàu - nghèo, những bất công xã hội còn tồn tại và các vấn đề khác vẫn chưa được giải quyết. Do đó, Trung Quốc dự kiến sẽ tiếp tục đối mặt với những thách thức cả bên trong và bên ngoài suốt một thời gian dài trong tương lai.

Quỳnh Anh (theo Think China)

Phía sau những con số phát triển thần kỳ của Trung Quốc

Phía sau những con số phát triển thần kỳ của Trung Quốc

Trong 7 thập kỷ, CHND Trung Hoa đã đi từ một trong những nền kinh tế yếu nhất sang một trong những nền kinh tế mạnh nhất thế giới.   

 

tin nổi bật

Dự án lỗi hẹn, đội vốn, phơi sương: Lãng phí từ đâu?

Không phải ngẫu nhiên, suốt nhiều tháng nay, Thủ tướng Phạm Minh Chính dành những ngày nghỉ cuối tuần đi nhiều tỉnh, thành, xuống hàng loạt các công trình chậm tiến độ đang phơi sương, phơi nắng.

Quyền sở hữu đi đâu khi chung cư hết hạn?

Trong dự thảo luật Nhà ở (sửa đổi) vừa được đưa ra lấy ý kiến lần 2, Bộ Xây dựng tiếp tục nêu phương án quy định về thời hạn sở hữu căn hộ chung cư được dư luận rất quan tâm.

Không thể đồng nhất quyền tài sản và thời hạn sử dụng nhà chung cư

Dự thảo lần 2 của luật Nhà ở có một quy định gây tranh cãi: “Thời hạn sở hữu nhà chung cư được xác định căn cứ vào thời hạn sử dụng công trình”. Trước đó, trong dự thảo lần 1, Bộ Xây dựng từng đề xuất quy định “sở hữu nhà có thời hạn 50 - 70 năm”.

Giám sát của dân

Xét ở góc độ nào đó, camera hay smartphone đều là thứ rất tốt trong một xã hội văn minh. Mọi hành vi khuất tất khó có thể che giấu.

Nhật Bản chuẩn bị phổ biến SGK kỹ thuật số hoàn toàn miễn phí

Tương tự sách giáo khoa (SGK) truyền thống, SGK điện tử ở Nhật Bản sẽ được mua bằng ngân sách nhà nước và cấp phát miễn phí cho học sinh.

Đại hội Đảng 20 của Trung Quốc: Thay đổi sâu rộng trong lãnh đạo chủ chốt

Đại hội 20 được coi là hoạt động quan trọng nhất trong đời sống chính trị của Trung Quốc.

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Trung Quốc muốn thành mặt trời địa chính trị?

Trung Quốc không muốn trở thành siêu cường - một cực của nhiều quốc gia trong hệ thống quốc tế. Họ muốn trở thành siêu cường - mặt trời địa chính trị để phần còn lại của hệ thống quay xung quanh.

Bốc thăm tìm tham nhũng và câu hỏi ‘đồng chí có mấy suất đất’

Hà Nội, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác đang triển khai bốc thăm ngẫu nhiên để xác minh tính trung thực trong kê khai tài sản của cán bộ, công chức.

Hạn mức tín dụng và những câu hỏi còn treo

Ngân hàng Nhà nước hôm qua đã điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2022 đối với các tổ chức tín dụng, và như thông lệ, không công khai chỉ tiêu này mà gửi riêng đến từng đơn vị.

Vì sao cần bỏ trần tín dụng?

Theo nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN Phạm Xuân Hòe, trong khi nhu cầu vốn đang rất cần sau 2 năm dịch bệnh thì hạn mức tín dụng được kiểm soát quá chặt chẽ, đạp phanh vào nỗ lực phục hồi kinh tế.

Rủi ro lớn nhất là thanh khoản

Gần đây, đại diện Ngân hàng Nhà nước bắt đầu đề cập đến việc nới lỏng room tín dụng. Tuần Việt Nam trò chuyện với ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN.

Đà Lạt ngập nặng: Kết cục không có gì lạ

Cơn mưa chiều 1/9 kéo dài hơn 30 phút khiến Đà Lạt ngập nặng ở khu vực trung tâm với các tuyến đường Ngô Văn Sở, Tô Ngọc Vân, Phan Đình Phùng… Nếu quan sát những gì đã và đang diễn ra thì kết cục đó không lạ, có thể dự báo trước.

Ngày lập quốc trong ký ức người tù Côn Đảo

Khi nghe tin ngày 2/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, giáo Quang (Đặng Quang Minh), tù nhân sửa chữa máy ở Đài vô tuyến liền nhanh chóng thông báo cho toàn đảo…