Sự bùng nổ của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang giúp nâng cao độ chính xác và tốc độ trong phân tích thị trường thị trường nông sản vốn có tính bất ổn cao do phụ thuộc vào biến động thời tiết, dịch bệnh và các cú sốc chính trị - môi trường.
Đề án “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong việc thu thập thông tin, dự báo tình hình thị trường nông sản” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 11/8/2022.
Để nhìn nhận một cách khách quan quá trình triển khai đề án này, Báo VietNamNet vừa có cuộc phỏng vấn nhanh với chuyên gia thương mại điện tử Bùi Quang Cường, CEO của iViet Solution.
Ông đánh giá thế nào về sự cần thiết của Đề án “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong việc thu thập thông tin, dự báo tình hình thị trường nông sản”?
Nông nghiệp Việt Nam không thể mãi là một "cuộc chơi may rủi". Từ trước đến nay, chúng ta thường xuyên rơi vào vòng xoáy "giải cứu" vì sản xuất theo phong trào và thiếu thông tin thị trường.
Đề án này không chỉ là một dự án công nghệ, mà là một "cuộc cách mạng về tư duy". Dữ liệu chính là "ngọn hải đăng" giúp xóa bỏ tình trạng "mù mờ" thông tin, cụ thể là giúp nông dân biết nên trồng cây gì, doanh nghiệp biết nên mua ở đâu và cơ quan quản lý biết khi nào thị trường sẽ "nóng" hoặc "lạnh".
Khi có dữ liệu dự báo, chúng ta không chỉ bán cái mình có, mà bán cái thị trường đang “khát”. Đây là chìa khóa để nâng cao giá trị thặng dư cho nông sản.
Mặt khác, nông sản Việt không thể ra thế giới với "hai bàn tay trắng" về thông tin. Đề án giúp nâng cao khả năng cạnh tranh và giá trị gia tăng bền vững cho nông sản Việt.
Thực tiễn triển khai Đề án này tại Việt Nam trong thời gian qua ra sao, thưa ông?
Tôi nhìn nhận đây là một hành trình "chuyển mình từ tĩnh sang động". Nếu như trước đây, dữ liệu nông nghiệp nằm rải rác trong các báo cáo giấy, thì thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến sự nỗ lực số hóa mạnh mẽ. Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã bắt đầu xây dựng được các "kho dữ liệu dùng chung".
Tuy nhiên, thực tế triển khai giống như việc chúng ta đang lắp ghép một bức tranh lớn: Các mảnh ghép đã dần xuất hiện, nhưng để tạo thành một bức tranh hoàn chỉnh, sống động và có khả năng "phản ứng nhanh" với thị trường thì vẫn cần thêm thời gian và sự quyết liệt hơn nữa từ các địa phương.
Theo ông, đâu là những điểm sáng nổi bật nhất trong thực tiễn triển khai Đề án?
Có 3 "điểm sáng" mà tôi thấy rất ấn tượng, đặc biệt là dưới góc nhìn của một người làm thương mại điện tử.
Một là sự trỗi dậy của "nông dân số": Nhờ có thông tin thị trường tốt hơn, chúng ta thấy rất nhiều người nông dân đã biết lên livestream, biết sử dụng dữ liệu để chào hàng trên các sàn thương mại điện tử. Họ không còn đứng ngoài lề cuộc chơi công nghệ.
Hai là sự kết nối giữa dữ liệu và truy xuất nguồn gốc: Việc cấp mã số vùng trồng gắn liền với dữ liệu số hóa đã giúp nhiều loại trái cây Việt (như sầu riêng, vải thiều, chuối…) tiến quân thần tốc vào các thị trường khó tính như Nhật, EU... Dữ liệu giờ đây là "giấy thông hành" quyền lực.
Ba là tầm nhìn "dữ liệu mở": Định hướng đến năm 2030, các tổ chức, cá nhân có thể khai thác dữ liệu dự báo thị trường trên môi trường mạng hoặc Cổng cung cấp dữ liệu mở. Điều này tạo cơ hội cực lớn cho các startup công nghệ nông nghiệp (agritech).
Đâu là những khó khăn, hạn chế cần sớm được tháo gỡ?
Chúng ta vẫn đang vấp phải những "tảng đá lớn" trên con đường số hóa:
"Ốc đảo dữ liệu" là thách thức lớn nhất. Dữ liệu của ngành nông nghiệp, ngành công thương và hải quan đôi khi chưa "nói chuyện" được với nhau. Khi thông tin bị chia cắt, dự báo sẽ mất đi độ chính xác.
Chất lượng dữ liệu đầu vào cũng là một hạn chế. Dữ liệu chỉ có giá trị khi nó "sống" và "sạch". Nếu thông tin cập nhật từ cơ sở vẫn mang tính hình thức hoặc chậm trễ, thì các thuật toán dự báo hiện đại nhất cũng trở nên vô nghĩa.
Đặc biệt, vẫn còn khoảng cách số: Một bộ phận nông dân và cán bộ hợp tác xã ở vùng sâu vùng xa vẫn còn lúng túng với công nghệ. Họ cần một giao diện đơn giản hơn, thay vì những phần mềm quá phức tạp.
Ông có đề xuất, khuyến nghị gì để việc triển khai Đề án thực sự phát huy hiệu quả trong thời gian tới?
Tôi xin đề xuất công thức 3P để Đề án này thực sự bứt phá:
Public - Private Partnership (hợp tác công - tư): Nhà nước nên đóng vai trò kiến tạo nền tảng, nhưng cần thu hút mạnh mẽ các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng chia sẻ thông tin để tích hợp vào cơ sở dữ liệu chung. Nhà nước xây nền tảng, doanh nghiệp xây giá trị.
Popularization (bình dân hóa công nghệ): Phải làm sao để thông tin thị trường đến với người nông dân dễ dàng như việc họ xem dự báo thời tiết. Cần có các "trợ lý ảo AI" chuyên biệt cho nông nghiệp để giải đáp ngay lập tức các thắc mắc của bà con. Và cũng cần ứng dụng công nghệ đa nền tảng để truyền tải thông tin dự báo đến tay người nông dân một cách đơn giản nhất (qua Zalo, App, SMS...).
Policy (chính sách thúc đẩy): Tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế để chuyển giao công nghệ dự báo tiên tiến, giúp Việt Nam đi tắt đón đầu trong quản trị thị trường nông sản.
Ngoài ra, cần có cơ chế khen thưởng hoặc hỗ trợ rõ ràng cho những địa phương, đơn vị… thực hiện tốt việc cập nhật dữ liệu. Đồng thời, cần chuẩn hóa bộ quy tắc về chia sẻ dữ liệu để xóa bỏ các "ốc đảo" thông tin hiện nay.
Trân trọng cảm ơn ông!
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, việc thiếu hụt thông tin thị trường xuất khẩu đang là "điểm nghẽn" lớn của nông sản Việt. Ứng dụng công nghệ AI là bước đột phá giúp doanh nghiệp phân tích, dự báo chính xác nhu cầu quốc tế.
Ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) dự báo thị trường nông sản với độ chính xác trên 92% được xem là giải pháp đột phá, giúp nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp gỡ “điểm nghẽn” mù mờ thông tin cung - cầu.
.svg){kind=icon}
