Về nước cống hiến, tiến sĩ trẻ phải vượt nhiều 'rào'

Khi từ chối những lời mời hấp dẫn từ nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế để về nước làm việc, các nhà nghiên cứu trẻ cần có nhiều nhiệt huyết và quyết tâm để có thể vượt qua không ít rào cản.
Khi từ chối những lời mời hấp dẫn từ nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế để về nước làm việc, các nhà nghiên cứu trẻ cần có nhiều nhiệt huyết và quyết tâm để có thể vượt qua không ít rào cản, nếu muốn tiếp tục con đường nghiên cứu khoa học.

Đó là ý kiến của PGS. TS Lê Thị Lý, từng nghiên cứu ở Mỹ nhiều năm và nay giảng dạy tại Đại học Quốc tế, ĐHQG TP.HCM.

Rào cản trong môi trường làm việc

Khó khăn đầu tiên mà các nhà nghiên cứu trẻ gặp phải khi làm việc ở các trường, viện nghiên cứu trong nước là sự khác biệt về môi trường làm việc. Tôi đã từng thấy nhiều tiến sỹ trẻ vấp phải vấn đề này trong thời gian đầu về nước. Được đào tạo bài bản, tiếp cận với những hướng nghiên cứu mới của thế giới và quan trọng hơn là làm việc trong môi trường dân chủ, tôn trọng tự do học thuật, họ có thể thoải mái phát biểu ý kiến hoặc phản bác quan điểm của các giáo sư mà không phải e ngại “rào trước đón sau”. Trong khi đó, văn hóa làm việc ở Việt Nam rất khác so với các nước phát triển, nếu đưa ra những phát biểu [dù đúng đắn về học thuật], các tiến sỹ trẻ thường dễ bị hiểu lầm là “háo thắng”, “chơi nổi”...  

Có một vấn đề nảy sinh nữa trong quá trình làm việc là các tiến sĩ trẻ thường không quan tâm đến việc xây dựng các mối quan hệ xung quanh công việc mà chỉ tập trung vào nghiên cứu. “Đi một mình thì chúng ta sẽ đi nhanh nhưng không thể đi xa”, câu nói này rất đúng trong hoàn cảnh Việt Nam, nơi kỹ năng giao tiếp còn có tầm ảnh hưởng lớn hơn cả năng lực chuyên môn. 

Tại Việt Nam, các nhà khoa học đều phải làm quen với những thủ tục hành chính và những vấn đề đôi khi chẳng liên quan đến chuyên môn nhưng lại ảnh hưởng khá nhiều đến tiến trình nghiên cứu như cách quản lý kinh phí đề tài, quy định trong việc tổ chức hội nghị quốc tế, các tiêu chuẩn của hội đồng chức danh ngành. Có nhiều bài học cho các tiến sỹ trẻ chưa quen với quy định trong nước như mạnh tay ứng tiền đề tài nghiên cứu mua hóa chất và gửi sinh viên đi nước ngoài đào tạo, sau đó mới phát hiện ra các khoản chi này sẽ không được thanh toán nên cuối cùng phải lấy lương bù vào.

Rào cản trong công tác nghiên cứu

Hệ thống quản lý khoa học Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập trong việc đánh giá, khen thưởng nên vẫn thường “ưu ái” số lượng công bố quốc tế hơn chính giá trị của những công bố ấy. Tôi biết có một nhà nghiên cứu đăng mỗi năm khoảng 10 bài báo quốc tế nhưng phần lớn đều thuộc các tạp chí chưa vào ISI hoặc có hệ số ảnh hưởng IF gần bằng 0. Mặc dù vậy, chị vẫn thường xuyên đươc khen thưởng vì có số lượng công bố vượt trội. Cũng có trường hợp chọn cách “lách luật”, gia tăng số lượng công bố có chất lượng bằng việc “núp bóng” thầy hướng dẫn ở nước ngoài. Trong danh sách các bài báo của nhà nghiên cứu trẻ này, ông thầy cũ vẫn đứng tên ở vị trí tác giả chính của bài báo (corresponding author) còn nhà nghiên cứu trẻ là tác giả thứ nhất (first author) mặc dù cô đã về nước nhiều năm... Rõ ràng về thực chất, nhà nghiên cứu trẻ này chưa chứng minh được sự độc lập của mình trong nghiên cứu khoa học nhưng vẫn được đánh giá cao bởi ở Việt Nam, người đứng đầu bài báo thường được coi là quan trọng nhất.

Bất cập trong quản lý của khoa học Việt Nam còn thể hiện ở công tác xét duyệt đề tài nghiên cứu do thiếu chuyên gia phù hợp. Tôi biết nhiều nhà nghiên cứu trẻ có năng lực lập hồ sơ đề tài để đệ trình lên các hội đồng xét duyệt nhưng thất bại vài lần liên tiếp vì vấp phải ý kiến phản biện nặng nề của một số nhà nghiên cứu giàu kinh nghiệm từ nước ngoài về. Xét về tiêu chí khoa học thì họ không sai nhưng thực ra họ đang ở một vị trí hoàn toàn khác với các đồng nghiệp trẻ, những người phải dạy mỗi năm vài trăm tiết, làm việc trong điều kiện rất khó khăn về cơ sở vật chất. Vì vậy nếu chỉ dựa vào một ý kiến phản biện mà đánh trượt một đề tài nghiên cứu là vô cùng phiến diện. 

Xét duyệt đề tài là công việc mang tính khoa học nhưng cũng không nên cứng nhắc và thiếu tính nhân văn, nhất là đối với các tiến sỹ trẻ. Có người sau nhiều lần xin tài trợ của Quỹ NAFOSTED không thành, đem chính đề tài đó đi nộp ở một quỹ nghiên cứu nước ngoài thì lại nhận được tài trợ. Nữ tiến sỹ trẻ này sau khi quay lại Mỹ đã lên Facebook than vãn rằng tại sao những người nói cùng tiếng mẹ đẻ lại không hiểu và ủng hộ những ý tưởng khoa học của mình. Một trường hợp khác còn buồn hơn là sau khi đề tài bị đánh trượt thì lại có tin một nhóm nghiên cứu khác đang bắt tay làm vấn đề hoàn toàn giống như những gì mình đã đề xuất. Một tiến sĩ trẻ khác tâm sự với tôi là đang làm hồ sơ đăng ký một đề tài nhỏ cấp cơ sở với mức kinh phí 5 triệu đồng chỉ để thỏa mãn quy định của ĐHQG TP.HCM là không được phép đăng ký đề tài cấp ĐHQG nếu chưa làm đề tài cấp cơ sở (cấp trường thành viên), mặc dù đã có kinh nghiệm và thành công khi tham gia nhiều dự án lớn trong quá trình làm sau tiến sỹ ở Anh.

Tuy nhiên không ít nhà nghiên cứu trẻ đã vượt qua những rào cản đó mà nổi bật là trường hợp của giáo sư trẻ Phan Thanh Sơn Nam (Đại học Bách khoa, ĐHQG TP.HCM). Về nước năm 2006, Sơn Nam đã gây dựng được một nhóm nghiên cứu mạnh, có nhiều công bố trên các tạp chí uy tín, đào tạo nhiều sinh viên tài năng và mở rộng mối quan hệ hợp tác với nhiều nhóm nghiên cứu ở Anh, Pháp, Bỉ… Ngoài nỗ lực của bản thân, trong sự thành công của GS Sơn Nam phải kể đến những đầu tư kịp thời, đúng người, đúng chỗ về cơ sở vật chất của ĐHQG và Sở KH&CN TP.HCM cho nhóm nghiên cứu của anh. Hội đồng chức danh ngành Hóa và Công nghệ thực phẩm cũng đã rất cởi mở và khách quan khi đánh giá công việc nên anh mới được công nhận chức danh giáo sư khi tuổi đời và tuổi nghề còn quá ít. 

Từ trường hợp của GS Sơn Nam, tôi hy vọng khoa học Việt Nam sẽ có những chính sách, biện pháp phù hợp, xóa đi những rào cản, bấp cập còn giăng mắc trên đường nghiên cứu của các nhà khoa học trẻ.

Lê Thị Lý (theo Tia sáng)

*Tiêu đề bài viết do Tuần Việt Nam đặt

 

tin nổi bật

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Đưa cán bộ đi nước ngoài: Khát vọng học thành tài trong thời đại 4.0

Kết luận 39 có đề cập tới việc bồi dưỡng cán bộ về khoa học công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Đây là chủ trương rất đúng và trúng.

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.

Minh Trị Thiên Hoàng với quyết tâm canh tân nước Nhật, học bên ngoài để vươn lên

Minh Trị Thiên Hoàng (1852-1912) trị vì từ năm 1867 cho đến khi qua đời. Ông được coi là một minh quân có công lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Vị vua cải trang làm thợ ở Hà Lan để học đóng tàu

Mỗi quốc gia có con đường riêng để phát triển, đi lên. Tuy nhiên, lịch sử nhân loại đã cho thấy trong quá trình phát triển “riêng” của từng quốc gia, dường như có một điểm “chung“ cho các nước…

Hơi thở hiện đại và cảm hứng giá trị bền vững từ ly cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới

Vừa là lựa chọn lý tưởng và tiện lợi để thưởng thức cà phê cao cấp ngay tại nhà, cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới vừa là một lời gợi mở từ Nestlé và Starbucks về xu hướng tiêu dùng sản phẩm cà phê bền vững, hạn chế tác động môi trường.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Cho cán bộ yếu kém từ chức, Hà Nội có nói và làm

Kế hoạch số 205/KH-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành yêu cầu các cơ quan, quận huyện kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, thay thế cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín thấp, mắc sai phạm mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm.

Bóng dáng Trung Quốc trong thảm họa kinh tế của Sri Lanka

Sri Lanka trải qua cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất 7 thập kỷ qua, khi Tổng thống bỏ đi lánh nạn giữa làn sóng biểu tình chống đối và gửi email xin từ chức từ nước ngoài, buộc quốc hội phải bầu người thay thế.

Điện đàm lãnh đạo Mỹ - Trung: Nỗ lực tìm kiếm thỏa hiệp giữa những bất đồng

Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mới đây đã có cuộc thảo luận lần thứ 5 trong nhiệm kỳ lãnh đạo dưới hình thức điện đàm.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.

Trung Quốc thay đổi chính sách đối ngoại, hướng mạnh tới châu Phi

Trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và châu Âu có nhiều bước lùi trong thời gian qua, Trung Quốc đang hướng sự chú ý tới châu Phi, nơi họ đang có quan hệ thương mại thân thiết với nhiều quốc gia.

Sao cứ để người bị kỷ luật rao giảng đạo đức

Trong hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết Trung ương 5 (khóa 13) vừa qua, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương có những phát biểu mang tính định hướng rất quyết liệt.

Từ Vị Xuyên đến nghĩa trang Trường Sơn: Chiếc xe lăn Bộ trưởng trao cho thương binh

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng lặng lẽ cắm nén hương lên bàn thờ các anh hùng liệt sỹ ở nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn.