Từ những sản vật quen thuộc trong mỗi gia đình, đồng bào Pa Hy ở xã Bình Điền (TP Huế) đang tập làm quen với việc bán hàng trực tuyến, mở rộng đầu ra cho nông sản và tìm hướng phát triển kinh tế ngay tại quê nhà.
Gia Lai là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nơi hội tụ bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Trong hành trình phát triển, tỉnh chú trọng triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026-2030.
Bên cạnh phát triển kinh tế, Gia Lai quan tâm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, gìn giữ tiếng nói, chữ viết, lễ hội, trang phục, nghề truyền thống, phong tục, tập quán và những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc.
Trong kho tàng di sản ấy, bộ chiêng Kơ Đơ của người Jrai là hiện vật đặc biệt, mang giá trị lịch sử, nghệ thuật và phản ánh đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Bộ chiêng cổ độc bản của người Jrai
Từ bao đời nay, cồng chiêng là nhạc cụ không thể thiếu trong đời sống của người dân Tây Nguyên. Tiếng cồng, tiếng chiêng trở thành thanh âm thiêng liêng, gắn bó với đời sống tinh thần, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc.
Theo cách gọi dân gian của người Jrai vùng Cheo Reo, Kơ Đơ (hay K’Đơ) là loại nhạc cụ có âm thanh trầm ấm, ngân vang, thường được sử dụng trong không gian gia đình và những sinh hoạt, lễ hội mang tính chất vui vẻ. Bộ chiêng còn có các tên gọi khác như chiêng Tnăh, Tơ Năh, chiêng Sar, chiêng Nâm hoặc M’Nâm, tùy từng vùng.
Theo ông Lê Thanh Tuấn, Giám đốc Bảo tàng Pleiku, Kơ Đơ là bộ cồng chiêng cổ của người Jrai, có niên đại khoảng cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, gắn với dòng họ của các thủ lĩnh Jrai xưa, được gia đình ông Nay Nui và bà Rcom H’Blion gìn giữ.
Đến năm 1997, gia đình ông Siu Banh và bà Rcom H’Blon bàn giao bộ cồng chiêng Kơ Đơ cho Bảo tàng tỉnh Gia Lai, nay là Bảo tàng Pleiku.
Bộ chiêng gồm 8 chiếc, trong đó có 1 chiêng Sar (chiêng lớn), 2 cồng có núm và 5 chiêng bằng. Các hiện vật được đúc thủ công từ hợp kim đồng pha bạc, thiếc, chì, có màu nâu đen xen ánh vàng đồng. Trên mỗi chiếc chiêng có những họa tiết đặc trưng như “vảy rắn”, “da cóc”, góp phần tạo nên vẻ đẹp cổ kính và âm sắc riêng.
Điểm đặc biệt là mỗi chiếc được chế tác, chỉnh sửa thủ công nên có âm sắc riêng, không thể thay thế cho nhau. Nếu thiếu một hiện vật, cấu trúc âm thanh của cả bộ sẽ không còn nguyên vẹn. Đây cũng là bộ hiện vật gốc, độc bản, không có bản sao.
Thanh âm thiêng liêng trong đời sống người Jrai
Không chỉ có giá trị về nghệ thuật chế tác, Kơ Đơ còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Jrai. Bộ chiêng thường được sử dụng trong những nghi lễ mang ý nghĩa vui vẻ như lễ cầu sức khỏe, lễ thổi tai, lễ cưới, lễ mừng nhà mới; không sử dụng trong các nghi lễ mang tính chất đau buồn như tang ma, lễ bỏ mả.
Với người Jrai, cồng chiêng là vật thiêng, được quan niệm có thần linh trú ngụ trong từng chiếc. Chiêng càng cổ thì sức mạnh của vị thần càng lớn. Vì vậy, bộ Kơ Đơ không đơn thuần là nhạc cụ biểu diễn mà còn được xem như báu vật gắn với truyền thống và đời sống tâm linh của gia đình, cộng đồng.
Khi diễn tấu, mỗi người sử dụng một chiếc chiêng, ngồi trên sàn nhà hoặc ghế Kpan. Bằng cách kết hợp gõ và dùng tay bịt, mở mặt hoặc thành chiêng, người chơi tạo nên những âm thanh vang vọng, lúc ngân dài, lúc ngắt nhịp. Sự phối hợp của 8 chiếc tạo thành bản hòa âm trầm ấm, mang sắc thái riêng của người Jrai.
Phát biểu tại Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026, ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, khẳng định: “Cồng chiêng không chỉ là âm nhạc. Đó là tiếng nói của tâm hồn, là ký ức của cộng đồng, là sợi dây kết nối con người với thiên nhiên, với tổ tiên và với nhau”.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, bộ cồng chiêng Kơ Đơ vinh dự được Thủ tướng nhận là Bảo vật quốc gia.
“Một bộ chiêng được vinh danh là Bảo vật quốc gia không chỉ bởi giá trị của hiện vật, mà còn bởi những lớp trầm tích văn hóa, những tri thức và ký ức cộng đồng được kết tinh trong đó”, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nhấn mạnh.
Đà Nẵng đặt mục tiêu lựa chọn ít nhất 2 tiếng dân tộc thiểu số để bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức, góp phần nâng cao hiệu quả công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
UBND xã Ea M'Droh (Đắk Lắk) vừa thống nhất thành lập Ban tư vấn các hoạt động an sinh xã hội, đồng thời mời Đại đức trụ trì chùa Hoa Nghiêm đảm nhiệm vai trò trưởng ban.
.svg){kind=icon}
