Việc Chính phủ chủ động điều hành giá điện và xăng dầu có ý nghĩa rất quan trọng đối với kiểm soát lạm phát, bởi đây là hai nhóm hàng hóa vừa tác động trực tiếp đến CPI, vừa có khả năng lan tỏa rộng đến mặt bằng giá của nhiều hàng hóa, dịch vụ khác.
Trong bối cảnh giá năng lượng, nguyên liệu và chi phí vận tải trên thế giới liên tục gây sức ép, việc Chính phủ chủ động điều hành giá xăng dầu, giảm giá bán lẻ điện bình quân 2% và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% được xem là những giải pháp hỗ trợ thiết thực đối với người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, tác động của các chính sách này không chỉ dừng ở việc giảm một phần chi phí đầu vào. Đây còn là những công cụ góp phần hạn chế áp lực lạm phát, tạo thêm dư địa điều hành kinh tế vĩ mô và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trao đổi với PV VietNamNet, TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê - Bộ Tài chính) đã phân tích hiệu quả của các giải pháp giảm chi phí đầu vào, tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và những điều kiện cần thiết để biến lợi thế chi phí trước mắt thành sức cạnh tranh bền vững của nền kinh tế.
- Trong bối cảnh giá năng lượng, nguyên liệu và chi phí vận tải trên thế giới gia tăng, gây sức ép đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và mặt bằng giá trong nước, Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp như điều hành giá xăng dầu và giá bán lẻ điện. Ông đánh giá thế nào về tính kịp thời và hiệu quả của những giải pháp này?
TS Nguyễn Bích Lâm: Những giải pháp Chính phủ đang triển khai nhằm giảm giá điện, điều hành giá xăng dầu và sử dụng các công cụ thuế để hỗ trợ doanh nghiệp là những quyết sách tích cực, kịp thời, có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nền kinh tế đang chịu sức ép từ giá năng lượng, nguyên liệu, vận tải và nhiều yếu tố đầu vào trên thị trường thế giới.
Điểm đáng ghi nhận là các giải pháp được triển khai tương đối đồng bộ, tác động trực tiếp đến những yếu tố đầu vào thiết yếu, có mức độ lan tỏa lớn đối với toàn bộ nền kinh tế.
Theo tôi, những giải pháp này có ý nghĩa trên 3 phương diện.
Thứ nhất, thể hiện sự chủ động, linh hoạt trong điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ. Khi giá năng lượng và chi phí đầu vào thế giới biến động, nếu không có biện pháp ứng phó kịp thời, các cú sốc bên ngoài có thể nhanh chóng truyền dẫn vào nền kinh tế trong nước, làm tăng chi phí sản xuất, giá thành hàng hóa, dịch vụ và áp lực lạm phát. Việc chủ động sử dụng các công cụ về giá và thuế giúp giảm bớt tác động này.
Thứ hai, trực tiếp hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Điện và xăng dầu là những mặt hàng thiết yếu, vừa chiếm một phần trong chi phí sinh hoạt của hộ gia đình, vừa là đầu vào quan trọng của hầu hết hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc giảm giá hai mặt hàng này giúp người dân tiết kiệm chi tiêu, doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, vận tải và lưu thông hàng hóa.
Thứ ba, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Theo số liệu của Cục Thống kê, điện sinh hoạt và xăng dầu có tổng quyền số 9,34% trong rổ hàng hóa và dịch vụ tính CPI. Bình quân 10 tháng năm 2026, CPI tăng 4,57% so với cùng kỳ, trong đó chỉ số giá điện sinh hoạt tăng 3,97%, chỉ số giá nhiên liệu tăng 13,09%. Những con số này cho thấy việc điều hành giá điện và xăng dầu có ý nghĩa quan trọng đối với kiểm soát mặt bằng giá.
Tôi đặc biệt đánh giá cao tính kịp thời của các quyết định này, bởi chúng được triển khai trong thời điểm áp lực lạm phát còn khá lớn, chi phí sản xuất, kinh doanh vẫn ở mức cao và doanh nghiệp cần thêm điểm tựa để duy trì hoạt động, phục hồi, mở rộng sản xuất.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận việc giảm giá điện, xăng dầu là những giải pháp hỗ trợ quan trọng, nhưng không thể thay thế các giải pháp căn cơ nhằm nâng cao năng lực cung ứng của nền kinh tế. Hiệu quả lâu dài phải đến từ việc nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng hạ tầng và tăng khả năng tự chủ về năng lượng, nguyên liệu cũng như các yếu tố đầu vào thiết yếu.
- Các chính sách giảm chi phí đầu vào tác động thế nào đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thưa ông? Những ngành, lĩnh vực nào được hưởng lợi nhiều nhất và doanh nghiệp cần làm gì để tận dụng lợi thế này?
Trước hết, đối với chi phí sản xuất, giảm giá điện giúp doanh nghiệp tiết kiệm một phần chi phí thường xuyên, đặc biệt là những ngành sử dụng nhiều điện như thép, xi măng, hóa chất, sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may và công nghiệp chế biến, chế tạo.
Mức giảm giá điện bình quân 2% có thể không quá lớn nếu xét riêng từng doanh nghiệp, nhưng với quy mô sản xuất lớn và thời gian hoạt động liên tục, đây vẫn là khoản tiết kiệm có ý nghĩa.
Đối với xăng dầu, tác động thể hiện rõ nhất ở ngành vận tải và logistics, bởi nhiên liệu là yếu tố quan trọng cấu thành giá thành vận chuyển. Khi giá xăng dầu giảm, doanh nghiệp vận tải có điều kiện tiết giảm chi phí khai thác phương tiện, vận chuyển hàng hóa và hành khách. Tác động này tiếp tục lan tỏa đến các ngành phụ thuộc nhiều vào vận tải như thương mại, phân phối, nông nghiệp, thủy sản, công nghiệp chế biến và xuất nhập khẩu.
Việc giảm chi phí đầu vào còn giúp cải thiện dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp. Trong điều kiện thị trường còn nhiều khó khăn, doanh thu và đơn hàng chưa chắc tăng tương ứng với chi phí, tiết kiệm được một phần chi phí điện, nhiên liệu sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn lưu động, cải thiện khả năng thanh toán. Qua đó, doanh nghiệp có thêm nguồn lực để duy trì sản xuất, trả lương người lao động, đầu tư đổi mới thiết bị và mở rộng thị trường.
Ngoài ra, giảm chi phí đầu vào tạo điều kiện để doanh nghiệp hạ giá thành sản phẩm, cải thiện biên lợi nhuận, có thêm dư địa điều chỉnh giá bán nhằm giữ chân khách hàng và nâng cao sức cạnh tranh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các doanh nghiệp xuất khẩu, bởi họ phải cạnh tranh về giá, chất lượng và thời gian giao hàng trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi giữa các ngành và doanh nghiệp không giống nhau. Những doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí điện, nhiên liệu lớn trong tổng chi phí sản xuất sẽ được hưởng lợi trực tiếp nhiều hơn. Mức độ tác động còn phụ thuộc vào cơ cấu công nghệ, hiệu suất sử dụng năng lượng, quy mô sản xuất, hợp đồng mua bán và khả năng chuyển phần chi phí tiết giảm thành giá bán thấp hơn.
- Việc Chính phủ chủ động giảm áp lực giá điện, xăng dầu có ý nghĩa thế nào đối với kiểm soát lạm phát những tháng cuối năm 2026? Đồng thời, các giải pháp này tạo thêm dư địa ra sao cho việc phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa để vừa ổn định mặt bằng giá, vừa hỗ trợ tăng trưởng, thưa ông?
Từ nay đến cuối năm, áp lực giá cả vẫn rất lớn, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác điều hành lạm phát. Do đó, việc Chính phủ chủ động điều hành giá điện và xăng dầu có ý nghĩa rất quan trọng đối với kiểm soát lạm phát, bởi đây là hai nhóm hàng hóa vừa tác động trực tiếp đến CPI, vừa có khả năng lan tỏa rộng đến mặt bằng giá của nhiều hàng hóa, dịch vụ khác.
Theo ước tính, việc giảm giá bán lẻ điện bình quân 2% và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% có thể làm CPI tháng 11/2026 giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm so với tháng trước và làm CPI bình quân năm 2026 giảm khoảng 0,08 điểm phần trăm.
Đặc biệt, tác động của việc giảm giá điện và xăng dầu không chỉ nằm ở mức giảm CPI trực tiếp, mà còn ở khả năng hạn chế tác động vòng hai của lạm phát. Khi chi phí nhiên liệu và điện năng giảm, áp lực tăng giá vận tải, hàng hóa và dịch vụ cũng có điều kiện giảm theo. Qua đó, góp phần ổn định kỳ vọng lạm phát và hạn chế tâm lý điều chỉnh giá bán theo chi phí đầu vào.
Về điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa, tôi cho rằng những biện pháp này góp phần tạo thêm dư địa và điều kiện thuận lợi để phối hợp các chính sách kinh tế vĩ mô.
Khi áp lực lạm phát từ phía chi phí đầu vào được giảm bớt, Ngân hàng Nhà nước có thêm điều kiện để điều hành lãi suất, tín dụng và tỷ giá linh hoạt, hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào thắt chặt tiền tệ để xử lý lạm phát do chi phí đẩy, bởi điều đó có thể làm tăng chi phí vay vốn, gây thêm khó khăn cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Việc giảm thuế có thể làm giảm thu ngân sách trong ngắn hạn, nhưng nếu được thực hiện đúng thời điểm, đúng đối tượng và có thời hạn phù hợp, chính sách này có thể hỗ trợ duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc làm và nguồn thu ngân sách trong trung hạn. Đồng thời, cần tiếp tục ưu tiên chi ngân sách cho đầu tư phát triển, đặc biệt là hạ tầng giao thông, hạ tầng năng lượng và những dự án có khả năng nâng cao năng lực cung ứng của nền kinh tế.
Tuy nhiên, phối hợp chính sách phải bảo đảm kỷ luật tài khóa, kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng và ổn định tỷ giá. Không nên để các biện pháp hỗ trợ ngắn hạn tạo ra áp lực mất cân đối vĩ mô trong trung và dài hạn.
Theo tôi, mục tiêu điều hành không đơn thuần là đưa CPI xuống thấp, mà phải kiểm soát lạm phát ở mức phù hợp, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời tạo điều kiện để nền kinh tế duy trì tăng trưởng cao và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
- Theo ông, việc giảm chi phí đầu vào có thể tạo lợi thế cạnh tranh gì cho doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu? Các doanh nghiệp cần làm gì để chuyển lợi thế ngắn hạn này thành sức cạnh tranh bền vững và tăng sức hấp dẫn đầu tư?
Trước hết, giảm giá điện và xăng dầu giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí sản xuất, vận chuyển và giao hàng. Đối với các ngành xuất khẩu sử dụng nhiều năng lượng hoặc phụ thuộc lớn vào logistics như dệt may, da giày, thủy sản, gỗ, thép và một số ngành công nghiệp chế biến, đây là yếu tố hỗ trợ đáng kể trong việc duy trì giá thành và khả năng cạnh tranh.
Hơn nữa, chi phí năng lượng và vận tải hợp lý góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Các nhà đầu tư nước ngoài không chỉ quan tâm đến chi phí lao động hay ưu đãi thuế, mà còn đánh giá tổng thể chi phí sản xuất, chất lượng hạ tầng, khả năng cung ứng điện, tính ổn định của chính sách và mức độ thuận lợi của hệ thống logistics. Vì vậy, việc chủ động giảm chi phí đầu vào, kết hợp với cải thiện hạ tầng và môi trường kinh doanh, sẽ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các nhà đầu tư.
Tuy nhiên, không nên xem việc giảm giá điện và xăng dầu là lợi thế cạnh tranh dài hạn duy nhất. Đây chủ yếu là lợi thế hỗ trợ trong ngắn hạn. Lợi thế cạnh tranh bền vững phải được xây dựng trên nền tảng năng suất lao động, trình độ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực quản trị, khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thực tế, một trong những vấn đề cần quan tâm hiện nay là kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam tăng nhanh nhưng mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện và công nghệ nhập khẩu vẫn còn lớn. Khu vực doanh nghiệp FDI giữ vai trò nổi bật trong xuất khẩu, trong khi năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của nhiều doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Do đó, muốn chuyển lợi thế về chi phí thành lợi thế cạnh tranh thực chất, chúng ta cần đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tiếp nhận và làm chủ công nghệ.
Điều Việt Nam cần hướng tới không chỉ là địa điểm có chi phí sản xuất thấp hơn, mà phải trở thành nền kinh tế có năng lực sản xuất tốt hơn, năng suất cao hơn, khả năng cung ứng ổn định hơn và tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn. Đó mới là nền tảng để hàng hóa Việt Nam cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế và Việt Nam trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn trong dài hạn.
- Xin cảm ơn ông!
9 địa phương phải tăng trưởng trên 15%: Gỡ điểm nghẽn để tăng tốc9 địa phương phải đạt mức tăng trưởng trên 15% trong quý IV, trong đó Lạng Sơn tăng trên 18,4%. Đẩy nhanh đầu tư công, kích cầu tiêu dùng, mở rộng xuất khẩu và xử lý nhanh các điểm nghẽn là những giải pháp quan trọng để địa phương tăng tốc về đích.
.svg){kind=icon}
