Bị thu hồi nơi ở, người phụ nữ yêu cầu hỗ trợ tái định cư

Theo trình bày của bà H. (ngụ phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai), năm 2002, bà được gia đình cho một thửa đất diện tích khoảng 300m2 tại thị xã Sa Pa để xây dựng nhà ở. Sau khi dựng nhà và ra ở riêng, bà đăng ký hộ khẩu thường trú, thực hiện các nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai và sử dụng đất ổn định.

Bà H. cho biết từng nhiều lần đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng chưa được giải quyết do thửa đất nằm trong phạm vi quy hoạch các dự án đầu tư.

Năm 2015, thửa đất được cơ quan chức năng đo đạc, lập hồ sơ địa chính. Bà H. ký xác nhận hiện trạng sử dụng đất và được hướng dẫn chờ hoàn thiện thủ tục cấp giấy chứng nhận. Tuy nhiên, đến khi đất bị thu hồi, gia đình bà vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Năm 2021, UBND thị xã Sa Pa ban hành các quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để thực hiện dự án Khu trung tâm hành chính mới huyện Sa Pa.

Theo phương án được phê duyệt, gia đình bà H. được bố trí một suất đất tái định cư tại Khu tái định cư và sắp xếp dân cư Tây Bắc, nhưng không được hỗ trợ suất tái định cư tối thiểu.

hộ dân được xem xét suất hỗ trợ tái định cư khi bị thu hồi đất
Việc gia đình bà H. có phải di chuyển chỗ ở khi đất bị thu hồi là căn cứ để xem xét hỗ trợ tái định cư tối thiểu. Ảnh minh họa: Hoàng Hà

Không đồng tình, bà H. cho rằng dự án có quy hoạch khoảng 10,4ha đất ở và bố trí tái định cư tại chỗ cho một số hộ dân, nhưng gia đình bà lại không có tên trong danh sách dù đã sử dụng đất ổn định từ năm 2002. 

Bà cũng cho rằng đây là nơi ở duy nhất của gia đình nên việc thu hồi đất đồng nghĩa với việc phải di chuyển chỗ ở, do đó gia đình thuộc diện được hỗ trợ suất tái định cư tối thiểu.

Ở chiều ngược lại, đại diện Chủ tịch UBND phường Sa Pa (đơn vị kế thừa trách nhiệm của UBND thị xã Sa Pa) khẳng định việc thu hồi đất, bồi thường và tái định cư được thực hiện đúng quy định. Cơ quan này cho rằng vị trí đất của bà H. không thuộc khu vực được quy hoạch tái định cư tại chỗ. 

Đồng thời, căn cứ báo cáo năm 2021 của UBND phường Phan Si Păng, chính quyền xác định bà H. không sinh sống tại thửa đất bị thu hồi nên không thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở để được hỗ trợ suất tái định cư tối thiểu.

Cho rằng quyền lợi chưa được bảo đảm, bà H. khởi kiện, yêu cầu hủy một phần quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và văn bản trả lời đơn của UBND thị xã Sa Pa; đồng thời đề nghị bố trí một suất tái định cư tại chỗ và hỗ trợ một suất tái định cư tối thiểu.

Tòa xác định việc từ chối hỗ trợ chưa phù hợp thực tế

Xét xử sơ thẩm, TAND khu vực 7 - Lào Cai nhận định việc UBND thị xã Sa Pa không hỗ trợ suất tái định cư tối thiểu cho gia đình bà H. với lý do bà không thường xuyên sinh sống tại thửa đất bị thu hồi là chưa phù hợp với thực tế khách quan.

Theo hồ sơ, bà H. được bố đẻ cho đất từ năm 2002, xây dựng nhà ở và sử dụng ổn định. Các tài liệu như biên bản xác minh nguồn gốc đất, xác nhận của tổ dân phố, biên lai thuế, hồ sơ kiểm đếm tài sản và lời khai nhân chứng đều thể hiện gia đình bà có nhà ở, công trình phụ, hệ thống điện, trồng cây và thực hiện nghĩa vụ thuế tại thửa đất.

Đáng chú ý, ngoài căn nhà bị thu hồi, bà H. không còn nhà ở hay đất ở nào khác trên địa bàn phường Sa Pa.

Tòa án cũng xem xét lời khai của những người làm chứng về việc nhà bà H. nằm gần khu vực lò thiêu, đốt rác thải của bệnh viện Sa Pa. Do điều kiện này, bà có thời gian phải sang ở nhờ nhà bố mẹ. Tuy nhiên, bà và gia đình vẫn thường xuyên đi lại, dọn dẹp, trông nom căn nhà.

Bên cạnh đó, hồ sơ còn có xác nhận của tổ trưởng tổ dân phố về việc bà H. dựng nhà, sử dụng ổn định và thường xuyên sinh sống trên diện tích đất được cho tặng từ năm 2002.

Từ các chứng cứ trên, Tòa cho rằng việc cơ quan chức năng chỉ căn cứ báo cáo năm 2021 để xác định bà H. không thuộc diện phải di chuyển chỗ ở là chưa phù hợp. Việc thu hồi toàn bộ thửa đất trên thực tế buộc gia đình bà phải chuyển nơi ở.

Vì vậy, bà H. đủ điều kiện được hỗ trợ suất tái định cư tối thiểu theo quy định.

Tuy nhiên, đối với yêu cầu bố trí đất tái định cư tại chỗ, Tòa án xác định vị trí đất của bà H. thuộc quy hoạch xây dựng Khu trung tâm hành chính mới huyện Sa Pa, không phải khu vực quy hoạch đất ở tái định cư. Do đó, việc không bố trí đất tại chỗ cho gia đình bà là có căn cứ.

Từ những nhận định trên, TAND khu vực 7 - Lào Cai chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện, tuyên hủy một phần quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hủy văn bản trả lời đơn của UBND thị xã Sa Pa.

Đồng thời, Tòa buộc Chủ tịch UBND phường Sa Pa thực hiện việc phê duyệt, hỗ trợ suất tái định cư tối thiểu cho gia đình bà H.; không chấp nhận yêu cầu bố trí đất tái định cư tại chỗ.

(Tham khảo Bản án số 07/2026/HC-ST ngày 19/8/2026 của TAND khu vực 7 - Lào Cai)