Theo báo JPost, trong kỷ nguyên chịu tác động của các cuộc khủng hoảng địa chính trị, 2 cuộc xung đột trên đang cùng nhau định hình lại cách các quốc gia phát triển, áp dụng và thích ứng với công nghệ quân sự. Hai cuộc xung đột diễn ra đồng thời đã dẫn tới sự biến đổi bối cảnh công nghệ quốc phòng toàn cầu chưa từng có kể từ giai đoạn đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh.

Cuộc xung đột mới nhất nổ ra khi Mỹ và Israel phối hợp tấn công Iran trong các chiến dịch mang tên "Sư tử gầm" theo cách gọi của Israel hay "Cơn cuồng nộ dữ dội" như Mỹ công bố. Tuy nhiên, trong hơn 4 năm qua, cuộc xung đột đang diễn ra giữa Nga và Ukraine đã định nghĩa lại diện mạo của giao chiến hiện đại.

Mỗi cuộc xung đột đều có những đặc điểm riêng biệt, nhưng cả hai đều diễn ra vào đúng thời điểm thúc đẩy xu hướng cơ bản của giao tranh dựa trên phần mềm, dữ liệu và khả năng lặp lại nhanh chóng.

Hàng loạt UAV. Ảnh: Shutterstock
Các máy bay không người lái (UAV) đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong xung đột. Ảnh: Shutterstock

Chiến dịch quân sự chống Iran của Mỹ và Israel

Các chiến dịch Sư tử gầm của Israel và Cơn thịnh nộ dữ dội của Mỹ bắt đầu bằng một cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn giữa Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) nhằm vào hàng loạt mục tiêu ở trung tâm Tehran và giới lãnh đạo Iran.

Cuộc tấn công mở màn kéo dài 1 phút. Sau đó, IDF tiếp tục bắn phá hệ thống phòng không và kho tên lửa đạn đạo của Iran. Không quân Israel (IAF) và Không quân Mỹ nhanh chóng giành được ưu thế trên không ở Iran, cho phép họ tiếp tục tập kích các mục tiêu. 

Quy mô các chiến dịch là chưa từng có. Sau 5 tuần giao tranh, chỉ riêng các lực lượng Mỹ đã tấn công hơn 10.000 mục tiêu của Iran, trong khi Israel được cho đã thả hơn 13.000 quả bom xuống hàng nghìn mục tiêu khắp nước láng giềng.

Mức độ phối hợp giữa 2 quân đội cũng chưa từng có tiền lệ. Hai bên đều tích hợp thông tin tình báo theo thời gian thực, hệ thống tự động và khả năng nhắm mục tiêu chính xác vào một nhịp điệu hoạt động duy nhất. Trong suốt chiến dịch, họ cập nhật danh sách tấn công chỉ trong vài giờ thay vì vài ngày và hoàn thiện chu trình từ cảm biến đến khai hỏa một cách hiệu quả hơn nhiều.

Các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel dựa rất nhiều vào thông tin tình báo chính xác, thu thập được qua ảnh vệ tinh và sự kết hợp nhanh chóng của các cảm biến. Cách tiếp cận này tương tự chiến thuật tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) đã thấy ở Ukraine nhưng được thực hiện với trình độ công nghệ cao hơn nhiều.

Nhiều nền tảng được sử dụng trong các chiến dịch chống Iran không phải mới được tạo ra, mà đã được phát triển qua nhiều năm.

Eyal Hulata, cựu cố vấn an ninh quốc gia Israel nhận xét: "Hiệu quả hoạt động tình báo của Israel trong suốt những chiến dịch gần đây là rất quan trọng. Mọi thứ bắt đầu từ tình báo, sau đó là khả năng hành động tầm xa dựa trên những thông tin này". 

Theo ông Hulata, chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội cũng là một cơ hội để CENTCOM thử nghiệm các khái niệm tác chiến mới vì Mỹ đã không tham gia vào một chiến dịch nào như vậy trong 20 năm qua. Do đó, chiến dịch đang tạo ra giá trị thực sự cho quân đội của họ.

Cuộc xung đột Nga - Ukraine

Cuộc đối đầu giữa Nga và Ukraine hiện đã bước sang năm thứ 5 và đã thúc đẩy các quốc gia trên khắp thế giới tái vũ trang. Chi tiêu quốc phòng của châu Âu tăng vọt. Đầu tư quốc phòng của các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã vượt 381 tỷ Euro, tăng năm thứ 11 liên tiếp. Chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển của họ đạt gần 20 tỷ Euro vào năm 2025.

Giao tranh giữa Moscow và Kiev vẫn là nơi thí nghiệm có ảnh hưởng nhất thế giới về đổi mới quân sự hiện đại. Ông Hulata nhận định: “Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine mang tính tiên phong trên nhiều phương diện. Đây là cuộc xung đột đầu tiên kết hợp công nghệ và chiến thuật truyền thống như pháo binh, bộ binh và thiết giáp, nhưng cũng sở hữu những công nghệ máy bay không người lái (UAV) tấn công và phòng thủ tiên tiến nhất. Khả năng đứng vững của Ukraine bắt nguồn từ việc nước này đã sử dụng công nghệ hiệu quả như thế nào. Đúng vậy, Kiev đã nhận được tiền và thiết bị nhưng lợi thế thực sự của họ là khả năng thích ứng nhanh chóng". 

Việc Ukraine sử dụng rộng rãi thiết bị không người lái, từ các hệ thống tấn công tự hành tầm xa đến các nền tảng UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) cảm tử giá rẻ cũng như các hệ thống không người lái trên bộ và trên biển đã định nghĩa lại vai trò của chúng trong các cuộc xung đột cường độ cao.

Nga đã đáp trả bằng UAV sản xuất hàng loạt của riêng mình và các hệ thống tác chiến điện tử (EW) tinh vi, tạo ra một cuộc chạy đua vũ trang công nghệ diễn ra hàng tuần. 

Cuộc xung đột Nga - Ukraine cũng cho thấy tầm quan trọng của công nghệ thương mại đối với quốc phòng. Hình ảnh vệ tinh từ các công ty tư nhân, hệ thống chỉ huy dựa trên điện toán đám mây và các nền tảng nhắm mục tiêu có trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ đã trở nên thiết yếu đối với khả năng phục hồi trên tiền tuyến của quân Ukraine. Những công cụ này đã cho phép các lực lượng Kiev duy trì nhận biết tình hình ngay cả khi cơ sở hạ tầng quân sự truyền thống bị suy yếu.

Theo Shimon Tsentsiper, cựu chỉ huy Cục Vật tư của Không quân Israel, cuộc xung đột Nga - Ukraine cũng đã phơi bày những hạn chế của giao tranh bằng công nghệ cao. Cuộc đối đầu này cho thấy ưu thế về công nghệ sẽ là vô nghĩa nếu không có khả năng sản xuất vũ khí và đạn dược trên quy mô lớn.

Công nghệ làm thay đổi bản chất của xung đột

Qua 2 cuộc xung đột trên, các chuyên gia nhận thấy có một mô hình chung đang nổi lên. Các cuộc giao tranh ngày càng mang tính tự động hóa, dựa trên dữ liệu và phụ thuộc vào sự đổi mới thương mại. Không gian và mạng lưới viễn thông giờ đây cũng quan trọng như đất liền, biển và bầu trời. Chuỗi cung ứng đã trở thành tài sản chiến lược và khả năng lặp lại nhanh chóng như cập nhật phần mềm, điều chỉnh chiến thuật và triển khai các hệ thống mới, thường quan trọng hơn quy mô kho vũ khí của một quốc gia.

Theo các chuyên gia Israel, các chiến dịch Sư tử gầm và Cơn thịnh nộ dữ dội đã chứng minh cách thu thập thông tin tình báo theo thời gian thực, các cuộc tấn công chính xác và công nghệ tiên tiến có thể định hình lại một cuộc xung đột cấp khu vực. Ukraine cho thấy một quốc gia nhỏ hơn có thể tận dụng công nghệ thương mại để chống lại một đối thủ lớn hơn.