Quả đắng ODA và nỗi lo hậu thế

Đến nay, các nhà tài trợ đã dành cho Việt Nam hơn 80 tỷ USD vốn ODA. Tuy nhiên, sử dụng nguồn ODA sao cho hiệu quả, không để thành một gánh nặng về sau luôn được cảnh báo.

- Nguồn vốn ODA rất quan trọng giúp Việt Nam trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế trong hơn 20 năm qua. Đến nay, các nhà tài trợ đã dành cho Việt Nam hơn 80 tỷ USD vốn ODA. Tuy nhiên, sử dụng nguồn ODA sao cho hiệu quả, không để thành một gánh nặng về sau luôn được cảnh báo.

Những “quả đắng” từ ODA

Thống kê cho thấy, ODA tại Việt Nam được thực hiện dưới 3 hình thức: ODA viện trợ không hoàn lại chiếm khoảng 10-12%; ODA vay ưu đãi chiếm khoảng 80% và ODA hỗn hợp chiếm khoảng 8-10%.

Lũy kế từ năm 1993 đến 2014, tổng giá trị vốn ODA cam kết cho Việt Nam đã lên đến 89,5 tỷ USD, tổng vốn đã ký kết đạt 73,68 tỷ USD bình quân 3,5 tỷ USD/năm, giải ngân đạt 53,89 tỷ USD, chiếm trên 73,2% tổng vốn ODA đã ký kết.

Thực tế cho thấy, ODA thật sự rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam nhưng kèm theo đó luôn là những điều kiện rất gắt gao và những khoản nợ mà “vay hôm nay trả về sau”. Vì thế, yêu cầu về hiệu quả sử dụng đồng vốn luôn là một đòi hỏi lớn không chỉ từ các nhà tài trợ mà chính từ trách nhiệm của người thụ hưởng.

Tiến sĩ Nguyễn Thành Đô - nguyên Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài Chính) - chia sẻ: trong 20 năm qua, những dấu ấn trong việc huy động và sử dụng ODA của Việt Nam có những góc tối mà ta không thể không nói đến.

{keywords}

Chủ đầu tư cảng Đà Nẵng thẳng thừng từ chối vốn ODA. Nguồn vốn đầu tư giai đoạn 2 của cảng được huy động trong nước chỉ bằng 1 nửa so với vay ODA.

Đã có nhiều ví dụ cho thực tế này. Dự án chế biến dầu cám ở Bến Tre, dự án dây chuyền dệt bao đay ở TP.Hồ Chí Minh, vay vốn ODA Ấn Độ. Tuy nhiên, vì công nghệ lạc hậu, không có nguyên liệu và không có nơi tiêu thụ sản phẩm nên sau khi bàn giao không vận hành được. Còn dự án nhà máy động cơ xăng nhỏ, dự án dầm thép khẩu độ lớn, vay vốn ODA Pháp; dự án tàu hút bụng tự hành, vay vốn ODA Đức - không hiệu quả do sản phẩm không thích hợp với thị trường.

Hay chương trình trồng bông, trồng cà phê Arabica, vay vốn ODA Pháp - thất bại do không nghiên cứu kỹ quy hoạch, tổ chức thực hiện và quản lý kém.

Từ những dự án ODA thất bại thảm hại, Tiến sĩ Nguyễn Thành Đô rút ra kết luận: Kinh nghiệm sử dụng ODA trên thế giới cho thấy, ODA không phải luôn luôn có hiệu quả đối với bất kỳ quốc gia nào, bất kỳ lĩnh vực nào.

Đừng để gánh nặng về sau

Theo nhiều chuyên gia, ODA không phải “tiền chùa” bởi khi sử dụng ODA vay của nước nào, thì nhìn chung ta phải sử dụng các nhà thầu của nước đó. Người đi vay bị ràng buộc phải sử dụng công nghệ, máy móc, thiết bị của chủ nợ.

Đó là chưa kể, người đi vay phải miễn thuế nhập khẩu cho hàng hóa phải mua từ nước cho vay, phải nhận một phần vốn vay ở dạng hiện vật, phải chịu sự biến động của tỷ giá…

{keywords}

Dự án hầm Hải Vân – một ví dụ tiêu biểu về việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA.

“Bất kỳ một khoản viện trợ nào cũng có hai mặt. Khi một nước đem tiền thuế của dân đi cho hoặc cho nước khác vay với lãi suất rất ưu đãi thì nó phải hàm chứa nhiều mục tiêu. Họ tài trợ các dự án đường sá, hạ tầng, hành lang pháp lý… mục đích để các công ty của họ vào đầu tư đạt hiệu quả cao nhất. Chưa hết, ODA đến, nước nhận viện trợ cũng phải có vốn đối ứng để cùng thực thi dự án. Vì vậy, trong dự án ODA ở Việt Nam bao giờ cũng có tiền thuế của người dân Việt Nam. Nên nó hoàn toàn không phải “bình sữa ngọt” từ bên ngoài đưa vào và đôi khi dùng vốn ODA còn đắt hơn cả vốn trong nước” - một chuyên gia nhấn mạnh.

Tiến sĩ Trần Du Lịch, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM nhấn mạnh: Không nên nghĩ ODA là tiền cho không. Đó là tiền vay, cho dù vay ưu đãi cũng phải trả nợ. ODA cũng không phải không có rủi ro, nhất là rủi ro tỷ giá.

“Chúng ta phải chấm dứt hoàn toàn việc xem ODA là cái gì đó được ban phát rồi chia nhau. Đấy sẽ là cái họa cho hậu thế mà cháu con phải gánh", Tiến sĩ Lịch cảnh báo.

Còn Tiến sĩ khoa học Võ Đại Lược cho rằng, việc sử dụng các nguồn vốn ODA tại Việt Nam vẫn còn có những hạn chế. Đó là: thiếu quy hoạch huy động và sử dụng vốn ODA, do vậy đã không có tầm nhìn dài hạn, thường là theo yêu cầu của các địa phương; cơ chế quản trị việc sử dụng nguồn vốn ODA còn bất cập do vậy tình trạng lãng phí, kể cả tham nhũng đã xảy ra gây hậu quả nghiêm trọng.

“Bài học dũng cảm từ chối ODA của Đà Nẵng đã chỉ ra hiệu quả kinh tế cần phải lấy làm khuôn mẫu không chỉ riêng Đà Nẵng, mà Việt Nam phải “tốt nghiệp” tài trợ ODA, nghĩa là phải từ chối những ODA kém hiệu quả, chỉ lựa chọn và chấp nhận những ODA có ý nghĩa thiết thực và hiệu quả kinh tế - xã hội cụ thể”, ông Lược nói.

Vũ Trung

tin nổi bật

Giá vàng hôm nay 31/1: Vàng SJC bán ra tăng giá mạnh ngày vía Thần Tài

Giá vàng thế giới gần như giữ nguyên. Còn ở trong nước, vào ngày vía Thần Tài (10/1 âm lịch) trong khi giá vàng SJC chiều mua vào giữ nguyên thì chiều bán ra lại tăng mạnh.

Người 15 năm xếp hàng từ 3h sáng mua vàng ngày Thần Tài: 'Không ai thuê tôi cả'

Người đàn ông 15 năm xếp hàng mua vàng ngày vía Thần Tài có mặt tại phố vàng lúc hơn 3h sáng để mua 2 chỉ vàng cầu may dù không buôn bán.

Xếp hàng từ 3h để mua vàng ngày vía Thần Tài ở Hà Nội

Để mua vàng lấy may ngày vía Thần Tài, nhiều người dân Hà Nội đã có mặt trước cửa hàng kinh doanh vàng ở phố Trần Nhân Tông và Cầu Giấy từ hơn 3h sáng, chuẩn bị tiền mặt ngồi chờ đến khi nhân viên mở cửa cho khách vào giao dịch.

Bán cá lóc nướng cúng Thần Tài, quán vỉa hè chờ thu cả tỷ đồng trong một ngày

Nếu tính giá trung bình 220.000 đồng/con, tiêu thụ hết 5.000 con cá lóc nướng, quán của bà Cúc Bụi có thể thu về chừng 1,1 tỷ đồng chỉ riêng trong ngày vía Thần Tài.

Sau Tết, lãi suất tiết kiệm ngân hàng nào cao nhất hiện nay?

Sau Tết, người dân đến gửi tiền tại các ngân hàng đông hơn hẳn. Lãi suất tiết kiệm tại các ngân hàng cũng đang có sự phân hóa rõ rệt.

Mâm cỗ cúng Thần Tài tràn ngập tôm hùm, chủ hàng phải từ chối bớt khách

Các mâm cỗ cúng Thần Tài năm nay hầu hết đều có tôm hùm. Nhiều chủ hàng phải từ chối bớt khách vì quá tải, giao hàng không xuể.

Thu gần 1 tỷ đồng mỗi ngày nhờ bán đồ ăn, trà sữa trên máy bay

Bán suất ăn trên máy bay cho các hãng hàng không, Công ty cổ phần Suất ăn hàng không Nội Bài (NCS) thoát lỗ sau thời gian dài gặp khó khăn.

10 triệu đồng vé máy bay từ Hà Nội vào TP.HCM: Đi kiểu gì đỡ xót ví?

Giá vé máy bay từ Hà Nội và một số tỉnh miền Trung vào TP.HCM đang vô cùng khan hiếm và đắt đỏ, có chặng lên đến gần 10 triệu đồng. Để trở lại TP.HCM làm việc, đi lại như thế nào cho tiết kiệm?

Sự kiện chứng khoán đáng chú ý ngày 31/1

Tập đoàn Hòa Phát và Tập đoàn Hoa Sen lỗ đậm, trong khi lợi nhuận cả năm 2022 của các ngân hàng tăng trưởng mạnh... là những thông tin sự kiện chứng khoán ngày 31/1.

Không quan tâm giá, người dân ùn ùn đi mua vàng trước ngày Thần tài

Theo ghi nhận của báo VietNamNet, trước ngày vía Thần tài năm Quý Mão, lượng khách đến mua vàng đông và tăng mạnh so với năm trước.

Điều hành sớm 2 ngày: Giá xăng tăng gần 1.000 đồng/lít từ 19h hôm nay

Chiều tối 30/1, các doanh nghiệp đồng loạt điều chỉnh theo hướng tăng giá xăng dầu trên cơ sở điều hành của liên Bộ Công Thương - Tài chính.

Sát ngày vía Thần Tài, vàng miếng 'bốc hơi' 1 triệu đồng/lượng, vàng nhẫn cũng giảm mạnh

Giá vàng miếng hôm nay (30/1) giảm mạnh. Giá vàng miếng của SJC "bốc hơi" 1 triệu đồng/lượng, giá vàng miếng của Doji mất 1,2 triệu đồng/lượng. Giá vàng nhẫn cũng hạ nhanh.

Giá xăng dầu biến động mạnh, Bộ Công Thương thông báo điều hành sớm 2 ngày

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương sẽ thực hiện điều hành giá xăng dầu vào ngày hôm nay, 30/1/2023.

Lỗ bạc triệu sau khi chen chúc mua vàng Thần Tài, trăm nghìn người móc ví 'biếu' nhà buôn

Trong nhiều năm gần đây, sức cầu mua vàng rất lớn ngày vía Thần Tài đã đẩy giá vàng tăng nhanh, lên hàng triệu đồng/lượng. Người mua vàng cầu may lỗ sau vài ngày do giá giảm nhanh.

Facebook, Google, Apple... kê khai, nộp thuế 1.800 tỷ đồng

Ngày làm việc đầu tiên sau Tết Nguyên đán Quý Mão 2023, các nhà cung cấp nước ngoài như Facebook, Google; Apple... đã thực hiện kê khai, nộp thuế đạt 1.800 tỷ đồng.