Kiến trúc động lực học và cuộc cách mạng nhiên liệu lỏng trên động cơ Arvand của tên lửa Kheibar

Về mặt cấu trúc vật lý, tên lửa Khorramshahr-4 (hay tên lửa Kheibar) là dòng tên lửa đạn đạo một tầng phóng từ xe cơ động mặt đất, sở hữu chiều dài khoảng 13 mét, đường kính thân 1,5 mét và tổng trọng lượng phóng xấp xỉ 30 tấn. 

Trái tim tạo nên sức mạnh cho khí tài này là động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng Arvand thế hệ mới. Điểm đột phá về mặt kỹ thuật nằm ở việc các kỹ sư Iran đã đưa toàn bộ khối động cơ Arvand đặt lọt vào bên trong thùng chứa nhiên liệu. 

Cách bố trí này không chỉ giúp rút ngắn chiều dài tổng thể của tên lửa mà còn gia tăng độ ổn định kết cấu, tối ưu hóa khí động học và giảm thiểu rung chấn trong suốt giai đoạn tăng tốc.

Tên lửa Kheibar (Khorramshahr-4) nâng cấp của Iran đánh đổi trọng lượng đầu đạn để vươn tầm bắn 4.000km, tốc độ Mach 16 thách thức lá chắn phòng thủ toàn cầu.
Tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) nâng cấp của Iran đánh đổi trọng lượng đầu đạn để vươn tầm bắn 4.000km, tốc độ Mach 16 thách thức lá chắn phòng thủ toàn cầu. Ảnh: en.wikipedia.org

Khác với các dòng tên lửa nhiên liệu lỏng thế hệ cũ vốn mất hàng giờ để nạp nhiên liệu ngay trước khi phóng và dễ bị vệ tinh trinh sát phát hiện, động cơ Arvand sử dụng tổ hợp nhiên liệu lỏng hypergolic tự bốc cháy (gồm nhiên liệu UDMH kết hợp chất oxy hóa N2O4). 

Nhờ cải tiến hợp kim vỏ bình chứa chống ăn mòn, loại nhiên liệu này có thể được nạp sẵn và lưu trữ trực tiếp bên trong thân tên lửa suốt nhiều năm liền. 

Cơ chế này giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai khai hỏa xuống còn khoảng 12 đến 15 phút, mang lại khả năng phản công chớp nhoáng và nâng cao đáng kể tỷ lệ sống sót của bệ phóng trước các đòn đánh phủ đầu của đối phương.

Tên lửa (Khorramshahr-4) Iran tốc độ Mach 16, tầm bắn 4.000km, thách thức phòng thủ toàn cầu.
Tên lửa Khorramshahr-4 Iran (tên lửa Kheibar) tốc độ Mach 16, tầm bắn 4.000km, thách thức phòng thủ toàn cầu. Ảnh: en.wikipedia.org

Cơ chế đánh đổi tải trọng đầu đạn để tên lửa Kheibar vươn tới tầm bắn 4.000km

Trong cấu hình tiêu chuẩn khi mới ra mắt, tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) được thiết kế để mang theo đầu đạn nặng từ 1.500 đến 1.800kg với tầm bắn công bố là 2.000km. 

Tuy nhiên, theo quy luật vật lý tên lửa đạn đạo, động năng đẩy của động cơ Arvand vốn dư thừa sức mạnh để đưa vật thể đi xa hơn nếu giảm bớt tải trọng hữu ích ở phần mũi. 

Các phân tích quân sự mới nhất chỉ ra rằng bằng cách thu nhỏ khối lượng đầu đạn xuống còn khoảng 500kg, năng lượng dư thừa từ tầng đẩy chính sẽ đẩy quỹ đạo bay của tên lửa vươn tới cự ly từ 3.000 đến 4.000km. 

Sự điều chỉnh này chính thức đưa tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) vượt qua ranh giới của một tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM - Medium-Range Ballistic Missile) để bước chân vào phân khúc tên lửa đạn đạo tầm trung-xa trung (IRBM - Intermediate-Range Ballistic Missile).

Tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) nâng cấp của Iran đánh đổi trọng lượng đầu đạn để vươn tầm bắn 4.000km.
Tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) nâng cấp của Iran đánh đổi trọng lượng đầu đạn để vươn tầm bắn 4.000km. Ảnh: thenationalnews.com

Tốc độ siêu vượt âm và đầu đạn hồi quyển cơ động MaRV của tên lửa Kheibar

Khả năng xuyên thủng các hệ thống phòng không đa tầng hiện đại của tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) được quyết định bởi hồ sơ quỹ đạo bay và cấu trúc đầu đạn hồi quyển cơ động (MaRV - Maneuverable Reentry Vehicle). 

Sau khi rời bệ phóng, động cơ Arvand đẩy tên lửa đạt vận tốc cực đại lên tới Mach 15 hoặc Mach 16 ở tầng ngoài khí quyển và duy trì tốc độ khoảng Mach 8 khi lao trở lại bầu khí quyển hướng tới mục tiêu. 

Với vận tốc này, tổng thời gian bay của tên lửa ở cự ly 2.000km chỉ kéo dài khoảng 10 đến 12 phút, thu hẹp tối đa cửa sổ thời gian phản ứng của các đài radar cảnh giới và tổ hợp đánh chặn.

Phần đầu đạn tách rời của tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) được loại bỏ các cánh ổn định truyền thống nhằm thu nhỏ tiết diện phản xạ radar, thay vào đó là hệ thống điều khiển vector lực đẩy tích hợp 8 động cơ phụ trợ cỡ nhỏ. 

Trong đó, 4 động cơ đảm nhiệm vai trò kiểm soát tư thế và tạo chuyển động xoay ổn định, 4 động cơ còn lại thực hiện các cú bẻ lái ngang bất ngờ trong giai đoạn hồi quyển. 

Sự cơ động phi tuyến tính này khiến các thuật toán tính toán điểm đón đầu của tên lửa đánh chặn đối phương trở nên kém hiệu quả, đồng thời vẫn duy trì độ sai số vòng tròn đồng tâm/bán kính lệch mục tiêu (CEP - Circular Error Probable) ở mức rất thấp, chỉ khoảng 10 đến 30 mét.

Tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) nâng cấp của Iran thách thức lá chắn phòng thủ toàn cầu.
Tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) nâng cấp của Iran thách thức lá chắn phòng thủ toàn cầu. Ảnh: en.mehrnews.com

Chiến thuật dẫn đường pha giữa và năng lực miễn nhiễm tác chiến điện tử của tên lửa Kheibar

Một trong những điểm sáng công nghệ đáng chú ý nhất trên tên lửa Khorramshahr-4 (tên lửa Kheibar) là triết lý phân bổ hệ thống dẫn đường nhằm vô hiệu hóa các biện pháp gây nhiễu điện tử. 

Tên lửa tên lửa Kheibar (tên lửa Khorramshahr-4) sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính (INS - Inertial Navigation System) độ chính xác cao kết hợp cập nhật dữ liệu định vị vệ tinh (GPS - Global Positioning System) và máy tính điều khiển bay tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI-Artificial Intelligence) ở giai đoạn tăng tốc và bay ngoài khí quyển (pha giữa) để hiệu chỉnh mọi sai lệch quỹ đạo.

Tuy nhiên, ngay khi đầu đạn bắt đầu quá trình tái nhập khí quyển ở giai đoạn cuối, toàn bộ các hệ thống dẫn đường điện tử và kết nối tín hiệu bên ngoài sẽ tự động tắt hoàn toàn. 

Lúc này, đầu đạn lao xuống mục tiêu thuần túy dựa trên quán tính đã được khóa chuẩn xác từ trước cùng sự ổn định khí động học của các động cơ phụ. 

Cơ chế "ngắt kết nối chủ động" này biến mọi nỗ lực gây nhiễu tín hiệu vệ tinh hay chế áp điện tử tầm ngắn quanh khu vực mục tiêu của đối phương trở nên vô tác dụng, đảm bảo đòn tấn công đạt độ chính xác cao ngay cả trong môi trường tác chiến điện tử khốc liệt nhất.

(Theo armyrecognition.com, en.mehrnews.com, thenationalnews.com, understandingwar.org, iranintl.com)