Hai tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM - Intercontinental Ballistic Missile) mạnh nhất của Mỹ và Nga, ICBM LGM-30G Minuteman III và ICBM RS-28 Sarmat (được phương Tây gọi là Satan II), đang định hình cục diện răn đe chiến lược toàn cầu.
Một bên là hệ thống đã phục vụ hơn nửa thế kỷ với độ tin cậy gần như tuyệt đối, bên kia là “quái vật” thế hệ mới được Nga kỳ vọng sẽ ‘xuyên thủng mọi lá chắn phòng thủ’.
LGM-30G Minuteman III là tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) nhiên liệu rắn ba tầng, được Mỹ đưa vào biên chế từ năm 1970 và đến nay vẫn là trụ cột duy nhất của lực lượng tên lửa đất liền trong bộ ba hạt nhân Mỹ.
Tên lửa LGM-30G Minuteman III dài khoảng 18,2 mét, đường kính khoảng 1,67-1,85 mét và trọng lượng phóng khoảng 36 tấn.
Hệ thống đẩy rắn cho phép phóng gần như tức thời, chỉ trong vài chục giây sau khi nhận lệnh, đồng thời giảm đáng kể chi phí bảo dưỡng so với nhiên liệu lỏng.
Tầm bắn của tên lửa LGM-30G Minuteman III đạt khoảng 13.000km, tốc độ khi đốt cháy hết nhiên liệu lên tới khoảng Mach 23.
Độ chính xác được cải thiện qua nhiều chương trình nâng cấp, với bán kính sai số vòng tròn xác suất (CEP - Circular Error Probable là thước đo độ chính xác của một hệ thống vũ khí như tên lửa, pháo hoặc bom) hiện nay khoảng 120 mét.
Ban đầu tên lửa LGM-30G Minuteman III mang được tới ba đầu đạn độc lập (MIRV - Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle là đầu đạn hồi quyển tấn công đa mục tiêu độc lập), nhưng theo các hiệp ước kiểm soát vũ khí hiện hành, hầu hết các quả đang trực chiến chỉ mang một đầu đạn W87 hoặc W78 với đương lượng khoảng 300-475 kiloton.
Mỹ duy trì khoảng 400 quả tên lửa LGM-30G Minuteman III trong các hầm phóng kiên cố tại ba căn cứ ở Montana, North Dakota và Wyoming.
Công nghệ dẫn đường quán tính hiện đại kết hợp với hệ thống điều khiển phóng dự phòng trên không giúp duy trì khả năng đáp trả ngay cả khi bị tấn công phủ đầu.
Các chương trình kéo dài tuổi thọ liên tục thay thế động cơ, hệ thống dẫn đường và đầu đạn đã giúp tên lửa LGM-30G Minuteman III vẫn đạt độ tin cậy thử nghiệm gần 100% sau hơn 50 năm phục vụ.
Đối lập với sự ổn định của tên lửa LGM-30G Minuteman III, tên lửa RS-28 Sarmat là tên lửa đạn đạo liên lục địa nhiên liệu lỏng ba tầng hạng nặng do Nga phát triển để thay thế R-36M2 Voevoda (Satan).
Tên lửa RS-28 Sarmat có kích thước khổng lồ: dài khoảng 35,3-35,5 mét, đường kính 3 mét và trọng lượng phóng khoảng 208 tấn, gần gấp 6 lần tên lửa LGM-30G Minuteman III.
Tầm bắn của tên lửa RS-28 Sarmat được Nga công bố từ 10.000 đến 18.000km, thậm chí có tuyên bố vượt xa hơn khi bay theo quỹ đạo cận quỹ đạo hoặc Fractional Orbital Bombardment System (FOBS - Hệ thống ném bom quỹ đạo phân đoạn là một hệ thống mang và phóng đầu đạn (thường là đầu đạn hạt nhân) sử dụng quỹ đạo Trái Đất thấp để tiếp cận mục tiêu), tốc độ Mach 20+.
Khả năng mang tải của tên lửa RS-28 Sarmat là điểm nổi bật nhất, với trọng lượng đầu đạn lên tới 10 tấn, cho phép mang từ 10 đến 16 đầu đạn MIRV hạng nhẹ hoặc nặng, hoặc kết hợp với các phương tiện lướt siêu thanh HGV Avangard có khả năng cơ động cao.
Hệ thống đẩy lỏng mang lại năng lượng lớn hơn nhiều so với nhiên liệu rắn, giúp tên lửa RS-28 Sarmat có thể thay đổi quỹ đạo bay phức tạp hơn và tiếp cận mục tiêu từ nhiều hướng, kể cả qua Nam Cực, nhằm né tránh các hệ thống cảnh báo sớm truyền thống.
Nga khẳng định tên lửa RS-28 Sarmat được thiết kế để 'vượt qua mọi hệ thống phòng thủ tên lửa hiện tại và tương lai' nhờ tốc độ cao, số lượng đầu đạn lớn và các biện pháp xuyên phá.
Tuy nhiên, chương trình phát triển kéo dài từ năm 2011, trải qua nhiều lần trì hoãn và một số vụ thử thất bại nghiêm trọng, trong đó có vụ nổ phá hủy bệ phóng thử nghiệm năm 2024.
Tính đến nay, dù Nga tuyên bố đã đưa vào trực chiến thử nghiệm từ năm 2023, mức độ triển khai thực tế vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng theo các đánh giá phương Tây.
Khi so sánh trực tiếp, ưu thế của tên lửa LGM-30G Minuteman III nằm ở độ tin cậy đã được chứng minh qua hàng thập kỷ, thời gian phản ứng cực nhanh nhờ nhiên liệu rắn, chi phí duy trì thấp hơn và độ chính xác cao sau nhiều lần nâng cấp.
Hệ thống này đã trở thành “cột sống” ổn định của răn đe hạt nhân Mỹ, sẵn sàng phóng gần như ngay lập tức và khó bị vô hiệu hóa hoàn toàn nhờ mạng lưới chỉ huy dự phòng.
Nhược điểm chính là khả năng mang tải hạn chế (hiện chỉ một đầu đạn), kích thước nhỏ hơn khiến tên lửa LGM-30G Minuteman III khó mang theo nhiều biện pháp xuyên phá phức tạp và công nghệ cơ bản đã cũ dù được hiện đại hóa liên tục.
Trong khi đó, tên lửa RS-28 Sarmat vượt trội về sức mạnh phá hủy tiềm năng nhờ tải trọng lớn và tính linh hoạt của đầu đạn, bao gồm cả khả năng mang phương tiện lướt siêu thanh/siêu vượt âm HGV Avangard.
Tầm bắn xa hơn và khả năng bay theo quỹ đạo bất thường mang lại lợi thế chiến lược trong việc vượt qua hệ thống phòng thủ.
Tuy nhiên, nhiên liệu lỏng đòi hỏi thời gian chuẩn bị dài hơn, chi phí bảo dưỡng cao hơn và độ phức tạp kỹ thuật lớn hơn, cộng thêm lịch sử phát triển đầy trắc trở khiến độ tin cậy thực chiến vẫn là dấu hỏi lớn.
Sự phụ thuộc vào công nghệ nặng và quy mô lớn cũng khiến tên lửa RS-28 Sarmat dễ bị phát hiện hơn trong giai đoạn triển khai.
Cả hai hệ thống đều phản ánh triết lý răn đe khác nhau. Mỹ chọn sự ổn định, sẵn sàng và tin cậy lâu dài với tên lửa LGM-30G Minuteman III, trong khi Nga đầu tư vào sức mạnh đột phá và khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ với tên lửa RS-28 Sarmat.
Thực tế chiến lược cho thấy không có hệ thống nào hoàn hảo tuyệt đối; mỗi bên đều cố gắng bù đắp điểm yếu của mình bằng công nghệ và học thuyết sử dụng.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược kéo dài, việc hiểu rõ ưu nhược điểm kỹ thuật của hai loại tên lửa này giúp đánh giá khách quan hơn về cân bằng lực lượng hạt nhân toàn cầu.
(Theo missilethreat.csis.org, afgsc.af.mil, nuke.fas.org, airandspaceforces.com, armyrecognition.com, rbc.ru, tass.ru, ria.ru, lenta.ru, kommersant.ru)
.svg){kind=icon}
