Thế kẹt chưa từng có của Tổng thống Putin

Theo dự báo mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), thành tích kinh tế mà Nga đạt được trong năm nay là kém nhất trong nhóm G-20, khi GDP bị giảm 3,8%. Và tình hình đã có thể dễ dàng trở nên tồi tệ hơn nữa.

Theo dự báo mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), thành tích kinh tế mà Nga đạt được trong năm nay là kém nhất trong nhóm G-20, khi GDP bị giảm 3,8%. Và tình hình đã có thể dễ dàng trở nên tồi tệ hơn nữa.

Tổng thống Vladimir Putin quả quyết rằng những chính sách kinh tế của ông vẫn nhất quán, nhưng trên thực tế, Putin đã khéo léo thay đổi đường lối của mình, qua đó hạn chế những thiệt hại vốn có thể đã xảy ra nếu ông không thay đổi.

Vào cuối năm 2014, nước Nga đã lâm vào tình trạng hoảng loạn tài chính. Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) đã đối phó với sự sụt giảm giá dầu bằng cách thả nổi đồng rúp, khiến cho đồng tiền này ngay lập tức mất giá chỉ còn một nửa. Những người dân Nga tuyệt vọng đã đổ xô đi mua bất cứ thứ gì có thể trước khi đồng tiền của mình trở nên vô giá trị. Lạm phát đã tăng vọt đến 16%.

Giải pháp của Putin – được đưa ra tại hội nghị báo chí thường niên của mình vào tháng 12 năm ngoái – đã không giúp trấn an dân chúng: “Chúng tôi dự định sẽ sử dụng những biện pháp đã được thực hiện tương đối thành công hồi năm 2008".

Tổng thống Putin đã nhắc đến phản ứng của Nga trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khi quốc gia này triển khai gói khích thích tài khóa lớn nhất trong nhóm G20 với quy mô không dưới 10% GDP. Kết quả đạt được: GDP của Nga giảm 7,8% – mức sụt giảm lớn nhất trong toàn nhóm G20. Tóm lại, Putin đang đề xuất sử dụng lại một chính sách thất bại.

{keywords}

May mắn thay, Putin đã không thực hiện lời hứa của mình đối với nước Nga. Trong năm 2008-2009, CBR đã theo đuổi chính sách phá giá dần dần, cấp tiền giải cứu tất cả những tập đoàn nhà nước và tư nhân lớn, bất kể thành tích hoạt động của chúng ra sao. Lần này, Nga đang duy trì một tỷ giá hối đoái thả nổi và bảo tồn nguồn dự trữ ngoại tệ của mình. CBR đã ổn định thị trường thông qua việc tăng mạnh lãi suất đột ngột rồi giảm từ từ, giống như bất kể ngân hàng trung ương nào cũng sẽ làm trong tình huống như vậy.

Nga cũng áp dụng một gói kích thích kinh tế chống khủng hoảng; nhưng ở mức tương đương 3,5% GDP thì gói này mới chỉ bằng một phần ba giá trị của gói năm 2008. Và dù chính phủ Nga coi một số công ty là mang tính “chiến lược”, nhưng thực ra họ cung cấp cho những công ty này một số tiền rất nhỏ.

Nhiều công ty lớn, đáng chú ý nhất là những công ty trong ngành xây dựng và lĩnh vực hàng không, đã buộc phải phá sản. Sự “phá huỷ sáng tạo” này, vốn mang lại một thập kỷ tăng trưởng rất cao ở Nga vào cuối những năm 1990,  đã dường như được áp dụng lại. Đối với tầng lớp giàu có ở Nga, cuộc sống đang trở nên thiếu an toàn hơn trước.

Sau khi quốc hữu hóa Công ty Dầu mỏ Yukos vào năm 2004, chính sách của Tổng thống Putin trở nên rất rộng lượng với những công ty quốc doanh lớn. Nga cấp vốn cho các dự án mua sắm và đầu tư của chúng với nguồn ngân sách thu từ dầu mỏ có vẻ như sẽ không bao giờ cạn. Nhưng giờ đây, khi giá dầu đang lao dốc nhanh chóng thì tổng thu nhập từ xuất khẩu của Nga đã giảm 30% trong năm nay, và ngân sách nhà nước cũng trở nên vô cùng thiếu thốn.

Nếu có điều gì phải đưa ra để thừa nhận vai trò của Tổng thống Putin, thì đó là việc bảo tồn ngân sách. Năm nay, thâm hụt ngân sách của Nga được dự đoán chỉ ở mức 2% GDP, và tăng lên 3,5% trong năm 2016 – một thành quả rõ rệt trong hoàn cảnh đất nước này đã phải trải qua cú sốc thương mại và những trừng phạt tài chính quốc tế. Trong năm tới, chính phủ Nga dự định sẽ chi 40-45 tỷ USD từ vốn dự trữ để hỗ trợ ngân sách. Nhưng Nga có khả năng chi trả cho điều này: tổng dự trữ ngoại tệ của Nga hiện đạt 364 tỷ USD và nợ công chỉ ở mức 14% GDP.

Để đạt được những điều trên, Putin phải từ bỏ phần nào những điều kiêng kỵ đối với chế độ của mình. 15 năm đầu dưới sự lãnh đạo của ông, tiêu chuẩn sống của người Nga đã tăng lên đều đặn, nhưng đã trượt dốc nhanh chóng kể từ tháng 11 năm 2014. Mức lương thực tế được dự kiến sẽ giảm 10% trong năm nay. Lương hưu thực tế cũng đang giảm, và chi tiêu cho chăm sóc sức khoẻ và giáo dục cũng được dự báo sẽ giảm 8% trong năm tới.

Các công ty quốc doanh cũng chịu ảnh hưởng. Gazprom, Rosneft (tập đoàn đã tiếp quản công ty Yukos) và công ty đường sắt Russian Railways đã công khai xin tiền hỗ trợ của chính phủ. Tháng 12 năm ngoái, Tổng thống Putin đã chấp nhận một kế hoạch tài trợ lớn cho Rosneft. Nhưng vào tháng 8 năm nay, rõ ràng là cả ba tập đoàn khổng lồ này đều chỉ nhận được một phần nhỏ số tiền hỗ trợ mà họ mong muốn. Vị chủ tịch đầy quyền lực của Russian Railways, ông Vladimir Yakunin, vốn là một cựu quan chức KGB và cũng là bạn của Tổng thống Putin, đã bị sa thải.

Trước những cấm vận tài chính do phương Tây áp đặt thì các nỗ lực nhằm duy trì ngân quỹ chính phủ của Tổng thống Putin là hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, tầm quan trọng của những thay đổi này không nên được phóng đại. Tác động kinh tế vĩ mô là đáng kể nhưng không có các cải cách mang tính hệ thống nào được đưa ra trong chương trình nghị sự cả.

Khác với Trung Quốc, Nga đã không cố gắng để kiểm soát tham nhũng đang tràn lan trong giới chức cấp cao, cũng không tiến hành bất cứ điều gì để củng cố nền pháp quyền. Hàng chục ngàn doanh nhân Nga có thể là vô tội đang bị tạm giam chờ xét xử do giới quan chức an ninh muốn thâu tóm công ty của họ. Chủ nghĩa bảo hộ phát triển nhanh chóng khi Nga ngày càng áp đặt thêm nhiều biện pháp trừng phạt thương mại.

Câu hỏi lớn đặt ra là người dân Nga sẽ phản ứng thế nào khi họ nhận ra sự sụt giảm mức sống của mình không chỉ là tạm thời, tương tự như hồi năm 1998. Vào năm 2014, GDP của Nga là 2,1 nghìn tỷ USD (theo tỷ giá hối đoái lúc đó), rồi rớt mạnh còn 1,1 nghìn tỷ USD. Những con số này không phản ánh sức mua, nhưng giới trung lưu ở Nga tính lương bổng của mình bằng đồng đô-la.

Cho tới nay, phản ứng của công chúng đã bị ngăn chặn, tuy nhiên một cuộc biểu tình kéo dài 2 tuần của những tài xế xe tải về vấn đề lệ phí đường cao tốc mới đã cho thấy rằng sự im lặng của công chúng có thể sẽ không kéo dài mãi.

Tại cuộc họp báo tháng 12 năm ngoái, Putin đã đề ra những kỳ vọng của mình: “Trong một viễn cảnh giả dụ là tồi tệ nhất, tôi tin rằng (cuộc khủng hoảng này) sẽ kéo dài vài năm…Sau đó, tăng trưởng là điều tất yếu, do tình hình kinh tế nước ngoài thay đổi cùng nhiều nguyên nhân khác. Một nền kinh tế thế giới đang tăng trưởng sẽ đòi hỏi thêm nguồn năng lượng bổ sung.” Tới tháng 12 năm nay, Putin phát biểu: “Tình hình hiện tại đang phức tạp, tuy nhiên không trầm trọng.”

Điều đó không còn đáng tin nữa. Kinh tế Nga đã trì trệ thậm chí ngay cả trước khi giá dầu toàn cầu rơi xuống đáy, và hầu hết các chuyên gia đều kỳ vọng rằng giá năng lượng sẽ tiếp tục được giữ ở mức thấp trong nhiều năm tới. Điều này tạo ra cho Tổng thống Putin một thách thức mà trước nay ông chưa từng đối diện: điều hành nước Nga khi không có một tia sáng hiện hữu nào ở phía cuối đường hầm.

Anders Åslund là thành viên cấp cao của Hội đồng Atlantic ở Washington, D.C., và là tác giả của cuốn Ukraine: What Went Wrong and How to Fix It.

Nguồn: Ander Aslund, “Putin’s New Prudence”, Project Syndicate, 11/12/2015.

Biên dịch: Nguyễn Hà Quyên | Hiệu đính: Lê Hồng Hiệp

  •  Chuyên mục hợp tác cùng chuyên trang Nghiencuuquocte.net

tin nổi bật

Các quốc đảo Thái Bình Dương trong ‘vòng ngắm’ của Trung Quốc

Chuyến thăm kéo dài 10 ngày của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới các quần đảo Thái Bình Dương giàu tài nguyên đã đưa nơi từng bị coi là "vùng nước khuất ngoại giao" trở thành tâm điểm chú ý trên bản đồ địa chính trị thế giới.

Hết lo 'kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc'

Tiếp xúc với cử tri Hà Nội ngày 23/6, Tổng bí thư nhắc lại câu nói “kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc”. Câu nói này xuất phát từ một vị lãnh đạo Quốc hội trước đây và từng gây xôn xao dư luận.

Suy thoái kinh tế và Zero Covid đe dọa tham vọng toàn cầu của Trung Quốc

Cảnh báo của Thủ tướng Lý Khắc Cường về việc Trung Quốc đối mặt với thách thức do kiểm soát Covid-19 nghiêm ngặt làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giảm tốc, thậm chí suy thoái kinh tế lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Tác động của khủng hoảng kép đến kinh tế Việt Nam

Những hệ lụy của khủng hoảng kép trên thế giới đã nêu trong bài trước sẽ có thể ảnh hưởng xấu đến phục hồi kinh tế đến nước ta như thế nào?

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.

Đường cao tốc tây - ta và câu chuyện quản lý

Các cơ quan đang bàn nhiều đến việc tính lại các tổng cục và tương đương tại các bộ, cơ quan ngang bộ, trong đó có phương án tách Tổng cục Đường bộ Việt Nam thành Cục Đường bộ và Cục Đường cao tốc.

Khẩu trang và miễn dịch cộng đồng

Gần đây, tôi đến một cơ quan nhà nước nhưng không được cho vào. Những người bảo vệ - trong khi không hề đeo khẩu trang - dứt khoát không cho tôi đi qua cổng vì không có khẩu trang.

Nữ Vụ trưởng báo chí và chuyện cầm bút

Trợ lý Bộ trưởng, Vụ trưởng Vụ Thông tin báo chí, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho rằng, làm báo không chỉ là chuyển tải thông tin mà còn có sứ mệnh dẫn dắt.

Nhà báo cần khơi gợi năng lượng tích cực, để người khó khăn vẫn thấy đường đi

Khi đặt bút viết, cần khơi gợi được năng lượng tích cực trong mỗi con người, để họ thấy rằng trong cái khó vẫn tìm thấy đường đi, Bộ trưởng Lê Minh Hoan chia sẻ về nghề báo.

Viết giữa hai dòng chữ trên báo và trên Facebook

Gần đây, trên Facebook tôi viết một status ngắn phê phán một bức ảnh chụp tấm áp phích cổ động SEA Games 31. Tấm áp phích đó có tận 5 lỗi ngữ pháp rất ngớ ngẩn, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, ví dụ, “Đại hội thể thao Đông Lam Á”, “Welcom”.

Khát vọng tạo nên tính cách người Israel

Ở phần 2 cuộc bàn tròn trực tuyến với Tuần Việt Nam, Đại sứ Nadav Eshcar chia sẻ về khát vọng lập quốc, xây dựng đất nước của người Israel, về tình cảm của gia đình ông những năm tháng sống tại Việt Nam.

Công nghệ làm nên phép màu Israel

Tuần Việt Nam trò truyện trực tuyến với Đại sứ Israel tại Việt Nam Nadav Eshcar về "cây đũa thần" công nghệ làm nên phép màu trên con đường phát triển quốc gia.

Thực nghiệm bắn nỏ thần: Tìm về truyền thuyết để minh chứng lịch sử oai hùng

Đánh giá kết quả thực nghiệm bắn nỏ Liên Châu tại khu di tích Cổ Loa, các nhà khoa học, tướng lĩnh quân đội cơ bản cho rằng đây là công trình nghiên cứu có hiệu quả, nỏ bắn được nhiều mũi tên, có tầm xa và độ sát thương…

Giảm giá xăng vừa giúp dân vừa kìm lạm phát

Thông tin Bộ Tài chính trình Chính phủ đề xuất “giảm kịch khung” thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, xem xét bỏ quỹ bình ổn mang lại làn gió tươi mát cho người dân và nền kinh tế vốn chật vật sau đại dịch, lạm phát tăng cao.

Khi bộ trưởng lệch chuẩn

Việc khởi tố những cán bộ cấp cao nhất có thể tạo ra khủng hoảng ngắn hạn với đội ngũ lãnh đạo cấp bộ, gây ra xáo trộn cán bộ của cả một ngành.