Trao thêm quyền cho người dân từ mô hình truyền thông tương tác 2 chiều số hóa

Trong hành trình đổi mới và phát triển đất nước, “nghèo thông tin” luôn được nhận diện là một trong những nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự chậm phát triển và bất bình đẳng giữa các vùng miền. Để giảm nghèo bền vững, việc giải quyết “cơn khát” thông tin thiết yếu cho người dân có ý nghĩa quyết định không kém gì việc hỗ trợ sinh kế hay hạ tầng dân sinh.

Thời gian qua, với ưu thế “gần dân, sát dân”, bằng nhiều loại hình thông tin khác nhau như đài truyền thanh cấp xã, cổng/ trang thông tin điện tử cấp xã, bảng tin điện tử công cộng, các tuyên truyền viên cơ sở..., mạng lưới thông tin cơ sở trên toàn quốc đã khẳng định vai trò chủ lực trong việc truyền tải thông tin chính thống, hỗ trợ người dân tiếp nhận thông tin nhanh chóng, chính xác và kịp thời, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành của các cấp chính quyền.

Một kết quả nổi bật của lĩnh vực thông tin cơ sở trong năm 2025 chính là việc chuyển đổi, nâng cấp đài truyền thanh cấp xã và phát triển các kênh truyền thông số; nhờ vậy đã góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin của người dân, đặc biệt trong các lĩnh vực nóng như phòng chống tội phạm, ứng phó thiên tai, dịch bệnh và triển khai chính sách mới.

Bên cạnh đó, hoạt động tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ làm công tác thông tin cơ sở, cùng hệ thống 137.258 tuyên truyền viên cơ sở đã góp phần đảm bảo năng lực vận hành hệ thống thông tin hiệu quả và nâng cao chất lượng công tác thông tin tại địa phương.

Tuy vậy, hệ thống thông tin cơ sở cũng đang đứng trước những thách thức mang tính hệ thống. Báo cáo ngành thông tin cơ sở năm 2025 đã chỉ ra sự phát triển hạ tầng kỹ thuật không đồng đều giữa các địa phương, tồn tại khoảng cách lớn giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn. Nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo còn thiếu đường truyền Internet ổn định, thiết bị truyền thanh – truyền thông lạc hậu, hệ thống máy chủ và cơ sở dữ liệu chưa được đầu tư đồng bộ.

Sự lệch pha về hạ tầng kéo theo nguy cơ tái nghèo thông tin ở những vùng khó khăn. Người dân ở những vùng khó khăn bị thiếu công cụ tiếp cận các kiến thức về khoa học kỹ thuật, thông tin thị trường, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế và các dịch vụ công trực tuyến.

Đặc biệt, việc bùng nổ không gian mạng và các nền tảng mạng xã hội đã tạo ra áp lực vô cùng lớn cho hoạt động của hệ thống thông tin cơ sở. Trong khi các tin giả, thông tin sai lệch lây lan nhanh chóng, thì nhiều địa phương lại thiếu công cụ phân tích dữ liệu, thiếu quy trình dự báo dư luận và phản ứng nhanh. Quan trọng hơn, mô hình truyền thông cơ sở truyền thống mang tính một chiều: “Chính quyền phát, người dân nghe” đã không còn phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Khi người dân chỉ đóng vai trò tiếp nhận thụ động mà thiếu kênh phản hồi, đóng góp ý kiến, hiệu quả tuyên truyền chính sách sẽ bị giới hạn, quyền làm chủ của nhân dân chưa được phát huy trọn vẹn.

Định vị mới của lĩnh vực thông tin cơ sở, đẩy mạnh tương tác 2 chiều

Việc Thủ tướng Chính phủ mới đây phê duyệt “Chiến lược phát triển lĩnh vực thông tin cơ sở giai đoạn 2026 - 2030 và định hướng đến năm 2045” đã mở ra một chương mới mang tính cách mạng: Đưa hệ thống thông tin cơ sở trở thành hạ tầng số chiến lược trọng yếu của quốc gia, lấy người dân làm trung tâm và khởi động cuộc chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình truyền thông một chiều sang mô hình tương tác hai chiều.

Với giai đoạn 2021 - 2025, thông tin cơ sở được xác định là “kênh thông tin thiết yếu, hiện đại phục vụ người dân ở cơ sở”; còn trong giai đoạn mới, lần đầu tiên thông tin cơ sở được định vị là “hạ tầng số chiến lược trọng yếu của quốc gia”, một bộ phận cấu thành quan trọng của hạ tầng văn hóa số. Chiến lược đặt trọng tâm vào việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, hướng tới xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, nhân văn và nâng cao đời sống tinh thần cho người dân.

Một điểm đột phá mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc chính là quan điểm chuyển dịch căn bản mô hình truyền thông cơ sở, đưa người dân từ người nghe thụ động trở thành chủ thể tham gia trực tiếp. Chiến lược nêu rõ quan điểm: “Chuyển đổi từ mô hình truyền thông một chiều sang mô hình truyền thông hai chiều, trong đó người dân vừa là đối tượng tiếp nhận thông tin, vừa là chủ thể tham gia phản hồi, đóng góp ý kiến và giám sát hoạt động của chính quyền; nâng cao khả năng tương tác giữa chính quyền và người dân trên môi trường số”.

Chiến lược cũng quán triệt sâu sắc phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng". Với chiến lược mới này, truyền thông 2 chiều trên môi trường số được xác định là công cụ hữu hiệu để hiện thực hóa phương châm dân chủ ở cơ sở. Khi người dân được quyền lên tiếng, gửi phản ánh và theo dõi tiến độ xử lý của bộ máy chính quyền ngay trên smartphone hoặc qua các kênh tiếp nhận điện tử, niềm tin xã hội được củng cố. Người dân sẽ giữ vai trò người đồng hành, người chủ thực sự trong quá trình xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội và giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn mình sinh sống.

Để đưa Chiến lược phát triển thông tin cơ sở giai đoạn mới từ văn bản pháp lý vào cuộc sống, Thủ tướng Chính phủ đã vạch ra một hệ thống nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ theo 5 trụ cột cốt lõi.

Đó là, hoàn thiện thể chế, chính sách và thiết lập cơ chế phối hợp cung cấp thông tin liên ngành nhằm thống nhất định hướng tuyên truyền, nắm bắt dư luận xã hội và xử lý tin sai lệch; hiện đại hóa hạ tầng số bằng việc phát triển hệ thống thông tin nguồn thông tin cơ sở trung ương thành nền tảng số dùng chung, đa dạng hóa các kênh truyền thông cấp xã, hiện đại hóa hệ thống truyền thanh và bảo đảm an toàn dữ liệu; chú trọng phát triển nguồn nhân lực qua việc bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ và triển khai các chính sách đãi ngộ với cán bộ ở vùng khó khăn; đổi mới nội dung cùng phương thức cung cấp thông tin, lan tỏa các giá trị văn hóa và đo lường hiệu quả hoạt động bằng dữ liệu số; tăng cường quốc phòng - an ninh thông qua cơ chế phối hợp ngăn chặn sớm tin xấu độc, đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật tại cơ sở và quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam.

Chiến lược phát triển lĩnh vực thông tin cơ sở giai đoạn mới một lần nữa khẳng định quan điểm: Giảm nghèo bền vững trong kỷ nguyên số không thể tách rời chiến lược giảm nghèo thông tin. Khi người dân ở vùng sâu vùng xa được tiếp cận bình đẳng với tri thức, nắm bắt kịp thời các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, làm chủ công nghệ và trực tiếp gửi gắm tâm tư, nguyện vọng đến chính quyền, sức mạnh nội sinh của cộng đồng sẽ thực sự được giải phóng.

Bản chiến lược mới không chỉ định hình một bước ngoặt công nghệ cho lĩnh vực thông tin cơ sở, mà sâu xa hơn, đó là một cam kết chính trị mạnh mẽ về một nền hành chính phục vụ, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm. Mô hình truyền thông tương tác 2 chiều sẽ chính là chiếc cầu nối bền chặt góp phần củng cố "thế trận lòng dân", tạo động lực để toàn Đảng, toàn dân ta vượt qua mọi thách thức, bước vào kỷ nguyên mới.

Tạo nền tảng quan trọng để các địa phương triển khai nhiệm vụ thông tin cơ sởKhông chỉ tạo nền tảng để các địa phương triển khai nhiệm vụ thông tin cơ sở, quy định mới về hệ thống truyền thông cơ sở ứng dụng CNTT - Viễn thông còn thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần nâng chất lượng phục vụ người dân.