Khi một tòa án Trung Quốc phán quyết vào cuối tháng trước rằng một công ty công nghệ đã sa thải nhân viên bất hợp pháp sau khi thay thế anh ta bằng phần mềm AI, đó không chỉ là một vụ kiện dân sự mà còn là lời cảnh báo ngầm tới các chủ doanh nghiệp trên toàn quốc.
Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu khẳng định: "Sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo nên được áp dụng để giải phóng sức lao động, thúc đẩy việc làm và cải thiện sinh kế. Luật lao động cho phép doanh nghiệp nâng cấp công nghệ, nhưng cũng phải tính đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động".
Vụ việc này - lần thứ ba chính phủ Trung Quốc nêu bật một phán quyết đứng về phía người lao động bị mất việc do AI - cho thấy Bắc Kinh đang phải vật lộn để tìm điểm cân bằng giữa khát vọng dẫn đầu về AI và bóng ma thất nghiệp đi kèm.
Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ USD để tích hợp AI vào mọi ngành công nghiệp. Tuy nhiên, tham vọng này đang vấp phải một vấn đề chính trị ngày càng lớn: sự lo âu của hàng triệu lao động.
"Có một sự mâu thuẫn sâu sắc giữa việc đẩy mạnh phổ biến AI vào nền kinh tế và việc mong muốn công nghệ này không thực sự ảnh hưởng đến bất kỳ công việc nào", Matt Sheehan, chuyên gia tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định.
Trong bối cảnh nền kinh tế trì trệ và tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên vẫn ở mức cao - khoảng 17%, nỗi sợ hãi về việc bị máy móc thay thế càng trở nên gay gắt hơn. Đặc biệt sau sự cố xe taxi tự lái tông vào người đi bộ tại Vũ Hán, dư luận càng thêm phần bất mãn.
Theo NYT, Chính phủ Trung Quốc rất chú ý đến tâm lý người dân trên mạng và cảm thấy cần phải đưa ra phản hồi chính thức thông qua hệ thống tư pháp.
Những phán quyết mang tính tiền lệ
Ba phán quyết gần đây đã phác thảo cách tiếp cận của Trung Quốc: Người sử dụng lao động vẫn phải chịu trách nhiệm giữ chân nhân viên trên bảng lương, ngay cả khi AI khiến công việc của họ trở nên dư thừa.
Các thẩm phán nhấn mạnh việc thay thế người lao động bằng AI là hành động cắt giảm chi phí tự nguyện, không được coi là lý do chính đáng cho các đợt sa thải hàng loạt.
Trong trường hợp tại Hàng Châu, một nhân viên tên Zhou, giám sát quản lý chất lượng tại một công ty AI đã bị sa thải sau khi công nghệ này thay thế vai trò của ông. Công ty đề nghị ông chuyển sang vị trí mới với mức lương giảm từ 25.000 NDT xuống 15.000 NDT nhưng ông từ chối. Tòa án phán quyết công ty đã thất bại trong việc sắp xếp công việc phù hợp cho nhân viên.
Bà Jiang Xiaotong, luật sư đại diện cho ông Zhou, cho biết thân chủ của mình "không chỉ phải chịu một cú sốc lớn về thu nhập mà còn trải qua nỗi lo âu nghề nghiệp sâu sắc, trở nên vô cùng e ngại về triển vọng sự nghiệp tương lai của mình".
"Ông Zhou đang ở độ tuổi trung niên, phải đối mặt với những áp lực nặng nề về cả gia đình và tài chính", bà Jiang chia sẻ.
Ông là một trong số những chuyên gia đang ở giai đoạn giữa sự nghiệp tại Trung Quốc, những người đang phải vật lộn để trụ vững trước một thị trường việc làm khắc nghiệt vốn luôn ưu tiên người trẻ.
Trong vụ việc tương tự tại Bắc Kinh, một hội đồng trọng tài đã xử thắng cho một nhân viên thu thập dữ liệu bản đồ bị sa thải khi cả bộ phận của anh bị thay thế bằng AI. Hội đồng phán quyết rằng việc áp dụng AI để tăng tính cạnh tranh là quyền của doanh nghiệp, nhưng đồng thời họ phải gánh vác "trách nhiệm xã hội" và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Tìm kiếm "lưới an toàn" mới
Từ chỗ chỉ nhấn mạnh vào lợi ích, truyền thông nhà nước Trung Quốc bắt đầu thừa nhận AI có thể là lực lượng gây xói mòn thị trường lao động. Hơn 2 triệu robot đã hoạt động trong các nhà máy Trung Quốc tính đến năm 2024. Tại Thượng Hải, Meituan giao hơn 1.000 bữa ăn mỗi ngày bằng robot tự hành.
Trước tình hình này, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc hồi tháng 1 đã thông báo sẽ triển khai các chính sách giải quyết "tác động của AI đối với việc làm". Một số quan chức thậm chí đã đề xuất các chương trình "bảo hiểm thất nghiệp do AI" để tạo lưới an toàn cho những người bị mất việc.
Thông điệp hiện tại từ Tân Hoa Xã gửi đến các doanh nghiệp rất rõ ràng: "Những công ty thực sự có tầm nhìn sẽ dùng AI để mở ra những con đường mới và tạo ra việc làm mới. Những đơn vị coi AI đồng nghĩa với việc 'cắt giảm nhân sự' có thể hạ chi phí trong ngắn hạn, nhưng thực tế họ đang đánh mất năng lực cạnh tranh cốt lõi là tích lũy tài năng và làm xói mòn lòng tin của nhân viên".
(Theo NYT)
Nhân viên Meta nhận thông báo sa thải lúc 4h sángĐúng 4h sáng ngày 20/5 (giờ địa phương), Meta bắt đầu đợt sa thải 8.000 nhân sự toàn cầu tại "đầu cầu" Singapore, nằm trong nỗ lực tái cơ cấu để dồn hàng trăm tỷ USD vào cuộc đua trí tuệ nhân tạo.
.svg){kind=icon}
