Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, việc thiếu hụt thông tin thị trường xuất khẩu đang là "điểm nghẽn" lớn của nông sản Việt. Ứng dụng công nghệ AI là bước đột phá giúp doanh nghiệp phân tích, dự báo chính xác nhu cầu quốc tế.
Theo bà Nguyễn Thị Huyền Trang, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, chợ đầu mối là khâu trung gian trọng yếu trong chuỗi cung ứng nông sản. Thông qua hoạt động của chợ đầu mối, hàng hóa nông sản từ các hộ nông dân, hợp tác xã, trang trại, nhà vườn được đưa tới thương nhân, nhà phân phối, nhà bán lẻ, doanh nghiệp chế biến một cách nhanh chóng, giảm chi phí giao dịch và tổn thất sau thu hoạch.
Tính đến hết tháng 12/2024, cả nước có 8.274 chợ, trong đó có 94 chợ đầu mối, gồm 21 chợ đầu mối nông sản đa ngành, 23 chợ đầu mối chuyên ngành (5 chợ đầu mối lúa gạo, 12 chợ đầu mối rau quả và 6 chợ đầu mối thủy sản).
Nghiên cứu kinh nghiệm về phát triển chợ đầu mối nông sản liên vùng của một số quốc gia, bà Trang nhận thấy nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực đang tích cực hiện đại hóa thông tin thị trường, đẩy mạnh số hóa và phát triển chuỗi cung ứng ngắn.
Điển hình như Hàn Quốc đã phát triển hệ thống thông tin giá cả hiện đại nhằm hỗ trợ ra quyết định và ổn định thị trường. Hệ thống Dịch vụ thông tin thị trường nông nghiệp Hàn Quốc (KAMIS) kết nối tất cả các chợ đầu mối và cung cấp dữ liệu giá theo thời gian thực. Nhờ đó, nông dân, doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin minh bạch về giá và lượng hàng.
Tại Nhật Bản, các dữ liệu giá, khối lượng giao dịch được công bố hằng ngày trên hệ thống thông tin của Bộ Nông lâm ngư nghiệp (MAFF), giúp hạn chế tình trạng thao túng giá và tạo niềm tin cho doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.
Trung Quốc cũng đã đẩy mạnh số hóa hệ thống chợ đầu mối và ứng dụng công nghệ hiện đại. Từ năm 2015, các chợ đầu mối lớn đã áp dụng dữ liệu lớn, mã số truy xuất nguồn gốc, hệ thống quản lý kho lạnh tự động và thương mại điện tử. Việc tích hợp các nền tảng số giúp chợ có thể dự báo cung cầu theo vùng, cập nhật giá theo thời gian thực, kèm theo đó là kết nối trực tiếp nông dân với doanh nghiệp thu mua và có thể kiểm soát an toàn thực phẩm cùng với truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng.
Nhằm minh bạch hóa thông tin thị trường và quản lý giá, Thái Lan đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống thông tin thị trường nông sản (MIS) nhằm bảo đảm minh bạch trong giao dịch. Các chợ đầu mối được yêu cầu công bố giá trung bình, cập nhật biến động theo mùa vụ và hỗ trợ đàm phán giữa nông dân, thương lái và doanh nghiệp. Hệ thống này giúp hạn chế tình trạng ép giá và tạo môi trường giao dịch lành mạnh.
Trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế, bà Trang khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng cổng thông tin thị trường nông sản quốc gia, kết nối tất cả chợ đầu mối, doanh nghiệp và hợp tác xã. Đồng thời, cần số hóa giao dịch, áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, tích hợp thương mại điện tử và khuyến khích mô hình chuỗi cung ứng ngắn đối với các sản phẩm dễ tiêu thụ nhanh như trái cây, rau củ.
Đây cũng là những hành động thực tiễn chứng minh hiệu quả của Đề án “Đẩy mạnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập thông tin, dự báo tình hình thị trường nông sản”.
Chương trình giai đoạn 2025-2030 đặt trọng tâm xây dựng dữ liệu số, ứng dụng AI, Big Data để thu thập thông tin, kết nối thị trường, nâng hiệu quả dự báo và quảng bá nông sản.
Bộ Nông nghiệp đề nghị đề nghị IFPRI nghiên cứu, cùng các đối tác Việt Nam xây dựng các dự án hợp tác nghiên cứu, dự báo thị trường nông sản; sàn giao dịch nông sản; chính sách bảo hiểm nông nghiệp, tài chính nông nghiệp theo chuỗi giá trị.
.svg){kind=icon}
