Trong một bước ngoặt quan trọng của hợp tác quốc phòng, ngày 22/6/2026, Úc và Canada chính thức ký kết thỏa thuận trị giá 2,5 tỷ đô la Úc, hợp đồng xuất khẩu quốc phòng lớn nhất lịch sử Úc. 

Thỏa thuận chuyển giao công nghệ radar ngoài tầm nhìn (Over-the-Horizon Radar - OTHR) dựa trên hệ thống Jindalee Operational Radar Network (JORN) sẽ giúp Canada xây dựng khả năng giám sát mạnh mẽ tại khu vực Bắc Cực, đồng thời đánh dấu lần đầu tiên Úc xuất khẩu công nghệ radar chiến lược nhạy cảm này ra nước ngoài. 

Radar Úc 2.jpg
Ngày 22/6, các quan chức Quốc phòng Úc và Canada ký kết hợp đồng mua bán JORN giữa hai chính phủ. Nguồn ảnh: Bộ Quốc phòng Úc/baesystems.com.

Theo minister.defence.gov.au, thỏa thuận này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế lớn cho ngành công nghiệp quốc phòng Úc mà còn củng cố quan hệ đồng minh giữa hai quốc gia trong khuôn khổ Five Eyes và NORAD. 

Phiên bản Arctic Over-the-Horizon Radar (A-OTHR) được thiết kế đặc biệt cho môi trường khắc nghiệt của Canada sẽ cung cấp khả năng phát hiện sớm các mối đe dọa từ không phận và trên biển ở khoảng cách xa.

Radar ngoài tầm nhìn hoạt động dựa trên nguyên lý hoàn toàn khác biệt so với radar thông thường. Trong khi radar line-of-sight bị giới hạn bởi độ cong của Trái Đất và chỉ quan sát được trong tầm nhìn thẳng, OTHR sử dụng sóng cao tần (High Frequency - HF) bắn lên tầng điện ly (ionosphere) rồi phản xạ xuống mục tiêu ở khoảng cách xa, sau đó tín hiệu phản hồi lại theo cơ chế tương tự. 

Nhờ cơ chế “skywave propagation” này, hệ thống có thể vượt qua đường chân trời và bao quát diện tích rộng lớn hàng chục nghìn km². 

Theo dst.defence.gov.au, hệ thống JORN của Úc đã được phát triển hơn 40 năm, với ba trạm radar chính đặt tại Longreach (Queensland), Laverton (Tây Úc) và Alice Springs (Lãnh thổ Bắc Úc), cùng trung tâm điều khiển tại RAAF Base Edinburgh. 

Phạm vi hoạt động điển hình của JORN đạt từ 1.000 đến 3.000km, thậm chí có thể mở rộng lên tới 4.000km trong một số điều kiện thuận lợi. 

Mỗi trạm radar có khả năng bao phủ một góc rộng, với anten thu phát dài hàng km, sử dụng kỹ thuật beam-steering điện tử để điều hướng chùm sóng mà không cần xoay cơ học. 

Về thông số kỹ thuật, JORN hoạt động trong băng tần HF từ 5 đến 30 MHz (có thể mở rộng đến 33 MHz). 

Radar Úc 3.jpg
Trong thương vụ xuất khẩu quốc phòng lớn nhất lịch sử đất nước, Úc sẽ cung cấp cho Canada công nghệ radar "ngoài tầm nhìn" JORN hàng đầu thế giới nhằm tăng cường khả năng giám sát vùng Bắc Cực. Ảnh: defenceconnect.com.au

Khác với radar vi sóng thông thường sử dụng xung rời rạc, JORN áp dụng công nghệ sóng liên tục điều chế tần số (Frequency-Modulated Continuous Wave - FMCW). 

Phương pháp này giúp tăng độ nhạy, cho phép phát hiện mục tiêu nhỏ và phân biệt rõ ràng hơn dựa trên sự chênh lệch tần số giữa tín hiệu phát và tín hiệu phản hồi. 

Hệ thống yêu cầu khả năng tính toán mạnh mẽ để xử lý dữ liệu, lọc nhiễu và tái tạo vị trí mục tiêu từ các tín hiệu phản xạ phức tạp qua tầng điện ly. 

JORN có khả năng phát hiện và theo dõi nhiều loại mục tiêu như máy bay (kể cả kích thước nhỏ), tàu biển có bề mặt kim loại và tên lửa ở giai đoạn bay xa. 

Ngoài vai trò quân sự, hệ thống còn hỗ trợ giám sát hoạt động hàng hải, chiều cao sóng và hướng gió. 

Ưu điểm lớn nhất là khả năng giám sát liên tục diện rộng với chi phí vận hành tương đối hợp lý so với vệ tinh hoặc radar trên không. 

Tuy nhiên, công nghệ này cũng phụ thuộc vào điều kiện tầng điện ly, vốn thay đổi theo thời gian trong ngày, mùa vụ và hoạt động của Mặt Trời, đòi hỏi hệ thống ionosonde hỗ trợ để dự báo và tối ưu hóa tần số hoạt động. 

Phiên bản A-OTHR dành cho Canada sẽ được điều chỉnh và nâng cấp để phù hợp với môi trường Bắc Cực, với quy mô có thể lớn hơn các trạm JORN hiện tại. 

Radar Úc 1.jpg
Ảnh phác họa phối cảnh của radar ngoài tầm nhìn Bắc Cực. Ảnh: baesystems.com

Hệ thống dự kiến đặt các trạm phát và thu tại khu vực southern Ontario (như Kawartha Lakes) và sẽ đạt khả năng hoạt động ban đầu vào cuối năm 2029. 

Đây là một phần của chương trình hiện đại hóa NORAD, giúp Canada tăng cường chủ quyền và khả năng cảnh báo sớm trước các hoạt động ngày càng tăng của Nga và Trung Quốc tại vùng cực. 

Theo cbc.ca, việc xuất khẩu thành công JORN khẳng định vị thế dẫn đầu thế giới của Úc trong lĩnh vực công nghệ OTHR, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác nghiên cứu phát triển dài hạn giữa hai nước. 

Đối với Úc, thỏa thuận hỗ trợ hàng trăm việc làm chất lượng cao trong ngành công nghiệp quốc phòng, chủ yếu qua đối tác chính BAE Systems Australia. 

Hợp đồng còn bao gồm các thỏa thuận về quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích công nghiệp công nghệ, đảm bảo chuyển giao an toàn và bền vững.

Sự kiện này không chỉ là một thương vụ kinh tế lớn mà còn góp phần củng cố an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và Bắc Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt. 

Công nghệ radar Jindalee tiếp tục chứng minh giá trị của sự đầu tư dài hạn vào nghiên cứu và phát triển quốc phòng nội địa.

(Theo Bộ Quốc phòng Úc, BAE Systems, minister.defence.gov.au, dst.defence.gov.au, cbc.ca)