Không khí lạnh là gì?
Theo Tổng cục khí tượng thủy văn, không khí lạnh được hiểu là một khối không khí có nhiệt độ rất thấp di chuyển từ lục địa châu Á xuống khu vực nước ta, nơi đang có khối không khí ấm chiếm ưu thế. Hiện tượng này thường xảy ra vào mùa Đông và là nguyên nhân chính gây ra các đợt rét đậm, rét hại.
"Không khí lạnh bất thường" thường chỉ những đợt không khí lạnh đến sớm, mạnh bất thường, hoặc có cường độ, diễn biến khó lường hơn bình thường do các yếu tố khí hậu như La Nina và biến đổi khí hậu. Nó có thể gây rét đậm, rét hại diện rộng, kèm băng giá, sương muối ở miền núi và mưa lớn ở nhiều nơi, ảnh hưởng đến sinh hoạt, sản xuất, sức khỏe và cần người dân cảnh giác theo dõi thông tin dự báo để phòng chống.
Nguồn gốc và sự hình thành không khí lạnh
Khối không khí này có nguồn gốc từ vùng cực đới, tràn qua lục địa châu Á dưới dạng frông lạnh (cold front). Frông lạnh được định nghĩa là ranh giới nơi một khối khí lạnh, khô và đậm đặc hơn đẩy khối khí nóng, ẩm phía trước nó đi lên nhanh chóng, dẫn đến sự thay đổi thời tiết đột ngột.
Không khí lạnh có phải gió mùa đông bắc không?
Do hướng di chuyển chủ yếu khi vào nước ta là hướng Đông Bắc nên hiện tượng này còn được gọi là “gió mùa đông bắc”. Tuy nhiên, khi xuống đến Việt Nam, trong nhiều trường hợp nó không còn thể hiện rõ các tính chất điển hình của một frông lạnh, vì vậy tên gọi chung phổ biến nhất vẫn là “không khí lạnh”.
Ảnh hưởng của không khí lạnh
Gây giảm nhiệt độ và rét đậm, rét hại: Khi tràn về, khối khí lạnh này đẩy khối khí nóng ẩm lên cao, làm trời trở rét. Nếu không khí lạnh kéo dài, nó sẽ gây ra các đợt rét đậm, rét hại, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người, cũng như sự phát triển của cây trồng và gia súc.
Hệ quả của gió mạnh trên biển: Tại vịnh Bắc Bộ, gió có thể mạnh tới cấp 6 - 7, thậm chí mạnh hơn, có nguy cơ đánh đắm tàu thuyền.
Hệ quả của gió mạnh trên đất liền: Gió thường đạt cấp 4 - 5, đủ sức gây hư hại nhà cửa, cây cối và các công trình đang thi công trên cao.
Các hiện tượng thời tiết cực đoan: Trong các tháng chuyển tiếp giữa mùa nóng và mùa lạnh, không khí lạnh có thể gây mưa to, dông, tố lốc, và đôi khi có cả mưa đá. Vào những tháng chính đông (từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau), hiện tượng sương muối, băng giá thường xuyên xảy ra vào ban đêm khi trời quang mây. Ở những vùng núi cao, thậm chí có thể xuất hiện tuyết rơi.
Phạm vi và thời gian hoạt động của không khí lạnh
Gió mùa Đông Bắc chủ yếu tác động đến khu vực phía Bắc (từ đèo Ngang trở ra) và ít khi ảnh hưởng sâu đến vùng Nam Trung Bộ. Thời gian hoạt động thường bắt đầu từ trung tuần tháng 9 đến trung tuần tháng 6 năm sau, đạt cường độ mạnh nhất vào các tháng chính đông.
