Luật quy hoạch và "những con số ghê răng"

Những con số này nói lên rằng hàng nghìn tỷ chi cho quy hoạch từ ngân sách nhưng hiệu quả chẳng góp được là mấy cho điều hành nền kinh tế thị trường. Những con số đó luôn tạo ra cảm giác "ghê răng".

Những con số này nói lên rằng hàng nghìn tỷ chi cho quy hoạch từ ngân sách nhưng hiệu quả chẳng góp được là mấy cho điều hành nền kinh tế thị trường. Những con số đó luôn tạo ra cảm giác "ghê răng".

Một trong vài dự án luật gây tranh cãi khá nhiều là dự án Luật Quy hoạch (thống nhất), mặc dù không thuộc phạm vi nhậy cảm về nhận thức. Câu chuyện khó khăn chủ yếu vẫn là do tư duy bao cấp gần như còn nguyên vẹn trong quản lý. Bộ, ngành nào cũng muốn nắm giữ khâu quy hoạch để bảo vệ quyền lực quản lý, và đó là cơ sở để có nhiều dự án đầu tư công từ ngân sách nhà nước. Khâu "chạy dự án" sẽ đơn giản hơn.

Tất nhiên, tình trạng thực tế là "quy hoạch chồng quy hoạch", "quy hoạch chống quy hoạch", và rất tốn kém từ ngân sách do người dân nghèo nhất đều phải đóng góp, ít nhất từ thuế giá trị gia tăng. Chuyển sang cơ chế thị trường, việc đầu tiên phải thay đổi là công tác quy hoạch, kế hoạch hóa. Luật Quy hoạch (thống nhất) là việc đầu tiên phải là để thay đổi tư duy quản lý. Cũng như một tất nhiên, nội dung của Luật này có thay đổi được tư duy quản lý hay không lại cũng là một yêu cầu nghiêm khắc cần đặt ra.

Tuần Việt Nam xin giới thiệu bài viết của Gs. TsKh. Đặng Hùng Võ.

{keywords}
Phối cảnh một khu chung cư đang được lên kế hoạch xây dựng.

Tư duy bao cấp còn ngổn ngang 

Có nhiều điểm khác biệt giữa tư duy quản lý trong nền kinh tế bao cấp và nền kinh tế thị trường, trong đó điểm khác biệt quan trọng nhất là sử dụng công cụ quy hoạch, kế hoạch trong quản lý kinh tế - xã hội. Kinh tế bao cấp là nền kinh tế Nhà nước chỉ huy tập trung bằng công cụ quy hoạch, kế hoạch hóa. Trong khi đó, kinh tế thị trường lại đưa ra phương thức quản lý kinh tế - xã hội bằng các chính sách để điều tiết lợi ích từ các mối quan hệ thị trường. Điều đó có nghĩa là vai trò của công cụ quy hoạch, kế hoạch hóa đã thay đổi, từ một công cụ có một quyền năng tuyệt đối đã trở thành một công cụ mang tính định hướng cho một số mặt nhất định mà thị trường khó tác động hoặc có tác động thì cũng không bảo đảm hiệu suất cao.

Sự thực, chúng ta cũng đừng kỳ thị mô hình kinh tế do Nhà nước chỉ huy tập trung. Vào những năm 1960, Viện sỹ kinh tế học Oscar Lange người Ba Lan đã chứng minh bằng lý thuyết điều khiển học trong kinh tế rằng mô hình kinh tế chỉ huy tập trung là mô hình kinh tế có điều khiển (do Nhà nước điều khiển), còn mô hình kinh tế thị trường là mô hình kinh tế tự điều chỉnh.

Tất nhiên, về lý thuyết, nền kinh tế có điều khiển phải tốt hơn nền kinh tế tự điều chính, vì không bao giờ rơi vào khủng hoảng.Nhưng thực tế lại luôn gặp một vấn đề rất lớn là sự điều khiển nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng người điều khiển, cả về chuyên môn lẫn đạo đức. Tức là không mấy khi có được những người điều khiển thực sự xuất sắc.

Đây chính là lý do thực tiễn mà đất nước ta đã phải thay thế nền kinh tế bao cấp bằng nền kinh tế thị trường vào năm 1991, sau 5 năm thực hiện ĐỔI MỚI. Chủ trương đổi mới mô hình kinh tế đã rất rõ ràng, nhưng bi kịch lại xẩy ra ở chỗ mô hình kinh tế đã thay đổi nhưng tư duy bao cấp vẫn chế ngự thông qua hệ thống quy hoạch, kế hoạch rất cồng kềnh và vô lý.   

Những con số tạo cảm giác "ghê răng"

Những con số liệt kê dưới đây không phải điều gì mới, đã được rút ra trong quá trình rà soát lại công tác quy hoạch hiện hành ở nước ta, cụ thể như sau:

Ø  Hệ thống quy hoạch dầy đặc ở nước ta được quy định trong 58 Luật/Pháp lệnh, 55 Nghị định, trong đó có 1 quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, 11 quy hoạch đất đai và tài nguyên thiên nhiên, 23 quy hoạch các lĩnh vực xã hội và môi trường, 63 quy hoạch các ngành và 15 quy hoạch xây dựng, đô thị, khu dân cư nông thôn.

Ø  Theo các quy định của pháp luật, cả nước có tổng số 19.331 quy hoạch, trong đó có 261 quy hoạch cấp quốc gia, 84 quy hoạch cấp vùng, 3.440 quy hoạch cấp tỉnh, 2.324 quy hoạch cấp huyện và 13.222 quy hoạch cấp xã.

Ø  Trình tự, thủ tục của chuỗi quy trình từ lập, thẩm định, phê duyêt, điều chỉnh, thực hiện, đánh giá lại rất khác nhau, kể cả thẩm quyền. Ví dụ như quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của cả nước do Thủ tướng Chính phủ duyệt, nhưng quy hoạch sử dụng đất chỉ là một bộ phận lại do Quốc hội quyết định. Hay như quy hoạch sử dụng đất không có nội dung quy hoạch cho từng loại nông sản, nhưng Bộ NN và PTNN là phê duyệt quy hoạch chocác loại nông sản chính, v.v.

Ø  Để xây dựng các dự án quy hoạch nêu trên, trong kỳ quy hoạch 2001-2010 đã phải chi 1.759 tỷ đồng từ ngân sách, trong đó 537 tỷ đồng cho quy hoạch cấp trung ương và 1.222 tỷ đồng cho quy hoạch ở địa phương. Dự chi cho kỳ quy hoạch tiếp theo 2011-2020 còn cao hơn với 4.003 tỷ đồng, trong đó 641 tỷ đồng ở trung ương và 3.362 tỷ đồng ở địa phương.

Những con số này nói lên rằng hàng nghìn tỷ chi cho quy hoạch từ ngân sách nhưng hiệu quả chẳng góp được là mấy cho điều hành nền kinh tế thị trường. Gần như mọi nhà quản lý đều đang muốn nỗ lực điều khiển một nền kinh tế tự điều chỉnh, có khi chỉ là sự hồn nhiên của tư duy và cũng nhiều khi là cố tình để tìm kiếm lợi ích trong một bộ máy quản lý nhiều lúc còn khập khiễng. Tất cả những ai có trách nhiệm thực với đất nước, với nhân dân đều cho rằng những con số đó luôn tạo ra cảm giác "ghê răng".

(Còn nữa)

Gs. TsKh. Đặng Hùng Võ

tin nổi bật

Người dân, doanh nghiệp là sứ giả gìn giữ và nâng tầm quan hệ Việt - Lào

Quan hệ Việt - Lào là mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Kaysone Phomvihane và Chủ tịch Souphanouvong dày công vun đắp.

Đầu cơ hay đầu tư đất đai

Kết luận về việc quản lý và sử dụng đất đai tại hội nghị Trung ương 5, Tổng bí thư chỉ đạo: “Kiên quyết khắc phục tình trạng đầu cơ đất, sử dụng đất không đúng mục đích, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực, gây khiếu kiện, bức xúc trong nhân dân”.

Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Gắn kết Mỹ với khu vực

IPEF là sự khởi đầu để bảo đảm gắn kết của Mỹ ở tư cách nền kinh tế số 1 với khu vực  phát triển rất năng động của thế giới.

Đại sứ Mỹ: Chúng tôi mong có quan hệ mạnh mẽ với Việt Nam

Một trong những kết quả quan trọng của hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN - Mỹ là hai bên đã cam kết nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Hy vọng rằng trong tương lai gần, Mỹ sẽ có được kết quả tương tự với Việt Nam.

Đất và người nghèo, người giàu

“Các đại gia Việt Nam toàn liên quan đến bất động sản”. Câu nói nói này của chuyên gia kinh tế Pincus phản ánh đúng thực trạng diễn ra mấy chục năm qua và chúng ta cần làm rõ thực chất của quá trình đó.

Làn sóng thử nghiệm và tham vọng công nghệ của Trung Quốc

Khi đã có đủ điều kiện thị trường và kết nối quốc tế, Trung Quốc thực hiện bước thứ ba, giải phóng làn sóng nguồn lực gồm vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng, các kỹ sư được đào tạo và sức mạnh hành chính.

Con đường đột phá công nghệ của Trung Quốc

Suốt nhiều thập kỷ, nhiều người Mỹ chế nhạo Trung Quốc là một quốc gia bắt chước, không có khả năng sáng tạo, chưa nói đến sự đổi mới mang tính đột phá.

Trước Chủ tịch Hồ Chí Minh, trí thức, văn nghệ sĩ thấy mình nhỏ bé

Chủ tịch Hồ Chí Minh, dù chưa phải là một đại trí thức được hiểu theo lối được đào tạo bài bản trường lớp, ấy vậy mà bằng kiến thức được đắp bồi từ đời sống thực tế, Người trở thành vĩ nhân của thời đại.

Phần Lan gia nhập NATO: Căng thẳng chờ phía trước

Chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine gây nhiều tác động đến trật tự quốc tế. Một trong những hệ quả của cuộc chiến chính là việc Phần Lan quyết định gia nhập NATO.

Hà Nội sẽ rà soát, thu hồi dự án bất động sản 'quây tôn'

Để Hà Nội cất cánh, trước hết cần dỡ bỏ các rào cản, di chuyển các chướng ngại vật đang nằm la liệt trên đường băng.

Thủ tướng thăm, làm việc tại Mỹ: Thông điệp của Việt Nam

Nếu Mỹ muốn tăng cường vai trò ở khu vực thì phải ủng hộ ASEAN nhiều hơn trong xử lý các vấn đề theo nguyên tắc: Hòa bình, ổn định, hợp tác, luật pháp quốc tế và vai trò trung tâm ASEAN.

Ngăn chặn tham nhũng từ đầu, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn

Ban Nội chính TƯ phối hợp với Ban Tổ chức TƯ và các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan liên quan nghiên cứu, trình Bộ Chính trị, BCH TƯ xem xét, quyết định thành lập Ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực cấp tỉnh.

Bộ trưởng Tài chính: Phát triển trái phiếu doanh nghiệp thành kênh huy động vốn bền vững

Sau các vụ việc như Tân Hoàng Minh, những vấn đề liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đã nóng lên trong thời gian gần đây.

Canada: Giáo dục không rập khuôn, giáo viên tự chọn sách giáo khoa

Xứ sở lá phong không phụ thuộc vào sách giáo khoa. Giáo viên tự chuẩn bị kế hoạch giáo án, được khuyến khích sáng tạo để đáp ứng nhu cầu và sở thích của học sinh.

Người kế nhiệm Thủ tướng Singapore: Vị lãnh đạo 4G

Thủ tướng Singapore mới đây công bố, Bộ trưởng Tài chính Lawrence Wong sẽ là lãnh đạo thế hệ thứ tư (4G), mở đường cho ông trở thành người đứng đầu của đảo quốc sư tử.